پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

رویداد گردشگری روستایی؛ توسعه پایدار با تکیه بر سرمایه اجتماعی مردم

در سال‌های اخیر، برگزاری رویدادهای گردشگری در روستاها به یکی از ابزارهای معرفی ظرفیت‌های مقصد، ایجاد نشاط اجتماعی، رونق کسب‌وکارهای محلی و جذب گردشگر تبدیل شده است؛ اما در این میان یک نکته مهم نباید نادیده گرفته شود، توسعه گردشگری روستایی نباید به معنای وابستگی دائمی به بودجه‌های دولتی برای برگزاری رویدادها باشد.
اگر قرار است یک رویداد گردشگری به توسعه پایدار یک روستا منجر شود، نخستین سؤال باید این باشد که خود روستا، جامعه محلی و فعالان اقتصادی آن تا چه اندازه برای برگزاری رویداد انگیزه و آمادگی دارند و چه میزان از هزینه‌ها را می‌توان از ظرفیت‌های غیردولتی تأمین کرد؟
رویدادی که تمام مدل مالی آن بر دریافت اعتبار دولتی استوار باشد، در بسیاری از موارد با پایان اعتبار، به پایان می‌رسد؛ اما رویدادی که بر پایه ظرفیت اقتصادی مقصد، مشارکت مردم، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، حمایت کسب‌وکارهای محلی، اسپانسرینگ و درآمد حاصل از حضور گردشگران شکل گرفته باشد، شانس بیشتری برای تداوم و تبدیل شدن به یک برند گردشگری دارد.
دولت باید زیرساخت بسازد، نه اینکه متولی دائمی برگزاری جشنواره باشد
نقش دولت در توسعه گردشگری روستایی بسیار مهم است، اما این نقش الزاماً به معنای تأمین هزینه برگزاری جشنواره و رویداد نیست. دولت می‌تواند و باید در حوزه‌هایی مانند ایجاد و تکمیل زیرساخت‌های گردشگری، راه دسترسی، تابلوهای معرفی، سرویس‌های بهداشتی، پارکینگ، ساماندهی فضاهای عمومی، تأمین آب و برق، اینترنت، آموزش جامعه محلی، تسهیل صدور مجوزها، تبلیغات مقصد و ایجاد امنیت و نظارت ورود کند.
این نوع هزینه‌کرد، یک سرمایه‌گذاری ماندگار برای مقصد است؛ زیرا زیرساخت ایجادشده فقط در یک روز یا یک جشنواره مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و می‌تواند زمینه‌ساز فعالیت مستمر گردشگری و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی باشد.
در مقابل، اگر منابع محدود دولتی صرف اجاره تجهیزات، پذیرایی، اجرای برنامه‌های مقطعی، تبلیغات یک رویداد و هزینه‌های جاری جشنواره شود، بخش قابل توجهی از اعتبار پس از پایان مراسم عملا اثری ماندگار در توسعه مقصد بر جای نمی‌گذارد.
روستا باید صاحب رویداد باشد
اصل مهم دیگر، مشارکت واقعی جامعه محلی است. نمی‌توان از بیرون برای یک روستا رویداد طراحی کرد، بودجه دولتی گرفت و انتظار داشت که نتیجه آن توسعه پایدار گردشگری باشد.
باید مردم روستا، دهیاری، شورا، فعالان صنایع‌دستی، اقامتگاه‌ها، رستوران‌ها، کشاورزان، تولیدکنندگان محصولات بومی، هنرمندان و سایر صاحبان کسب‌وکار، خود را ذی‌نفع رویداد بدانند.وقتی مردم احساس کنند گردشگر برای آنان درآمد، بازار فروش، اشتغال و رونق کسب‌وکار ایجاد می‌کند، رویداد از یک برنامه اداری به یک جریان اقتصادی و اجتماعی تبدیل خواهد شد.
به جای اینکه نخستین و آخرین سؤال برگزارکنندگان این باشد که دولت چقدر بودجه می‌دهد؟، بهتر است پرسش این باشد:
چگونه می‌توانیم برای این رویداد مدل اقتصادی ایجاد کنیم؟
در این مدل می‌توان از ظرفیت‌های مختلف استفاده کرد:
سرمایه‌گذاری و مشارکت بخش خصوصی
جذب اسپانسرهای محلی، استانی و ملی
مشارکت واحدهای گردشگری و کسب‌وکارهای روستا
مشارکت دهیاری و شورای روستا؛
فروش محصولات و صنایع‌دستی؛
دریافت هزینه خدمات و غرفه‌ها؛
مشارکت تشکل‌های مردم‌نهاد و انجمن‌های محلی
حمایت خیرین و افراد علاقمند به توسعه روستا
در چنین شرایطی، دولت به جای پرداخت‌کننده اصلی هزینه‌ها، می‌تواند تسهیلگر، ناظر، سیاست‌گذار و حامی رویداد باشد.
البته این به معنای حذف کامل حمایت دولت نیست. در برخی رویدادهای ملی، میراثی یا رویدادهای نوپا که دارای منفعت عمومی و ظرفیت اثبات‌شده برای توسعه مقصد هستند، حمایت محدود و هدفمند دولت می‌تواند منطقی باشد؛ اما این حمایت بهتر است مشروط به وجود طرح کسب‌وکار، مشارکت جامعه محلی، تأمین سهم بخش خصوصی و مشخص بودن آثار اقتصادی رویداد باشد.
در نهایت، موفقیت یک رویداد گردشگری را نباید صرفا با تعداد سخنرانی‌ها، تعداد بنرها یا میزان بودجه هزینه‌شده سنجید؛ بلکه باید پرسید:
آیا پس از برگزاری رویداد، گردشگر بیشتری به روستا آمد؟ آیا اقامتگاه‌ها رونق گرفتند؟ آیا فروش محصولات محلی افزایش یافت؟ آیا برای مردم اشتغال ایجاد شد؟ آیا سرمایه‌گذار جدید جذب شد؟ و آیا روستا توانست سال بعد بدون اتکای کامل به بودجه دولتی، رویداد را تکرار کند؟
اگر پاسخ مثبت باشد، رویداد در مسیر توسعه پایدار قرار گرفته است.
بنابراین، بودجه دولتی باید تا حد امکان صرف ایجاد ظرفیت و زیرساخت ماندگار شود و برگزاری رویدادها به سمت مدل‌های مشارکتی، اقتصادی و مردم‌محور حرکت کند.
توسعه گردشگری روستایی زمانی پایدار خواهد بود که دولت زیرساخت را فراهم کند، بخش خصوصی سرمایه بیاورد، مردم روستا صاحب و ذی‌نفع طرح باشند و رویداد بتواند از محل رونق اقتصادی خود، هزینه ادامه حیاتش را تأمین کند.
روستایی که برای هر رویداد چشم به بودجه دولت دارد، هنوز صاحب یک «رویداد گردشگری» نشده است؛ اما روستایی که مردم و سرمایه‌گذاران آن برای برگزاری رویداد انگیزه و سهم دارند، می‌تواند صاحب یک «مقصد گردشگری پایدار» شود.
اتابک صفری کارشناس حوزه میراث‌فرهنگی و گردشگری

رژه اقتدار نیروهای مسلح در همدان

پاکی آوردی ای امید سپید