|
■ آیا در این فرصت باقیمانده توافقات حاصل میشود؟
■ مذاکرات وین وارد مرحله پیشنویس شد
اوایل هفته جاری نیز نشستهای مشترک برجام با حضور مقامات کشورمان با کشورهای 1+4 (انگلیس، آلمان، فرانسه، روسیه به اضافه چین) ادامه داشت.
این نشستها به منظور رسیدن به توافقی میان اعضای باقیمانده برجام برای بازگشت آمریکا به برجام برگزار میشود. رفع تحریمهای علیه کشورمان و بازگشت ایران به برنامه هستهای توافق شده در برجام محوریت این نشستها محسوب میشود.
در این نشستها کارگروههای کارشناسی بری رفع تحریمها و مسائل هستهای تشکیل شده که قرار است اقداماتی را که آمریکا و ایران برای بازگشت به تعهدات برجامی انجام دهند مورد بررسی قرار گیرد.
معاون وزیر خارجه در این رابطه میگوید: فکر میکنیم مذاکرات به مرحلهای رسیده که طرفین میتوانند روی یک متن مشترک آغاز به کار کنند. نگارش متن در حوزههایی که اشتراک نظر وجود دارد میتواند آغاز شود. به همین منظور، هیأت ایرانی متون خود را در حوزه هستهای و حوزه رفع تحریمها آماده و تقدیم کرده است؛ این متونی که معرفی کردیم میتواند مبنای مذاکرات و رسیدن به توافق نهایی باشد.
کاظم غریبآبادی نماینده دائم ایران در وین نیز پس از نشست ابتدای هفته و عملکرد کارگروهها گفت: آنچه در وین در حال پیگیری و گفتوگو است، ایجاد یک تصویر واضح و شفاف درباره لغو تحریمها بوده و هیأت مذاکرهکننده نتایج گفتوگوها را بهطور منظم به مقامات عالی گزارش میکند.
اعضای برجام (1+4) تاکنون از روند مذاکرات ابراز رضایت کرده و مذاکرات را در روندی مثبت ارزیابی میکنند. «انریکه مورا» معاون دبیر کل سرویس اقدام خارجی اتحادیه اروپا گفت: پیشرفت در کار حاصل شده که به آسانی بهدست نیامده است. اکنون به کار سادهتر با جزئیات بیشتر نیازمندیم. موضوع کلیدی این است که همه به هدف یکسانی پایبند هستند: بازگشت آمریکا به برجام و اجرای کامل آن.
با وجود ابراز امیدواری طرفهای برجام و مقامات ایالات متحده برای رسیدن به راهکار بازگشت این کشور به برجام، موانع زیادی بر سر راه این مذاکرات وجود داشته که میتوان گفت که در هفتههای گذشته این مشکلات نیز بیشتر شده است.
فشار مخالفان برجام و تأثیرات آنها بر مذاکرات
به همان اندازه که تفکر مجامع بینالملل از برجام دفاع میکند، این معاهده از دشمنان و مخالفان زیادی نیز برخوردار است. از این رو تاکنون تلاشهای زیادی برای نابودی این معاهده شده است. البته میبایست گفت که با وجود احتمال بازگشت آمریکا به برجام، ادامه حیات این قرارداد بینالمللی وجود دارد، اما مخالفان برجام توانستهاند شرایط را تا جایی که امکان داشته برای بازگشت آمریکا به برجام پیچیده و دشوار کنند.
■ مخالفان در ایالات متحده: شاید بتوان گفت که اصلیترین ضربه به برجام از سوی مخالفان آمریکایی به این معاهده وارد شد، در جایی که دونالد ترامپ به نمایندگی از دیگر مخالفان حزب جمهوریخواه با برجام، از آن به صورت رسمی خارج شد. در شرایط کنونی نیز همچنان سناتورهای جمهوریخواه با ابلاغ نامه، مخالفت خود را برای بازگشت آمریکا به برجام به جو بایدن اعلام کرده و دولت را تا حدی تحت فشار قرار دادهاند.
با این حال میتوان گفت که اصلیترین مشکل ایجاد شده از سوی مخالفان در ایالات متحده برای بازگشت به برجام توسط ترامپ ایجاد شده است. وی در ماههای آخر ریاست جمهوری خود با ایجاد برخی به اصطلاح تحریمها سعی در سختتر کردن شرایط برای رفع تحریمها توسط بایدن داشت.
در شرایط فعلی در پی نشستهای اخیر برجامی، ایران خواستار رفع تمامی تحریمهای اعمال شده پس از خارج شدن آمریکا از برجام است، این درحالی است که کاخ سفید ادعا میکند بخشی از این تحریمها حداقل در عنوان ارتباطی با برجام نداشته و به همین دلیل امکان رفع همگی آنها از جانب دولت بایدن ممکن نیست.
ولی نصر، استاد دانشکده جان هاپکینز و مشاور سابق اوباما در «نیویورک تایمز» در این رابطه میگوید؛ بخشی از این مسأله به آن برمیگردد که دولت ترامپ عامدانه برخی تحریمها را به مبارزه با تروریسم گره زده است، اتفاقی که سبب میشود لغو آنها دشوار شود.
