|
ساعت نزدیک به 6 عصر است که در مسیر همیشگی از محل کار به سمت خانه حرکت میکنم. به میدانی میرسم که قرار بود تبدیل به یک موزه قدیمی شود، اما اکنون تبدیل به پاتوق دختر و پسرهای نوجوانی شده است که دور هم جمع شدهاند.
در هنگام عبور از کنار این گروه، متوجه میشوم که برخی از آنها سیگار به دست دارند و دود آن به راحتی در هوا پراکنده میشود. لحظاتی توقف میکنم و در ذهنم آنچه را که باید بگویم، مرور میکنم. پس از چند دقیقه تردید، تصمیم میگیرم به جمع آنها بپیوندم و از آنها میخواهم که خودشان را معرفی کنند.
هومن دانشآموز سال یازدهم، در حالی که به سیگارش پک میزند، میگوید:یادم میآید که وقتی 6ساله بودم، پدربزرگم پیپ میکشید و من همیشه کنار او مینشستم و آرزو داشتم که روزی به من هم تعارف کند، اما هرگز این اتفاق نیفتاد.
بعدها که بزرگتر شدم، نخستین بار که سیگار کشیدم احساس سبکی کردم وآن قدرها هم که میگویند بد نیست، سعی میکنم روزانه تنها یک یا 2 نخ بکشم، اما میدانم که هیچگاه نمیتوانم از آن دست بکشم.
سعیدکه به نظر میرسید طرز فکرش کمی از آنها متفاوتتر است، با نگرانی اظهار میکند: آیا فکر نمیکنید این چیزی که مصرف میکنید به سلامتمان آسیب میزند؟ من در مدرسه شنیدم که برخی از همکلاسیها از سن 13 سالگی سیگار میکشند، نمیدانم این روند از کجا آغاز شده، اما درواقع نگرانکننده است.
علیرضا که به تازگی تجربه مصرف قلیان را نیز آغاز کرده است، اضافه میکند: به نظر من، کسانی که میگویند سیگار با قلیان فرق ندارد اشتباه میکنند! قلیان چیز دیگری است و با سیگار هم فرق میکند وبیشتر جنبه تفننی دارد، بهخصوص زمانی که دور هم جمع میشویم، و خوشبختانه خانوادهام نیز با این موضوع مشکلی ندارند و من به همراه پدر و مادرم یک شب در میان، به قول معروف، قلیان را چاق میکنیم و همه با هم دور هم میکشیم و لذت میبریم.
براساس آمار منتشر شده مصرف دخانیات در بین نوجوانان ۱۳ تا ۱۵ ساله بررسی شده است. مصرف سیگار در بین دختران این گروه سنی ۱۳۳درصد افزایش پیدا کرده و از 0/9درصد به 2/1درصد رسیده است.
یک روانشناس نیزدر این خصوص با اشاره به اینکه امروزه بسیاری از والدین نسبت به سلامت روان و اجتماعی فرزندانشان در سنین نوجوانی نگران هستند، میگوید: این دوره، با تغییرات گسترده شخصیتی، گرایش به استقلال و تجربهگرایی همراه است. در صورت نبود نظارت صحیح، میتواند نوجوانان را در معرض خطراتی از جمله اعتیاد قرار دهد.
بهزاد فیضمنش با بیان اینکه نوجوانان در این مقطع سنی به دنبال کشف هویت، کسب تجربههای جدید و یافتن جایگاه اجتماعی خود هستند، میافزاید: در چنین فضایی، اگر در انتخاب دوستان دقت کافی نداشته باشند دچار بحرانهای خانوادگی و روانی شوند، ممکن است به سمت مصرف مواد مخدر سوق پیدا کنند. این پدیده نه تنها آیندهشان را تهدید میکند، بلکه دغدغهای جدی برای خانوادهها به وجود میآورد.
فیضمنش اعتیاد را نوعی وابستگی جسمی یا روانی به یک ماده یا فرآیند تعریف میکند و میگوید:
اعتیاد تنها به مواد مخدر محدود نمیشود؛ نوجوانان ممکن است به بازیهای اینترنتی، فضای مجازی، خرید، یا حتی کار و غذا خوردن نیز معتاد شوند. با این حال، اعتیاد به مواد مخدر بهدلیل اثرات مخرب جسمی، روانی و اجتماعی، نگرانکنندهترین نوع آن است.
این روانشناس با اشاره به تحقیقات انجامشده در زمینه آسیبشناسی اعتیاد، اظهار میکند: نوجوانی دورهای پرتنش و همراه با نوسانات احساسی است، عواملی چون کاهش ارتباط با خانواده، تأثیرپذیری از گروه همسالان، کنجکاوی، یکنواختی زندگی، افسردگی، استرس، اعتماد به نفس پایین و حتی تجربههای خانوادگی، میتوانند زمینهساز گرایش به مواد مخدر شوند.
فیضمنش تأکید میکند که برخلاف تصور رایج، اعتیاد نوجوانان صرفا ناشی از سرکشی یا جلب توجه نیست و باید با نگاهی چندبعدی و جامع به این موضوع نگریست.
به گفته این روانشناس، یکی از نگرانکنندهترین روندهای حال حاضر در حوزه آسیبهای اجتماعی، افزایش مصرف مواد مخدر بهویژه حشیش و گل (ماریجوانا) در بین نوجوانان، بهخصوص دانشآموزان مقطع دبیرستان است. این مواد علیرغم تبلیغات غلط مبنی بر بیضرر بودن، اثرات روانی شدید و وابستگی بالایی دارند و نوجوانان را بهشدت درگیر مشکلات عصبی و روانی میکنند.
این روانشناس همچنین به نقش کلیدی والدین در پیشگیری از گرایش فرزندان به اعتیاد میپردازد و میگوید: نوجوانان بیش از آنچه نشان میدهند، به حضور و حمایت والدین نیاز دارند. توجه، گفتوگو و نظارت صحیح والدین میتواند مهمترین سد در برابر ورود نوجوان به مسیر خطرناک مصرف مواد باشد.
وی در ادامه چند راهکار مهم برای خانوادهها ارائه میکند:
ایجاد اعتماد متقابل: والدین باید با گوش دادن فعال و همدلی، فضای امنی برای گفتوگو با فرزندشان فراهم کنند.
نظارت بر دوستان: آشنایی با اطرافیان فرزند و تبدیل خانه به محیطی دوستانه برای حضور دوستان او، راهی مؤثر برای کنترل نامحسوس است.
توجه به علایق نوجوان: درک علایق و فعالیتهای فرزند و نظارت بر حضور او در فضای مجازی از اهمیت زیادی برخوردار است.
وضع قوانین روشن: تعیین مرزهای مشخص مانند زمان بازگشت به خانه، پرهیز از مهمانیهای مشکوک و پایبندی به وعدههای خانوادگی میتواند نوجوان را در مسیر درست نگه دارد.
فیضمنش در پایان تأکید میکند:پیشگیری همیشه مؤثرتر از درمان است. هرگونه بیتوجهی نسبت به رفتارها و تغییرات فرزندان میتواند زمینهساز بروز آسیبهای جدیتر در آینده شود.
|
