پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

تقدیم به اهالی ۱۰۸۰ روستای استان

روز ملی روستا و ظرفیت‌هایی که نادیده گرفته می‌شود

نویسنده : سمانه جهانگیری عرش

امروز 15مهر روز روستا و عشایر است. مناسبتی که در میان مطالب و مباحث جسته و گریخته موجود رسانه‌ها کمتر دیده می‌شود. جامعه روستایی و عشایر نه تنها به عنوان مراکز تولید مواد غذایی و کالاهای اولیه نقش اساسی در اقتصاد ملی دارند، بلکه نگهبانان فرهنگی و آداب و رسوم محلی نیز هستند.
استان همدان با برخورداری از بیش از هزار و 80 روستا و 6 ایل با طوایف مختلف در عشایر، هنوز هم سنت‌ها و سبک‌های زندگی قدیمی را حفظ کرده‌اند. به عنوان نمونه کوچ عشایر به استان و بالعکس با آغاز فصل ییلاق و قشلاق هنوز هم به قوت خود باقی است و روستاها هم هنوز سبک زندگی و رسم و رسومات خود را در بسیاری از مناسبات و مراسم ها به فراموشی نبرده‌اند که این خود به عنوان یک سرمایه فرهنگی و اجتماعی قابل توجه است.
این میراث فرهنگی و طبیعی، زمانی که با سایر مولفه ها از جمله اقتصاد، گردشگری و مباحث فرهنگی پیوند می‌خورد، نه تنها به حفظ و اشاعه این فرهنگ‌ها کمک می‌کند، بلکه می‌تواند باعث بهبود شرایط رفاه مردم این مناطق شود.
روز ملی روستا و عشایر به عنوان یک نماد، اهمیت این جوامع را در توسعه کشور یادآور می‌شود و فرصتی را برای توجه بیشتر به نیازها و مشکلات این مناطق فراهم می‌آورد.
با فرارسیدن روز روستا و عشایر، لازم است مروری بر جغرافیای استان همدان در حوزه روستاها ‌و عشایر داشته باشیم؛ روستاهایی که بخش قابل توجهی از ظرفیت‌های طبیعی، کشاورزی، فرهنگی و گردشگری استان را در خود جای داده‌اند، و عشایریث که همچنان مرزبان این دیار کهن هستند اما همچنان با مجموعه‌ای از مشکلات مزمن از جمله ضعف زیرساخت‌ها، محدودیت فرصت‌های شغلی، مهاجرت جوانان، خام‌فروشی محصولات کشاورزی و استفاده ناکافی از ظرفیت گردشگری مواجه هستند.
کارشناس مسائل روستایی با تأکید بر اینکه توسعه روستاهای استان همدان نباید در برگزاری برنامه‌های مناسبتی و ارائه آمار خلاصه شود، گفت: روستاهای همدان اگر به‌درستی دیده و توانمند شوند، می‌توانند به یکی از موتورهای اصلی اقتصاد استان در حوزه‌های کشاورزی، گردشگری، صنایع‌دستی و تولید تبدیل شوند.
به باور اعظمی، مسأله امروز عشایر و روستاهای استان صرفا کمبود اعتبار نیست، بلکه پیش از آن، نیازمند تغییر نگاه به روستا و روستایی است؛ نگاهی که روستا را تنها محل اجرای پروژه‌های عمرانی یا دریافت‌کننده خدمات نبیند، بلکه آن را یک واحد اقتصادی مولد و دارای ظرفیت سرمایه‌گذاری بداند.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه روستایی، فاصله گرفتن از رویکردی است که روستا را صرفا نیازمند کمک‌های دولتی می‌داند.
عشایر و روستاهای استان همدان در حوزه‌های کشاورزی، باغداری، دامداری، صنایع‌دستی، فرآوری محصولات، گردشگری طبیعی و بوم‌گردی ظرفیت‌های قابل توجهی دارند. با این حال، بخش زیادی از این ظرفیت‌ها همچنان به فعالیت‌های سنتی و کم‌بازده محدود مانده و ارزش افزوده اصلی در خارج از روستا ایجاد می‌شود.
اعظمی بر ضرورت مولدسازی ظرفیت‌های روستایی تأکید دارد؛ به این معنا که زمین، بناهای بلااستفاده، ظرفیت‌های گردشگری، محصولات کشاورزی، منابع طبیعی و حتی مهارت‌های بومی باید به زنجیره تولید و درآمد تبدیل شوند.
