|
با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال، تکاپوی زیادی در بین خانوادهها برای خانهتکانی و گردگیری به راه میافتد، گاهی این فعالیتهای جسمی بیش از اندازه، موجب بروز و یا آشکار شدن برخی آسیبهای جسمی جبرانناپذیر در افراد میشود، آرتروز مخفی یکی از آسیبهایی است که ممکن است با فعالیتهای بیش از حد در این ایام بروز کند.
آرتروز یا اُستئوآرتریت بیماری بسیار شایعی است که در تمام مناطق جغرافیایی دیده میشود و بیماری است که ابتدا غضروف مفصل را درگیر مینماید.
غضروف بافتی لغزنده است که انتهاهای استخوانها را در یک مفصل میپوشاند؛ در واقع استخوانها داشتن حرکتی آسان بر روی یکدیگر را مدیون غضروفهای سالم هستند. وظیفه دیگر غضروفها جذب تکانهها در حرکات فیزیکی است؛ در بیماری آرتروز غضروفها نازک شده و بهتدریج در برخی نواحی از بین میرود که موجب میشود، استخوانهای زیر غضروفها به همدیگر ساییده شوند و در نهایت درد، التهاب و کاهش حرکت در مفصل به وجود آید.
درد مفاصل، محدودیت حرکت و کاهش انعطافپذیری مفاصل، التهاب و تورم مفصل، معمولاً بدون گرما یا تب به همراه درگیری مفاصل، نشت (افیوژن) مفصل و صدای ترق و تروق یا صدای ساییده شدن با حرکت مفصل مبتلا (گاهی) نشانه آرتروز است.
درد ممکن است در آغاز خفیف باشد، ولی میتواند به قدری شدید شود که زندگی و خواب بیمار را دچار اختلال کند؛ درد مفاصل موجب تحرک نداشتن کافی بیمار میشود که این خود موجب لنگیدن، تحلیل رفتن و ضعیف شدن ماهیچههای پیرامون مفصل مبتلا و شل شدن رباطها میشود. تغییرات مفصلی دائمی هستند و بیماری ماهیت پیشرونده دارد.
در ایام خانهتکانی که فعالیت افراد نسبت به طول سال، بیشتر میشود، بسیاری از علائم آرتروزهای مخفی بروز پیدا میکند که البته توجه به این نوع نشانهها در تشخیص به موقع بیماری و درمان آن میتواند بسیار مؤثر باشد، به ویژه در شهرهایی که زندگی بیشتر به شکل سنتی جریان دارد، پیش از درگیر شدن بخش زیادی از جامعه نیازمند توجه به این امر هستیم.
عوامل ایجاد آرتروز
بهطور کلی وضعیت ژنتیکی، وزن و آسیب و استفاده بیش از حد از مفاصل در ایجاد بیماری آرتروز نقش مؤثری دارد؛ برخی از خصوصیات ژنتیکی موجب میشوند احتمال ابتلای فرد به آرتروز بیشتر شود. از سویی اضافه وزن فشار اضافی روی رانها و زانوها میآورد. تحمل چنین اضافه وزنی در طولانیمدت موجب میشود غضروفها سریعتر از بین بروند. پژوهشها نشان دادهاند داشتن اضافه وزن با خطر بُروز آرتروز دست ارتباط دارد؛ بافت چربی اضافی مواد شیمیایی التهابی تولید میکند که موجب آسیب مفاصل میشود.
همچنین حرکات تکراری یا آسیب به مفاصل، مانند شکستگی یا جراحی یا پارگی رباطها، ممکن است آرتروز را موجب شوند. برخی از ورزشکاران بارها دچار آسیب مفصلها و تاندونها و رباطها میشوند که این امر میتواند موجب از بینرفتن غضروفها شود.
افزون بر این، مشاغل خاصی که به ایستادن طولانیمدت، خمشدن مکرر، بلند کردن اجسام سنگین یا دیگر حرکات نیاز دارند، ممکن است موجب تخریب سریعتر غضروفها شوند. نبود تعادل یا ضعف عضلات حمایتکننده از مفصل نیز شاید به تغییر حرکت و درنهایت، شکستگی غضروف در محل مفاصل منجر شود.
بیماری مزمنی که درمان ندارد
آرتروز بیماری مزمنی است و درمانی برایش وجود ندارد؛ مدیریت بلندمدت این بیماری شامل چند بخش است مدیریت علائمی مانند درد و خشکی و تورم، بهبود قابلیت حرکت و انعطافپذیری مفاصل، حفظ وزن سالم و انجام فعالیتهای جسمی و...میتواند در سازش با این بیماری کمککننده باشد.
فعالیت جسمی: یکی از راههای مفید برای مدیریت آرتروز «حرکت دادن» است. اگرچه سخت است هنگام آسیبدیدگی مفاصل به ورزش فکر کنیم، حرکت دادن عامل مهمی است. حتی فعالیتهای سادهای مانند قدم زدن در اطراف محله یا داشتن کلاس ورزشی آسان و سرگرمکننده میتواند موجب کاهش درد شود و به حفظ وزن سالم کمک کند. تمرینات ورزشی تقویتکننده عضلات موجب تقویت عضلات اطراف مفاصل میشود و تحمل بار به وسیله این مفاصل را آسان میکند و موجب کاهش درد میشود. ورزشهای هوازی به بهبود استقامت و سطح انرژی و نیز کمکردن وزن کمک میکنند.
