|
روانشناسی در عصر اینستاگرام دیگر آن کلینیک ساکت با کاناپههای ساده نیست. حالا اینجا، روانشناسانِ «ترند» با هایلایت موهای رنگشده و میکروفونی که با عشوه میگوید: «۵ علامتی که ثابت میکند همسرتان به شما خیانت میکند!»، مرزهای این حرفه را بازتعریف میکنند.
صحنه گویای این تحول، چالش «تشخیص اختلال اضطراب در ۱۵ ثانیه» است که توسط روانشناسبلاگری با 5/1میلیون فالوور راه افتاد. ویدیوی پرزرق و برق اومملو از موسیقی هیجانانگیز و جلوههای بصری در ۶ ساعت ۲میلیون بازدید جذب کرد و زیر پستش، انبوهی از کامنتهای نجاتیافتهها به چشم میخورد. اما در مقابل، پژوهشگران دانشگاه هاروارد هشدار دادند: ۸۹درصد از این «تستهای فوری» با معیارهای علمیِ DSM-5 مغایرت دارند.
پژوهشگران حوزه سلامت روان این روند را «بازی با آتش» میخوانند: تبدیل بیمار به مخاطب، درمان به کلیک، و تشخیص به سرگرمی، دستورالعملی برای فاجعه است. وقتی نوجوانی افسرده به جای مراجعه به کلینیک، خود را با چالشهای تیکتاک ارزیابی میکند، سلامت روان جامعه در پرتگاه است. این هشدار با آمارهای نگرانکننده همراه است: افزایش ۱۴۰درصدی جستوجوی «خوددرمانی افسردگی با روش اینفلوئنسرها» در گوگل، تمایل ۶۷درصد نوجوانان به مدیریت مشکلات روانی از طریق پیجهای روانشناسبلاگرها، و اشتباه بودن ۴۰درصد محتوای وایرالشده در حوزه روانشناسی.
خطر این موج تنها به انتشار اطلاعات نادرست محدود نمیشود. روانشناسی برخلاف حرفههایی مثل مد یا زیبایی به طور مستقیم با مغز و ذهن سروکار دارد. توضیح نظریههای پیچیدهای مانند «دلبستگی اضطرابی» در قالب ویدیوی رقص، یا تبدیل اختلال شخصیت مرزی به چالشِ مُدِ روز، تنها اعتماد عمومی را تخریب نمیکند؛ بلکه ساختار عصبیِ نسلی را نشانه میگیرد که اضطراب خود را با لایک و استوری مدیریت میکند.
در این میان، حتی روانشناسبلاگرها نیز قربانی الگوریتمها هستند. فشار برای تولید محتوای جذابتر و سادهتر، آنها را وادار میکند اختلالات جدی مانند «وسواس فکری» را به استیکرهای طنز یا «افکار خودکشی» را به محتواهای وایرال تقلیل دهند. این همان پارادوکس شوم عصر دیجیتال است: حرفهای که به طور ذاتی نیازمند سکوت، تأمل و پیچیدگی است، اکنون در قالب شوی تعاملیِ ۶۰ ثانیهای ارائه میشود.
پرسش نهایی اینجاست: وقتی روانشناسی از کاناپههای ساده به استیج لایکها کوچ میکند، چه کسی پاسخگوی آینده سلامت روان جامعه خواهد بود؟
حمید رنجبران/روانشناس بالینی
|
