|
فرسفج کاروانسرایی است که تاریخ در آنها نهفته است و نخستین قدم همدان در مسیر جهانی شدن را برداشت اما در سالهای اخیر کاربری مشخصی در این کاروانسرا رقم نخورده است و برنامههای محتوی که میراث فرهنگی استان و شهرستان به مناسبتهای مختلف در این مکان برای اجرا درنظرگرفتند هر از گاهی سکوت این کاروانسرا را شکسته است .
به گزارش همدانپیام، مدیر اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی تویسرکان در این باره گفت: کاروانسرای تاریخی شهر فرسفج آماده واگذاری به بخش خصوصی برای ایجاد بهرهوری حداکثری از ظرفیتهای گردشگری آن است.
اسحاق ترکاشوند افزود: کاروانسرای تاریخی فرسفج ثبت جهانی شده و این یک مزیت بزرگ برای معرفی بیشتر و بهتر این جاذبه گردشگری و تاریخی به شمار میرود.
وی با بیان اینکه حفاظت و مرمت این بنای تاریخی جهانی در سالهای اخیر در حد توان بهخوبی انجام گرفته است، تأکید کرد: برنامهریزیهایی برای برگزاری رویدادهای گردشگری و فرهنگی در این کاروانسرا با هدف معرفی بیشتر آن به همه مردم ایران زمین داریم.
ترکاشوند اظهار کرد: این کاروانسرای تاریخی ظرفیت ایجاد اقامتگاه برای گردشگران را دارد که میتواند به مدت زمان ماندگاری گردشگران در شهرستان تویسرکان کمک کند.
وی ادامه داد: از دیگر مزایای این بنای جذاب تاریخی، برخورداری از شرایط مناسب، نبود آلودگی نوری و هوای پاک است که موقعیت را برای رصد آسمان و ستارگان به طورکامل مهیا کرده است.
ترکاشوند از حضور دانشجویان و رصدگران ستارگان در این کاروانسرای تاریخی در گذشته خبر داد و خاطرنشان کرد: به دنبال افزایش حضور رصدگران نجومی در فضای باز این بنای تاریخی هستیم.
در سالهای اخیرکاروانسراهای «فرسفج» تویسرکان و «تاجآباد» بهار به همراه ۵۲کاروانسرای دیگر کشور در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدند. ساختمان این کاروانسراها در فاصله سالهای ۱۰۰۶ تا ۱۰۳۸و به سبک معماری دوره صفویه ساخته شده و مساحت آنها نزدیک به 4هزار مترمربع است. این کاروانسراها در مسیر شاهی یا جاده ابریشم قرار گرفته است.
مهرماه۱۴۰۰ بود که ارزیاب یونسکو به دنبال تدوین پرونده زنجیرهای ثبت جهانی کاروانسراهای ایران و به منظور بررسی ویژگیهای کالبدی و مستندات پرونده کاروانسراهای «فرسفج» تویسرکان و «تاجآباد» بهار از این بناهای تاریخی بازدید کرد و این روند در موضوع ثبت جهانی قرار گرفت.
در دوران حکومت شاه عباس صفوی به منظور ایجاد امنیت و ارائه تسهیلات و خدمات رفاهی مرتبط با سفر و توسعه تجارت در بیشتر نقاط کشور جادههایی ساخته شده و در مسیر آنها کاروانسراهایی ایجاد شده بود که به فاصله یک منزلی یعنی فاصلهای که کاروانیان میتوانستند از صبح تا شامگاه با 4پایان سپری کنند تا شب را در کاروانسرای بعدی استراحت کنند، از یکدیگر قرار داشتند.
یکی از این کاروانسراها، کاروانسرای شاه عباسی فرسفج در شهرستان تویسرکان است که در ۲۰ کیلومتری مسیر تویسرکان به کنگاور و در حاشیه این جاده و همچنین در مجاورت شهر فعلی فرسفج واقع شده است.
کاروانسرای شاه عباسی فرسفج نیز از آثار تاریخی تویسرکان و متعلق به دوران صفویه است. یکی از ابنیه تاریخی و ارزشمند شهرستان تویسرکان که در میان طبیعت روحافزای دشت قلقلرود و شهر فرسفج خودنمایی میکند.
ساختمان این کاروانسرا در فاصله سالهای ۱۰۰۶ تا ۱۰۳۸ و به سبک معماری دوره صفویه ساخته شده و مساحت آن حدود ۴هزار متر مربع است. مهمترین ویژگی کاروانسرای تاریخی فرسفج، وجود برج و باروهایی در 4 گوشه آن است که بنا به ملاحظات امنیتی ایجاد شده بودند. این اثر در سال ۷۶ به شماره ۱۹۷۰ در فهرست آثار تاریخی ایران به ثبت رسیده است.
این کاروانسرا در واقع محل استراحت مسافران و کاروانهایی بوده که به قصد تجارت و سیاحت به غرب کشور و زیارت عتبات عالیات به عراق سفر میکردند.
کاروانسرای فرسفج در جاده زیارتی کربلا و در مسیر جاده ابریشم قرار گرفته و موقعیت خوبی برای جذب گردشگر گردشگران خواهد داشت که میتوان از ظرفیت جهانی شدن آن در این زمینه نیز کمک گرفت و تویسرکان و استان همدان را به جهانیان و گردشگران خارجی به نحو مناسب معرفی کرد.
کاروانسرای تاریخی فرسفج در ۱۵کیلومتری شهر تویسرکان در مجاورت شهر فرسفج، یکی از مجموعه کاروانسراهایی است که در دوران شاه عباس صفوی در مسیر تردد زائران به عتبات عالیات ساخته شده و زائران میتوانستند در آن توقف و استراحت کرده و با استفاده از برخی امکانات به سفر خود ادامه دهند.