بیمار مبتلا به آرتروز باید قبل از آغاز برنامه ورزشی با پزشک مشورت کند. وزارت بهداشت و خدمات انسانی آمریکا توصیه میکند بهتر است تمام افراد ازجمله مبتلایان به آرتریت در هفته ۱۵۰دقیقه ورزش سبک کنند.
مدیریت وزن: وزن اضافی موجب میشود فشار اضافهای به مفاصلی تحمیل شود که وزن را تحمل میکنند؛ مانند مفاصل ران، زانوها، پاها و کمر. کاهش وزن به افراد مبتلا به آرتروز کمک میکند که درد را کاهش دهند و از بُروز آسیبهای مفصلی بیشتر جلوگیری کنند. قانون اساسی کاهش وزن، مصرف کالری کمتر و افزایش فعالیت جسمی است.
بیماری آرتروز بر سلامت عمومی بدن تأثیرات سویی میتواند داشته باشد
یک فیزیوتراپیست در ارتباط با تأثیر آرتروز بر سلامت عمومی بدن معتقد است: درد، کاهش قابلیت حرکت، اثرهای جانبی داروها و دیگر عوامل وابسته به آرتروز میتوانند به بُروز اثرهای منفی روی سلامتی منجر شوند که مستقیماً ارتباطی با بیماری مفصلی ندارد، بهطور مثال دیابت و بیماری قلبی، درد زانو یا ران میتواند بیتحرکی در زندگی را سبب شود که حاصلش افزایش وزن و چاقی است؛ داشتن اضافه وزن یا چاقی به بُروز دیابت و بیماری قلبی و افزایش فشارخون منجر میشود.
فردوس دیانی میگوید: میزان افتادن در افراد مبتلا به آرتروز ۳۰ درصد بیشتر است و خطر شکستگی استخوان در آنها در مقایسه با افراد سالم ۲۰ درصد بیشتر است. افراد مبتلا به آرتروز عوامل خطرسازی مانند کاهش عملکرد و ضعف ماهیچه و مشکل در تعادل دارند که موجب میشود احتمال افتادن آنها بیشتر شود؛ همچنین، اثرهای جانبی حاصل از داروهایی که برای تسکین درد تجویز میشوند، ممکن است در افتادن فرد نقش داشته باشند.
این فیزیوتراپیست در رابطه با مراحل تشخیص بیماری آرتروز ادامه میدهد: معاینه جسمی و آزمایشهای تشخیصی بسیار مهم است، در معاینه جسمی، پزشک مفاصل بیمار را معاینه و دامنه حرکت آنها را آزمایش میکند (اینکه مفاصل چقدر در دامنه طبیعیاش حرکت میکنند). پزشک بهدنبال نواحی دردناک یا متورم یا نازک و نیز علائم آسیب مفصلی خواهد گشت. همچنین، موقعیت و هم راستایی گردن و ستون فقرات را بررسی میکند. آزمایشهای تشخیصی نیز شامل آزمایش مفصلی. عکس رادیولوژی و MRI است.
این کارشناس ارشد آسیبشناسی ورزشی میافزاید: داروهای آرتروز به شکل قرص (مسکنها و ضد التهابها) و کِرِم یا لوسیونها (متیل سالیسیلات. پیروکسیکام و دیکلوفناک) در دسترس هستند یا اینکه ممکن است به داخل مفصل توسط متخصص تزریق شوند؛ داروها باید به دقت استفاده شوند، استفاده زیاد از دارو برای درمان بیماری آرتروز خطر عوارض جانبی را افزایش میدهد.
البته متخصصان فیزیوتراپی گزینههای درمانی مختلفی برای مدیریت درد ارائه میکنند؛ آموزش روشهای استفاده مناسب از مفاصل، سرمادرمانی و گرمادرمانی، ارائه ورزش و تمرینهای حرکتی و درمانی خاص شامل حرکات تقویتی، درای نیدلینگ، کینزیو تیپینگ، لیزر درمانی، تکنیکهای دستی مانند ماساژ که علاوه بر افزایش جریان خون میتواند اسپاسم و گرفتگی عضلات را از بین ببرد از جمله گزینههای درمانی محسوب میشود.
معرفی و ارائه وسایل کمکی مانند عصا و واکر و بریس که با این وسایل کمکی میتوان به بهبود عملکرد و تحرک بیماران کمک کرد و استرس بر روی مفاصل را کاهش داد از دیگر موارد کمکی است؛ در استفاده از بریسها باید این نکته را مدنظر قرار دهیم که استفاده طولانیمدت میتواند موجب ضعیفتر شدن عضلات و در نهایت بدتر شدن شرایط بیماری شود.
یکی از بهترین ورزشها هم در راستای پیشگیری و هم درمان آرتروز آب درمانی است. آب درمانی متفاوت از شنا است، زیرا شامل تمرینات ویژهای است که طبق شرایط خاص هر بیمار در آب انجام میشود و از آنجا که در آب تا ۹۰ درصد وزن بدن کاهش مییابد فشار وارده بر مفاصل کم و اثرات مطلوبی را ایجاد میکند.
|
