|
صنعت چاپ همدان سالهاست از مرزهای استان عبور کرده است. روزنامههای شماری از استانهای کشور در چاپخانههای همدان منتشر میشوند، بخشی از سفارشهای چاپ و بستهبندی واحدهای تولیدی خارج از استان به همدان میآید و محصولات چاپی این استان نیز بهصورت مستقیم و غیرمستقیم راهی بازارهای کشورهای همسایه و حتی اروپا، آفریقا و آمریکا میشود. این یعنی چاپ در همدان دیگر یک فعالیت صرفا صنفی یا خدماتی نیست، بلکه یک ظرفیت اقتصادی است که بازار خود را پیدا کرده و اکنون بیش از هر چیز به سیاستگذاری برای توسعه نیاز دارد.
ظرفیت چاپ همدان البته فقط به تعداد چاپخانهها یا ماشینآلات محدود نمیشود. در سالهای گذشته مجموعههایی در استان شکل گرفتهاند که توان اجرای سفارشهای بزرگ، چاپ روزنامه و نشریات، چاپ تجاری، چاپ دیجیتال، بستهبندی و لیبل را دارند و توانستهاند مشتری را از خارج استان جذب کنند. همین مزیت نشان میدهد همدان از نظر نیروی متخصص، تجربه، زیرساخت و موقعیت جغرافیایی، قابلیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای چاپ و بستهبندی کشور را دارد.
اما درست در زمانی که این صنعت میتواند سهم بیشتری از بازار کشور و صادرات را به دست آورد، هزینههای تولید به یکی از جدیترین موانع تبدیل شده است. کاغذ، مقوا، پلاستیک، زینک، مرکب، فیلم، چسب و بسیاری از مواد مصرفی چاپ یا وارداتی هستند یا قیمت آنها به نرخ ارز و شرایط واردات وابستگی مستقیم دارد. در کنار آن، هزینه تعمیر و نگهداری ماشینآلات و تأمین قطعات نیز افزایش یافته و خرید دستگاههای جدید برای بسیاری از واحدها به سرمایهای بسیار سنگین تبدیل شده است.
این افزایش هزینهها در شرایطی اتفاق افتاده که رکود تورمی، قدرت خرید مشتریان را کاهش داده است. چاپخانه نمیتواند به همان سرعتی که هزینه مواد اولیه بالا میرود، قیمت خدمات خود را افزایش دهد؛ زیرا مشتری نیز توان پرداخت بیشتری ندارد. نتیجه، کاهش حاشیه سود و تحلیل رفتن سرمایه در گردش است. در چنین شرایطی حتی واحدی که سفارش و بازار دارد، ممکن است برای تأمین نقدینگی روزمره با مشکل مواجه شود. رئیس اتحادیه چاپخانهداران استان همدان نیز با اشاره به شرایط اقتصادی و وضعیت خاص کشور، خواستار ارائه بستههای حمایتی برای پایداری واحدهای چاپی و جلوگیری از تعدیل نیرو شده است.
امین خضریان، محدودیتهای اینترنتی، مشکلات نظام بانکی، وضعیت بیمه و چالشهای نرخگذاری را از جمله مسائل این صنعت دانسته و تأکید کرده است که شرایط خاص اقتصادی باید در تصمیمات و پرداختهای بانکی بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
این مطالبه را باید جدی گرفت، زیرا چاپخانهای که مواد اولیه را نقدی یا با قیمت روز خریداری میکند اما سفارش خود را با فاصله زمانی و گاه به صورت چکی تحویل میدهد، عملا با کمبود سرمایه در گردش مواجه است. بنابراین تسهیلات بانکی زمانی برای این صنعت مفید خواهد بود که با چرخه واقعی فعالیت چاپخانهها متناسب باشد؛ نه اینکه صرفا یک بدهی جدید با اقساط سنگین به واحدی تحمیل کند که حاشیه سود آن محدود شده است.
