|
معصوم علیزاده میگوید: سال آینده ثبت میشود
شهر تاریخی «هگمتانه» در میان تپهای وسیع قرار گرفته که به آن «تپه هگمتانه» هم میگویند. باتوجه به وسعت ۳۰ هکتاری، این تپه بهعنوان پهناورترین تپه باستانی در تمام ایران شناخته میشود؛ البته وسعت این منطقه با محاسبه بخشهای قدیمی، به بیشتر از ۳۵ هکتار هم میرسد.
حدود ۱۰هکتار از این شهر مالک شخصی داشت، اما در سالهای ۱۳۴۷ و ۱۳۴۸ خریدند و به شهر تاریخی اضافه کردند. معماری و نقشه منظم، معابری که سنگفرش شدهاند، آجرهایی مربعیشکل، شبکه آبرسانی بزرگ و باورنکردنی، حصاری طولانی و بزرگ و خیلی موارد دیگر، سبب شده تا شهر باستانی هگمتانه بهعنوان یک جاذبه گردشگری بزرگ و مهم در همدان شناخته شود.
به گزارش همدان پیام ، این شهر، زمانی نخستین پایتخت ایران بود و از معدود شهرهای باستانی جهان است که همراه آتن در یونان، شوش در خوزستان و رم در ایتالیا هنوز پابرجا مانده است.
«هگمتانه» 28مین اثر جهانی ایران است که در 46مین اجلاس میراث جهانی «یونسکو» که در «دهلینو» در هندوستان درحال برگزاری است، پس از انجام اصلاحاتی به پیشنهاد «ایکوموس» و برخی از اعضای این کمیته (قطر، قزاقستان، ویتنام، ترکیه، کنیا و روآندا)، با حذف بخش «مرکز تاریخی همدان» رأی مثبت گرفت.
در بخش معرفی پرونده هگمتانه آمده است: «هگمتانه یا اکباتان ویرانههای پایتخت مادها را تشکیل میدهد؛ بعدها پایتخت (تابستانی) هخامنشیان و اشکانیان نیز شد. حفاریهای باستانشناسی تاکنون محدود بوده است، اما یک دیوار دفاعی عظیم از خشتهای گلی و یک طرح شهری شطرنجی را شناسایی شده است.
همدان زیرشاخه الوند در رشتهکوههای زاگرس بوده و هگمتانه که تاریخ ناگسستنی بشری داشته، با 3هزار سال سکونت در آن روی تپهای درون شهر باستانی همدان قرار دارد. در هگمتانه شواهد نادری از تمدن مادها در قرن ششم و هفتم قبل از میلاد مشاهده شده است.» حالا و پس از ثبت جهانی، این پرسش مطرح میشود که سرنوشت هگمتانه چه خواهد بود؟
محسن معصوم علیزاده ، مدیرکل میراث فرهنگی استان همدان در حاشیه بازدید استاندار از سایت تاریخی هگمتانه به این پرسش که چرا هگمتانه جهانی شد اما مرکز تاریخی همدان ثبت نشد و اینکه سرنوشت مرکز تاریخی همدان چه میشود؟
چنین پاسخ داد:
پرونده پیشنهادی ایران با عنوان «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» شامل دو بخش محوطه باستانی و بخش مرکز تاریخی شهر همدان بود، «دیفر» اعلام شد. ازاینرو، با تدبیر معاونت میراث فرهنگی و اخذ مشورتهای کارشناسی از متخصصان ذیربط، اصلاح راهبرد روایت تدوین پرونده پیشنهادی در دستور کار قرار گرفت و پس از رایزنیهای فراوان، با ثبت جهانی محوطه باستانی هگمتانه موافقت شد.
براساس مصوبه کمیته میراث جهانی، هیچ محدودیتی برای ثبت بخش «مرکز تاریخی شهر همدان» در آینده وجود ندارد؛ با این توضیح که هماکنون نیز این بخش در پهنه حریم محدوده ثبت جهانی قرار داشته و تحت حفاظت و حمایت یونسکو خواهد بود.
براساس مصوبه کمیته میراث جهانی، هیچ محدودیتی برای ثبت بخش «مرکز تاریخی شهر همدان» در آینده وجود ندارد؛ با این توضیح که هماکنون نیز این بخش در پهنه حریم محدوده ثبت جهانی قرار داشته و تحت حفاظت و حمایت یونسکو خواهد بود.