بر این اساس به جای اینکه جوان روستایی برای پیدا کردن شغل راهی شهر شود، باید شرایطی فراهم شود که شغل در خود روستا شکل بگیرد.
کشاورزی پایه اقتصاد روستا
وی کشاورزی را همچنان یکی از مهم‌ترین پایه‌های اقتصاد بسیاری از روستاهای همدان و در نتیجه استان می‌داند و معتقد است تولید محصول به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده درآمد پایدار روستاییان باشد. در حقیقت مشکل اصلی در بسیاری از موارد، فاصله میان تولید و ارزش افزوده است.
عشایر و ساکنان روستاها محصول را تولید می‌کند، اما بسته‌بندی، فرآوری، برندینگ، توزیع و بخش مهمی از سود اقتصادی در جای دیگری شکل می‌گیرد.
نمونه آن اینکه این روزها در بسیاری از روستاهای استان از جمله سولان، سلطان آباد و ... شاهد برداشت انواع محصولات کشاورزی با برند ملی و حتی جهانی هستیم اما دریغ از سودآوری و ارزش افزوده بالایی که می‌تواند روستا را متحول کند.
وی راهکار اصلی را حرکت از کشاورزی صرف به سمت زنجیره کامل تولید توسط خود روستائیان با بهره‌گیری از تسهیلات دولی دانست و افزود: آموزش و تأمین نهاده، ایجاد صنایع تبدیلی، بسته‌بندی، سردخانه، برند روستایی، بازاررسانی و صادرات می تواند کشاورزان را بیش از پیش به ارزش افزوده برساند و ضمن توسعه روستا جوان روستایی را در روستا نگه دارد.
اعظمی اشاره‌ای به جمعیت روستایی کرد و گفت: در ایران تنها یک چهارم جمعیت کشور روستا نشین هستند در حالی که در کشورهای اروپایی این رقم 50-50 است.اگر قرار است از ماندگاری جمعیت در روستا سخن گفته شود، باید اقتصاد روستا نیز سودآور و پایدار شود.
وی با اشاره به اینکه حتی خود روستایی هم با زیرساخت‌های ضعیفی که در روستا وجود دارد دنبال سرمایه گذاری در روستای محل سکونت خود نیست خاطر نشان کرد: روستائیان هم همچون افراد ساکن در شهرها به فصل برداشت محصول و سودآوری دنبال خرید دلار و طلا می‌روند و چنین می‌شود که زیرساخت‌های اقتصادی در روستاها ضعیف و مهاجرت جوانان به شهرها شکل می‌گیرد.
گردشگری روستایی ظرفیتی که جدی گرفته نمی‌شود
وی در بخش دیگری از سخنان خود به گردشگری روستایی به عنوان یکی دیگر از منابع درامدی و توسعه روستاها اشاره کرد و گفت: استان همدان تنها به جاذبه‌های شناخته‌شده شهری و تاریخی محدود نیست. روستاهای استان نیز می‌توانند مقصد گردشگری باشند؛ از طبیعت و چشم‌اندازهای کوهستانی گرفته تا معماری بومی، غذاهای محلی، آیین‌ها، صنایع‌دستی، باغ‌ها، مزارع و سبک زندگی روستایی.اما گردشگری روستایی زمانی به اقتصاد واقعی تبدیل می‌شود که زنجیره آن کامل باشد.
اقامتگاه بوم‌گردی بدون برنامه گردشگری، محصول محلی بدون بازار، روستای زیبا بدون دسترسی مناسب و جاذبه طبیعی بدون معرفی و زیرساخت، نمی‌تواند به توسعه پایدار منجر شود.
بنابراین لازم است روستا به‌عنوان یک مقصد گردشگری کامل دیده شود؛ مقصدی که در آن اقامت، غذا، صنایع‌دستی، محصولات کشاورزی، راهنمای محلی، رویدادهای فرهنگی و خدمات گردشگری در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
اعظمی به دیگر مؤلفه‌های توسعه در روستاها اشاره کرد و بیان داشت: راه دسترسی، اینترنت و ارتباطات، آب پایدار، برق، بهداشت، دفع پسماند، حمل‌ونقل، فضاهای آموزشی و ورزشی و خدمات عمومی، تنها امکانات رفاهی نیستند؛ بلکه بخشی از زیرساخت تولید و سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند.