واگذاری تنها راه احیای بناهای تاریخی است
۱۵سال پیش در سازمان میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی برای حل معمای حفاظت از آثار تاریخی به راهحلی رسیدیم که هیچ تجربهای در آن نداشتیم برای حل معمای حفاظت از آثار تاریخی کشور، به راه حلی رسیدیم و مسیری را آغاز کردیم که در ایران بیسابقه بود. هدف نهایی از حفاظت و مرمت یک بنای تاریخی کمک به افزایش طول عمر و جلوگیری از روند تخریب و مرگ آن است.
مهمترین اقدام در تحقق این امر احیاء و باز زندهسازی بنای تاریخی است. احیاء و باز زندهسازی هدف نهایی تمامی فعالیتهایی است که برای یک بنای تایخی انجام میشود. بیشک تدوام بهرهبرداری از بنای تاریخی و ادامه حیات و زندگی در آن به بقای آن کمک کرده و کمتر آن را در برابر عوامل فرساینده آسیبپذیر میکند. همچنین استفاده از بنای تاریخی به حفظ ارزشهای تاریخی و فرهنگی آن کمک شایانی میکند.
در این بین حفظ ویژگیهای معماری و سند تاریخی بنا از مهمترین نکات قابل توجه در احیاء یک بنای تاریخی است. یک بنای تاریخی دارای کالبدی خاص است کالبدی که از پیش با یک طرح و کاربری مشخص شکل داده شده و به ما انتقال یافته است. بنابراین مداخلات زیاد در آن امکانپذیر نیست و عملکرد بنا را باید سنجیده و هماهنگ با آن انتخاب کرد.
در عین حال نیازهای ضروری زمان را میباید در احیاء یک بنای تاریخی در نظر گرفت تا بتوان ضمن حفظ ارزشهای تاریخی و فرهنگی آن به طول عمر و تداوم حیات در آن کمک کرد. در واقع احیاء و باز زندهسازی، انطباق بین ویژگیها و شرایط بنای تاریخی با نیازهای ضروری است؛ که طراحان طرحهای مرمت و احیاء این امر را باید با دقت مد نظر داشته باشند.
واگذاری بناهای تاریخی به بهرهبردار و بهرهگیری از توان مالی سرمایهگذاران یکی از مهمترین اقداماتی است که میتوان برای باز زندهسازی بناهای تاریخی، بهسازی و ساماندهی چهره شهرها و بافتهای تاریخی، و ایجاد اشتغال و توسعه صنعت گردشگری به کار گرفت. اصل واگذرای بناهای تاریخی امری مهم و ضروری در حفظ و حراست از بناهای تاریخی و توسعه صنعت گردشگری است که ضروری است چند نکته مهم و اساسی در آن مدنظر قرار گیرد:
۱. در واگذرای بنای تاریخی هدف اصلی نباید اهداف اقتصادی باشد، زیراکه توجه صرف به هدف اقتصادی سبب انحراف از مسیر اصولی و علمی احیاء شده و بهکارگیری بهرهبردار بدون پشتوانه علمی و فنی، نه تنها به مرمت و احیاء بنای تاریخی کمکی نمیکند؛ بلکه به دلیل نبود دانش لازم در زمینه مرمت و احیاء، رسیدن به اهداف اقتصادی را نیر با مشکل مواجه کرده و موجبات آسیب بیشتر به بنای تاریخی را فراهم مینماید. واگذاریهای ناموفق بناهای تاریخی و استفاده از بهره برداران بدون صلاحیت علمی و فنی گواهی روشن بر توجه صرف بر اهداف اقتصادی و بیتوجهی به هدف اصلی احیاء و باز زندهسازی است.
۲. در واگذاری بناهای تاریخی صرف توجه به توان مالی بهرهبردار کافی نیست. بهرهبردار علاوه بر داشتن توانایی مالی، میباید از توان و صلاحیت علمی و فنی برای مرمت و احیاء بنای تاریخی برخوردار باشد. صرف تهیه طرح مرمت و احیاء توسط مشاور کافی نیست و یک بهرهبردار بنای تاریخی باید آگاهی از اصول مرمت و احیاء بنای تاریخی و نیز دغدغه کافی برای حفاظت از آن را داشته باشد.
۳. جلوگیری از واگذاری بناهایی که احیاء شده و دارای کاربری هستند امری مهم در به انحراف رفتن از هدف اصلی واگذاری بناهای تاریخی است و کمکی به مرمت و احیاء بناهای تاریخی نمیکند.
۴. تقویت نظارت بر فعالیت بهرهبردار در مرمت و احیاء بنای تاریخی از طریق دفتر حفظ و احیاء بناها و محوطههای تاریخی و نیز بهرهگیری از توان علمیوفنی بخش دانشگاهی در نظارت بر فعالیت بهرهبرداران یکی از عواملی است که در احیاء و باز زندهسازی بناهای تاریخی کمکی شایانی میکند. با این وصف تغییر رویکرد در واگذاری بناهای تاریخی و اصلاح قوانین و بخشنامهها به صورتی که نحوه واگذاری و بهرهبرداری از بناهای تاریخی را هرچه بیشتر با موازین علمی و فنی منطبق کند، ضروری است. لذا روشمندشدن انتخاب سرمایهگذار و بهرهبردار با اولویت کارشناسان و فارغالتحصیلان رشتههای مرمت و احیاء بناهای تاریخی، به منظور جامه عمل پوشاندن به هدف اصلی از واگذاریها، بهرهبرداری علمی و اصولی از بناها، بهرهگیری از بهرهبرداران واجد شرایط و دارای صلاحیت مالی، علمی و فنی ضروری خواهد بود.
|