■ مخالفان در ایران: همانطور که به تفکیک حزبی در آمریکا میتوان گفت جمهوریخواهان با برجام مخالفند، در ایران نیز بیشتر اصولگرایان در چند سال اخیر همواره انتقاد و مخالفت خود را با برجام اعلام کردهاند. البته در شرایط فعلی و بهویژه با نزدیک شدن به انتخابات ریاست جمهوری برخی اصولگرایان نیز تبدیل به مدافعان برجام شده و خواستار پیگیری مذاکرات در دولت بعدی هستند.
با این حال برخی دولتمردان و کارشناسان برخی اقدامات مجلس اصولگرای یازدهم از جمله قانون "اقدام راهبری برای لغو تحریمها" را در راستای سختتر کردن بازگشت آمریکا به برجام در ماههای باقیمانده از دولت روحانی میدانند.
■ مخالفان در منطقه: رژیم صهیونیستی اسرائیل و عربستان بزرگترین مخالفان برجام در منطقه به حساب میآیند. اسرائیل بهعنوان اصلیترین مخالف برجام همواره در این سالها از هیچ کوششی برای پایان بخشیدن به عمر برجام دریغ نکرده است. در زمان حضور ترامپ در کاخ سفید، خواستههای این رژیم اشغالگر توسط دولت وقت کاخ سفید انجام میشد. اما در شرایط کنونی که دیگر خبری از ترامپ نیست، شاهد این مسأله هستیم که حتی اسرائیل خطر جنگ دریایی با ایران را نیز برای پایان بخشیدن به برجام به جان خریده و در ماههای اخیر اقداماتی از جمله اقدام خرابکارانه در نیروگاه نطنز را انجام داده که البته با واکنش کشورمان با غنیسازی 60 درصدی روبهرو شد.
اسرائیل که به نقل از خبرگزاریهای داخلیه آن بیش از 90 درصد تجارت خود را از طریق دریا انجام میدهد، جنگ دریایی و تقابلهای اینچنینی (در چند ماه گذشته اخباری مبنی بر مورد اصابت قرار گرفتن کشتیهای متعلق به ایران و اسرائیل توسط یکدیگر انتشار یافته است) میتواند ضربه بزرگی به اقتصاد تجار این رژیم وارد آورد.
از این رو عمق ترس و مخالف اسرائیل با رفع تحریمها علیه کشورمان و احیای برجام را میتوان اندازهگیری کرد.
چند خبرگزاری اسرائیلی (شبکه دولتی کان، سایت وای نت و روزنامه جروزالم پست) به نقل از مقامات ارشد امنیتی این رژیم در رابطه با نشست ویژه این کابینه گفته بودند که ایران با بازی «ماهرانه» خود با برداشتن گامهایی پیاپی در جهت عدول از برجام، توانسته آمریکا را بهدنبال خود بکشاند و از شواهد چنین پیداست که واشنگتن برای احیای برجام «عزم راسخ» دارد. آمریکاییها بسیار بیشتر از آنچه که ایرانیها طلب کنند، آماده نرمش هستند؛ آنها میخواهند به هر قیمتی، برجام احیا شود.
از سوی دیگر عربستان نیز در زمان ترامپ تمام قد مخالفت خود را با احیای برجام نشان میداد. عربستان هم اعلام کرده که خواستار حضور در مذاکرات میان ایران و اعضای برجام برای بازگشت آمریکا به برجام بوده تا برخی نگرانیهای کشورهای منطقه از این معاهده بینالمللی رفع شود.
استقبال ایران از گفتوگو با عربستان
برخی کارشناسان بر این باورند که حال با تغییر شرایط و مخالفت قاطع ایران با حضور کشورهای ثالث در مذاکرات میان ایران و 1+4 (حتی ایران با حضور آمریکا که زمانی عضو برجام محسوب میشد نیز مخالفت کرده است)، عربستان مواضع خود را در قبال برجام و ایران تغییر داده است. در چند روز گذشته برخی خبرگزاریهای عربی و غربی از مذاکرات میان ایران و عربستان در بغداد خبر دادهاند. البته تاکنون این اخبار مورد تأیید مقامات ایرانی قرار نگرفته اما روز گذشته سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان در نشست خبری خود در اینباره اظهار کرد: «ما گزارشهای رسانهای را دیدیم. در این باره نقلوقولهای بعضا متضاد منتشر شده است. ایران از گفتوگو با عربستان سعودی استقبال کرده و این مسأله را به نفع مردم دو کشور و صلح و ثبات منطقهای میداند.»
سعید خطیبزاده در ادامه درباره مذاکرات وین اظهار کرد: مباحث درباره سازوکارهای فنی رفع تحریمهای ظالمانه ایالات متحده است. درباره مسأله بازگشت دولت آمریکا به تعهدات خودش و قطعنامه ۲۲۳۱ پیشرفتهایی حاصل شده و در مسیر درستی است اما به این معنا نیست که به مرحله نهایی این گفتوگوها رسیدهایم.
مذاکرات وین وارد مرحله تهیه پیشنویس شده است
روز گذشته رئیس هیأت روسیه در مذاکرات وین پیرامون برجام در صفحه توئیترش نوشت که گفتوگوها درباره احیای این توافق در نتیجه 2 هفته رایزنیهای فشرده، حالا وارد مرحله پیشنویس شده است.
میخائیل اولیانوف در این توئیت نوشت که هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به یک راه حل عملی درباره فعال کردن برجام وجود دارد اما ما از کلی گویی به سمت توافق بر سر گامهای ویژه در راستای رسیدن به هدف حرکت کردهایم.
|
