|
ثبت جهانی آثار واجد ارزش همدان سالهاست همچون مثنوی هفتاد من کاغذ روی دست ایران مانده است. آثاری که نشان دهنده معیارهای مدنظر یونسکوست همچون تداوم زندگی هزاران ساله در هگمتانه و نبوغ معماری خاص؛ اما این ثبت جهانی از کجا تا کجای همدان را در برمیگرفت و چه مزیتی برای این کهنشهر داشت و حالا چه مساحتی از شهر تاریخی را به نام خود سند خواهد زد؟
به گزارش همدانپیام، خبر ثبت «جهانی هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» حکایتی بود که در 3،2سال اخیر زیر ذره بین رسانهها و کمیتههای کارشناسی میراثی مطرح میشد .
افزون بر خبر، اقداماتی هم در این حوزه به ثمر نشست و به مرور کارها به این منوال پیش رفت که ابتدا پرونده ترجمه به یونسکو ارسال شد، حتی برخی موانع مهم مثل برچیده شدن آسفالت حریم رنگ واقعیت گرفته و این یعنی ارادهها جدی است خیلی جدیتر از کلام و وعده و وعید سپس نماینده یونسکو میهمان همدان شد و وجب به وجب محدوده کاندیدای ثبت جهانی مورد بررسی قرار گرفت .
در موارد کارشناسی بارها دلایل ثبت جهانی هگمتانه مورد بررسی قرار گرفت .
برخلاف تصور برخی دلیل ثبت جهانی هگمتانه این رخداد پرارزش تعدد آثار مهم در محدوده نیست بلکه یکی از ۶معیار ثبت جهانی در یونسکو است که باید وجود داشته باشد.
معیارهای ثبت یک اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو شامل این موارد است؛ دستاوردی منحصر به فرد از نبوع هنری پیشینیان، نماد تبادل ارزشهای بشر در حوزه فرهنگ در یک دوره زمانی مشخص، نشاندهنده سنت فرهنگی خاص که از بین رفته و یا هنوز زنده است، نمونه برجسته از معماری، فناوری و یا چشمانداز و نمونه برجستهای از سکونتگاههای باستانی بشر و ارتباط مستقیم و ملموس با حوادث، باورها و آثار ادبی ارزشمند.
اما در پاسخ به اینکه پرونده "هگمتانه و مرکز تاریخی همدان" کدام ویژگیهای مورد نظر یونسکو را دارد؟ این پاسخ کارشناسی سال گذشته از سوی مدیر پایگاه هگمتانه داده شد که مهمترین ویژگی محدوده در معرض ثبت جهانی هگمتانه را میتوان به 2معیار پراهمیت تعمیم داد؛ معیاری که به تداوم یک سنت پویا و زنده در یک منطقه تأکید دارد که هنوز هم زنده است به عبارتی در هگمتانه بیش از ۳ هزار سال تداوم زندگی مشهود است و این از دلایل خیلی مهم به شمار میرود.
علاوه بر جریان زندگی از دوره ماد تاکنون که خصیصه منحصر به فرد همگتانه است، نبوغ مهندسی با ویژگیهای خاص معماری شهری از دیگر دلایل این مهم محسوب میشود که در این محدوده به وفور معماری شاخص دیده میشود.
در زمینه مواردی که نشان از تدوام زندگی و نبوغ در معماری دارد این چنین عنوان میشد که از ۱۱ لوح نوشتهدار طلا و نقره دوره هخامنشی که از شاهان این دوره به جا مانده 7 لوح در همدان کشف شده، به این معنا که تعدد آثار هخامنشی در همدان زیاد است بنابراین از دورههای ماد و هخامنشی و اشکانی آثار داریم همچنین در دوره اسلامی نیز آثار واجد ارزش موجود است، در دوره پهلوی هم میتوان به ۶ خیابان برگرفته از نهضت زیباسازی شهری اشاره کرد پس این موارد نشان از تداوم زندگی با سابقه ۳ هزار ساله دارد.
اما به واقع محدوده ثبت جهانی هگمتانه چقدر است و از کجا تا کجا است؟
هر محدودهای که کاندیدای ثبت جهانی باشد، یک عرصه دارد که این میزان در همدان ۷۵ هکتار تعیین شده است از آرامگاه بوعلی آغاز میشود تا هگمتانه همینطور از طرفین از سمت شرق خط محدوده از کنار رودخانه عبور میکند و از سمت غرب نیز به ذوالریاستین و قسمتی از خیابان شریعتی عبور و از کنار بقعه استرومردخای میگذرد.
ناگفته نماند که خط عرصه ثبت، بازار همدان را به طور کل در بر میگیرد و به گنبد علویان و در نهایت دوباره به هگمتانه پیوند میخورد. این خط و عرصهای است که در مراحل ثبت جهانی قرار گرفته و در مجموع ۳۵ اثر ثبت شده ملی و ۱۱۵ اثر واجد ارزش در محدوده ثبت قرار دارد.
۳۲ هکتار از این ۷۵ هکتار عرصه، تپه هگمتانه و ۴۳ هکتار باقی مانده متشکل است از بازار، آرامگاهها و میدان امام، مبرهن است در این محدوده یک سری آثار شاخص وجود دارد ضمن اینکه این آثار ثبت ملی شده است. همچنین تک اثرهایی که جداگانه ثبت ملی شدند همچون تپه هگمتانه که به تنهایی ثبت ملی است.
مجموع بازار هم جزء به جزء ثبت ملی شده اجزایی مثل کاروانسرای گلشن، کاروانسرای میرزاکاظم، کاروانسرای حاج صفرخان و قلمدانی و کاروانسرای نو همین طور سرای قبله و پیغمبر و سرای یعقوبیاری که تک به تک ثبت شده و در محدوده قرار دارد.
از سوی دیگر سرای جلدی، سرای شریفالملک و راسته بازارهای واجد ارزش و خانههای تاریخی شهبازیان و عسگری ثبت ملی و جزو محدوده است.
در این بین آثار شاخصتر هم میتواند نام برد مثل گنبد علویان که در جهان اسلام ثبت شده یا شاهزاده حسین(ع)، میدان امام(ره) و آرامگاهها نیز ثبت ملی شده و در خط عرصه وجود دارد.
در بخش آرامگاهها نیز میتوان به تفکیک به گنبد علویان که معماری آرامگاهی دارد و آرامگاه بوعلیسینا به عنوان بنای معاصر و آرامگاه استرمردخای که در 3دوره متفاوت سلجوقی و ایلخانی و معاصر، تاریخ دارد اشاره کرد.
تکاثرهای کوچکتر مثل ثبت زورخانه همهکسی، حمام ارامنه، کلیسای گریگوری و آنجلی ثبت شده هستند و در محدوده ثبت نیز لحاظ میشوند.
در آثار داخل تپه میتوان به کنیسه یهودیان و وجود 3دین در این محدوده که آثار معماری دارند اشاره کرد؛ همچون مسیحیان که مدرسه، حمام و 2کلیسا دارند و یهودیان که هم کنیسه و آرامگاه استرومردخای دارند و دست آخر حمام کلیمیان که در محدوده ثبت نیست.
در ادامه باید به راستهبازارهای جذاب با نام موتابخانه، کفشدوزخانه بزرگه و کوچکه، صحافخانه و قیصریه و حلاجخانه که از آثار بیبدیل و واجد معماری و ارزشی هستند گریز زد که خوشبختانه این موارد نیز در محدوده ثبت دیده شده است.
|