یکی از راهکارهای فوری میتواند ایجاد سازوکار خرید تجمیعی مواد اولیه باشد. وقتی چاپخانهها به صورت جداگانه کاغذ، مقوا، زینک، مرکب و دیگر ملزومات را تهیه میکنند، قدرت چانهزنی آنها پایین است. تشکیل تعاونی یا شبکه تأمین مشترک میتواند هزینه خرید را کاهش دهد و دست واسطههای غیرضروری را کوتاه کند. این اقدام در کنار تسهیل واردات مواد اولیه و قطعات ضروری، میتواند بخشی از فشار هزینهای را از دوش واحدهای چاپی بردارد.
در بخش ماشینآلات نیز سیاست حمایتی باید از پرداخت وام عمومی فراتر برود. واحدهایی که سفارش مستمر، اشتغال و بازار بروناستانی یا صادراتی دارند، باید برای نوسازی تجهیزات در اولویت قرار بگیرند. حفظ توان رقابتی چاپ همدان بدون دسترسی به فناوری روز دشوار است و نمیتوان از چاپخانهها انتظار داشت با تجهیزات فرسوده در بازارهای حرفهای و صادراتی رقابت کنند. از سوی دیگر، آینده صنعت چاپ همدان فقط در چاپ کاغذ نیست. چاپ بستهبندی، لیبل، چاپ صنعتی، چاپ دیجیتال و خدمات تکمیلی، حوزههایی هستند که ارزش افزوده بیشتری ایجاد میکنند. اینجا ظرفیت صنعت چاپ میتواند با ظرفیت تولید استان پیوند بخورد. محصولات غذایی و کشاورزی، سفال و سرامیک، صنایع دستی و سایر کالاهای تولیدی همدان برای حضور در بازارهای بزرگتر و صادراتی به بستهبندی حرفهای نیاز دارند.
اگر این زنجیره در داخل استان شکل بگیرد، یک محصول همزمان برای تولیدکننده، طراح، چاپخانه، واحد بستهبندی و شبکه صادراتی اشتغال و ارزش افزوده ایجاد میکند. به بیان سادهتر، حمایت از چاپ در اینجا حمایت از تولید است.
حتی میتوان از ظرفیت بالفعل چاپ همدان برای توسعه بازارهای منطقهای استفاده کرد. برخی چاپخانههای استان اکنون سفارشهایی از خارج همدان دریافت میکنند و تجربه فعالیت در بازارهای خارجی متعدد نیز وجود دارد. بنابراین به جای اینکه فقط به حفظ مشتریان موجود فکر کنیم، باید برای جذب سفارشهای بیشتر از استانهای غربی و بازار کشورهای همسایه برنامه داشت. ایجاد یک شبکه معرفی ظرفیت چاپخانههای استان، اتصال آنها به صادرکنندگان و تولیدکنندگان و حضور هدفمند در نمایشگاههای تخصصی میتواند بازار جدیدی برای این صنعت ایجاد کند.
در این میان، نقش دستگاههای اجرایی باید تسهیلگری باشد. ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی، صمت، اتاق بازرگانی، بانکها و تشکل صنفی میتوانند یک برنامه مشخص برای صنعت چاپ تدوین کنند تا در آن سرمایه در گردش، نوسازی ماشینآلات، تأمین مواد اولیه، آموزش نیروی متخصص و توسعه صادرات همزمان دیده شود.
صنعت چاپ همدان امروز برای اثبات توان خود نیازمند شعار نیست. بازار خارج از استان و تجربه صادرات، بخشی از این توان را ثابت کرده است. مسئله این است که این ظرفیت در شرایط رکود تورمی فرسوده نشود. روز صنعت چاپ میتواند بهانهای برای تغییر نگاه به این صنعت باشد؛ چاپخانه را نباید صرفا یک واحد خدماتی دید. چاپ در بسیاری از موارد آخرین حلقه زنجیره تولید و نخستین ویترین کالا در بازار است. آنچه ظرفیت چاپ همدان نیاز دارد، تبدیل این ظرفیت به یک مزیت اقتصادی سازمانیافته، صادراتمحور و متصل به تولید است.
|
