|
تاریخ مطبوعات کردستان، فراتر از مجموعه‌ای از نشریات محلی، روایتی است از شبکه‌ای گسترده از روزنامه‌نگاران، نویسندگان و چاپخانه‌دارانی که در جغرافیاهای مختلف، صدای فرهنگ و دغدغه‌های این منطقه بوده‌اند. این دیدگاه، محور اصلی نشست تخصصی توفیق رفیعی، محقق تاریخ مطبوعات، در سازمان اسناد و کتابخانه ملی (مدیریت منطقه غرب - همدان) بود.
به گزارش همدان پیام؛ رفیعی در این نشست، با گستره‌ای زمانی از دوره قاجار تا عصر معاصر، چهره‌هایی را معرفی کرد که مرزهای جغرافیایی را برای نشر آرمان‌های خود جابه‌جا کردند. در صدر این پیشگامان، نام «شیخ فرج‌الله زکی» اهل مریوان می‌درخشد که با تأسیس «مطبعه کردستان» در قاهره (۱۲۷۷ شمسی)، زیرساخت چاپ را برای نشریات کردستانی در خارج از کشور فراهم آورد.
یکی دیگر از محورهای این بحث، نقش فعالان فرامرزی همچون «حسین حزنی مکریانی» بود؛ فرزند سقز که از استانبول و حلب تا بغداد و رواندز را برای فعالیت مطبوعاتی پیمود و نشریه «زار کرمانجی» را به روی مخاطبان گشود. همچنین به نقش «ابوالبقاء سنندجی» و نشریه «تمدن» در سال‌های پرالتهاب مشروطه اشاره شد که برخی شماره‌های آن به دلیل شرایط خاص سیاسی، به صورت مخفیانه و دست‌نویس منتشر می‌شدند.
در این نشست، به نقش تحول‌آفرین «آیت‌الله محمد مردوخ کردستانی» نیز پرداخته شد؛ کسی که رفیعی او را نخستین کسی دانست که فرهنگ «ستون‌نویسی» را در مطبوعات کردستان رواج داد و بخشی از اثر ارزشمند «تاریخ کرد و کردستان» خود را از دل همین مقالات استخراج کرد.
از دیگر نقاط روشن این روایت، بررسی نشریاتی چون «کردستان» با رویکردی چندزبانه (کردی، فارسی، عربی و ترکی)، «نامه کردستان» با هدف دفاع از حقوق منطقه، و «آرارات» به سردبیری ناصر توانا بود که هرچند بسیاری از این نشریات به دلیل فشارهای مالی یا سیاسی عمر کوتاهی داشتند، اما سندی ماندگار از حیات فکری و اجتماعی منطقه به جای گذاشتند.
رفیعی در پایان تأکید کرد که برای شناخت درست تاریخ اجتماعی کردستان، بازبینی انتقادی منابع و تصحیح خطاهای موجود در آثار پژوهشی این حوزه یک ضرورت است تا حق مطلب درباره چهره‌های گمنام اما اثرگذار این عرصه ادا شود.
در نشست تخصصی برگزار شده در مدیریت منطقه غرب سازمان اسناد و کتابخانه ملی در همدان، توفیق رفیعی، محقق تاریخ مطبوعات، به تبیین روند شکل‌گیری و تحول نشریات محلی کردستان پرداخت.
رفیعی در این نشست، مطبوعات کردستان را نه تنها مجموعه‌ای از روزنامه‌ها، بلکه شبکه‌ای از نویسندگان و چاپخانه‌دارانی دانست که در داخل و خارج از کشور فعال بوده‌اند. از جمله چهره‌های مورد بررسی در این نشست می‌توان به شیخ فرج‌الله زکی (مؤسس مطبعه کردستان در قاهره)، حسین حزنی مکریانی (فعال مطبوعاتی در حلب و بغداد) و آیت‌الله محمد مردوخ (بنیان‌گذار ستون‌نویسی در منطقه) اشاره کرد.
همچنین در این جلسه، تاریخچه نشریات اثرگذاری چون «تمدن»، «کردستان»، «نامه کردستان» و «آرارات» مورد تحلیل قرار گرفت و بر نقش این رسانه‌ها در بازتاب وقایع سیاسی-اجتماعی و دفاع از حقوق منطقه تأکید شد. رفیعی در پایان بر لزوم بازبینی منابع تاریخی برای تصحیح اشتباهات موجود در تاریخ مطبوعات محلی تأکید کرد.
|