اگر یک روستا از اینترنت مناسب برخوردار نباشد، چگونه می‌توان انتظار داشت یک جوان روستایی کسب‌وکار اینترنتی راه‌اندازی کند؟ اگر راه دسترسی مناسب نباشد، چگونه محصول کشاورزی باید با هزینه منطقی به بازار برسد؟
و اگر خدمات اولیه برای خانواده‌ها فراهم نباشد، چگونه می‌توان از جوان روستایی انتظار داشت آینده خود را در روستا جست‌وجو کند؟
از این منظر، توسعه زیرساختی روستا باید سرمایه‌گذاری برای آینده باشد، نه صرفا هزینه عمرانی.
مهاجرت؛ معلول است نه علت
مهاجرت روستاییان به شهر را نمی‌توان صرفا با توصیه و شعار متوقف کرد.
وی ادامه داد: وقتی جوان روستایی با محدودیت اشتغال، درآمد پایین، دسترسی دشوار به خدمات، نبود امکانات تفریحی و آموزشی و آینده مبهم اقتصادی مواجه است، مهاجرت برای او تبدیل به یک انتخاب طبیعی می‌شود.بنابراین مقابله با مهاجرت روستایی باید از مسیر ایجاد انگیزه برای ماندن دنبال شود.
اشتغال، مسکن، آموزش، اینترنت، حمل‌ونقل، خدمات بهداشتی و حمایت از کارآفرینی باید در کنار یکدیگر دیده شوند.
جوان روستایی باید از متقاضی
کار به کارآفرین تبدیل شود
وی افزود: یکی از الزامات توسعه روستایی، تغییر نگاه به جوانان روستایی است.
جوان روستایی نباید صرفا دریافت‌کننده تسهیلات باشد؛ باید به او آموزش، بازار، مشاوره و امکان دسترسی به زنجیره تولید داده شود.
تسهیلات بانکی زمانی مؤثر است که در کنار آن، بازار فروش و دانش فنی نیز وجود داشته باشد. پرداخت وام بدون توجه به بازار، در بسیاری از موارد تنها بدهی ایجاد می‌کند و مشکل اشتغال را حل نمی‌کند.
از همین رو، حمایت از کسب‌وکارهای خرد، تعاونی‌های واقعی، صنایع تبدیلی، مشاغل خانگی، گردشگری روستایی و کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و دیجیتال باید در دستور کار جدی قرار گیرد.
وی یکی از آسیب‌های مهم در حوزه روستاها را ، نگاه یکسان به همه روستاها دانس و افزود: روستای کوهستانی، روستای کشاورزی، روستای نزدیک شهر، روستای دارای جاذبه گردشگری و روستایی که با بحران جمعیتی مواجه است، نسخه یکسانی برای توسعه ندارد.
برای هر روستا باید یک نقشه توسعه محلی تدوین شود؛ نقشه‌ای که مشخص کند مهم‌ترین مزیت اقتصادی روستا چیست، چه سرمایه‌گذاری‌هایی امکان‌پذیر است، چه زیرساختی نیاز دارد و چگونه می‌توان برای جمعیت موجود اشتغال پایدار ایجاد کرد.
مطالبه امروز روستاهای همدان چیست؟
مطالبه اصلی این است که روستاهای همدان از حاشیه برنامه‌های توسعه خارج و به یکی از محورهای اصلی اقتصاد استان تبدیل شوند همان موضوعی که در بدو ورود استاندار دولت وفاق به همدان باعنوان توسعه متوازن با ایجاد "جوامع محلی" یکی از برنامه‌های راهبردی وی شد که البته تاکنون هم محقق نشده است.
در جمع بندی این گزارش بنابرآنچه این کارشناس بر آن اعتقاد دارد باید گفت استان همدان برای توسعه روستاها نیازمند یک برنامه منسجم در چند محور است:
تکمیل زیرساخت‌های اساسی و ارتباطی روستاها
توسعه گردشگری روستایی و ایجاد زنجیره خدمات گردشگری
حمایت هدفمند از کشاورزی و ایجاد صنایع تبدیلی و بسته‌بندی
تقویت تعاونی‌ها و کسب‌وکارهای محلی
تسهیل سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در روستاها
آموزش مهارت‌های نوین به جوانان و زنان روستایی
توسعه بازار محصولات روستایی و ایجاد برندهای محلی و تدوین برنامه اختصاصی برای جلوگیری از خالی‌شدن روستاها از جمعیت جوان.

رژه اقتدار نیروهای مسلح در همدان

پاکی آوردی ای امید سپید