شورای جهانی بناها و محوطههای تاریخی (ایکوموس)، بهعنوان بازوی مشورتی یونسکو در سال ۲۰۲۳، ایرادهایی را به این پرونده وارد و درباره اصالت، اسناد حفاظت، مرزها، حمایت قانونی و جامعه محلی شهر همدان و بافت تاریخی هگمتانه، اطلاعات بیشتری درخواست کرد. از نظر ایکوموس، «پیوند تاریخی بین هگمتانه و مرکز تاریخی همدان مبهم بود»، بنابراین در گزارش نهایی، درخواست «دیفر» (رفع ایرادهای پرونده و بررسی در اجلاسهای سالهای بعد یونسکو) کرده و خواستار تعلیق آن شده بود.
براساس اطلاعاتی که تاکنون از پرونده منتشر شده است، این پرونده پیش از این، تپه هگمتانه، بازار و بافت تاریخی همدان را در برمیگرفت و با عنوان «منظر فرهنگی و تاریخی از هگمتانه تا همدان» مطرح شده بود که منظر تاریخی هگمتانه در شهر همدان مسیر آرامگاه «بوعلی» تا آرامگاه «باباطاهر» را شامل میشد و وسعتی در حدود ۱۰۰ هکتار شامل تپه هگمتانه، بازار، بافت و ۱۴۰ اثر تاریخی بود، اما وقتی پرونده به «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» تغییر عنوان داد، محتوا و مساحت آن نیز تغییر کرد، اما در نهایت در 46مین اجـلاس مـیراث جهانی یونسـکو، «مـرکز تاریخی همدان» از عنوان اصلی آن حـذف شده و پرونده با عنوان «هگمتانه» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. مسـاحت هگمتانه در پرونده فرستادهشده، ۷۵ هکتار و منطقه حائل آن، ۲۸۷هکتار ثبت شده است.
هرچند با حذف مرکز تاریخی همدان، پرونده در اجلاس یونسکو بررسی و ثبت شد، روند ثبت طبق روال همه پروندههای ثبت جهانی، ابتدا معرفی اثر و اطلاعات و ویژگیهای مورد نیاز بهعنوان پیشثبت در اختیار یونسکو گذاشته شده بود. اقدامات تکمیلی با ارسال پرونده به معاون میراث فرهنگی وزارتخانه از 4سال قبل آغاز شد.
این روند پس از فرازونشیبهای فراوان و تغییرات محتوایی و محدودیتهای فیزیکی در عرصه، به منظر فرهنگی هگمتانه تغییر یافت و به طور مجدد در سال ۱۴۰۲ تحت عنوان هگمتانه و مرکز تاریخی همدان روند تکمیلی خود را سپری کرد،. اما در نهایت پس از بازدید ارزیاب یونسکو در شهریور ۱۴۰۲ و پاسخ به پرسشهای پرونده، در نهایت تیم کاربلد و موفق ایرانی به سرپرستی علی دارابی، در 46مین اجلاس یونسکو ثبت جهانی شد. بااینحال، مرکز تاریخی همدان همچنان بهعنوان حریم عرصه پرونده با انجام اصلاحاتی همچنان قابلیت ثبت جهانی را دارد.
هگمتانه عرصهای است به طور کامل تملکشده و حاکمیتی در مرکز همدان که در چارچوب استاندارد و ضوابط بناهای تاریخی و با شاخصهای مورد نظر ایکوموس خدمات حفاظت، مرمت و نگهداری مستمر دریافت میکند، هگمتانه در طول تاریخ تمدن انسان نقش ارزندهای در گسترش تمدن ایرانزمین به مناطق و تمدنهای پیرامون ایفا کرده است.
از نقش کلیدی در مسیر تجاری ابریشم تا مراودههای تجاری و مسیر عتبات عالیات نام هگمتانه یا اکباتان و اسامی تاریخی دیگر این منطقه، همیشه در اسناد تاریخی مسیر تجارت شرق تا غرب دیده میشود و آوازۀ شهرت این تمدن برای ایکوموس و اعضای یونسکو بهعنوان سند افتخار بشریت همواره آشنا بوده است. وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، بهعنوان نماینده دولت ایران، هرسال امکان معرفی یک پرونده دارای ارزش جهانی میراث ناملموس را دارد و در سالجاری نیز این سهمیه به پرونده هگمتانه و مرکز تاریخی همدان اختصاص داده شده بود.
|
