پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

تالاب‌ها منشأ ریزگردهای استان

نویسنده : نیلوفر بهرمندنژاد

■ 48 هکتار از اراضی استان باید احیا شوند

کمبود بارش باران و کاهش سطح آب تالاب‌ها یکی دیگر از عوامل اصلی ایجاد کانون‌های گردوغبار در کشور است چراکه وقتی تالابی خشک می‌شود به کانون گردوغبار تبدیل می‌شود.
بر اساس اعلام ستاد ملی گرد و غبار با هماهنگی مدیریت پدیده گرد وغبار شناخته می‌شود، ۳ میلیون هکتار از اراضی زراعی دیم و ۲ میلیون از زمین‌های کشاورزی آبی و ۱.۵ میلیون هکتار از تالاب‌ها به کانون گرد و غبار تبدیل شده‌اند. استان همدان نیز از این موضوع مستثنی نیست و با وجود 27 تالاب طبیعی و مصنوعی، آبگیر، دریاچه‌ها و سدهای دست-ساز به عنوان کانون غبارخیز معرفی شده‌است به طوری که 48 هزار هکتار مساحت حساس و غبارخیز در این استان جزو کانون غبارخیز محسوب می‌شوند که سالانه 113 تن گرد وغبار تولید می شود.
یکی از همین تالاب ها مربوط به تالاب چم‌شور اسدآباد است به علت باد اندک و طوفان خاک‌های فرسوده و گردوغبارکه از کف تالاب به سمت روستاهای منطقه چهاردولی و همچنین شهر اسدآباد بلند می‌شود، به عنوان کانون مستعد تولید گردوغبار شناسایی شده است.
این تالاب فصلی با وسعت کل ۵۰۰ هکتار واقع در ۲۵ کیلومتری اسدآباد بوده که به علت خشکسالی‌ چند سال اخیر و کاهش بارندگی‌ها درچند سال گذشته آبگیری نشده واکنون به نقطه‌ای کویری تبدیل شده است.
همچنین این تالاب فصلی در سال‌های گذشته زیستگاه پرندگان و جانوران بسیاری بوده و هرسال در بهار و پاییز پذیرای پرندگان مهاجر نظیر فلامینگو بوده است اما امروزه به دلیل خشکسالی های مداوم ، چاه های غیر مجاز و برداشت بی‌رویه کشاورزان از تالاب،چرای بی رویه دام ها را می‌توان از جمله عوامل فرسایش خاک و تخریب بستر این تالاب فصلی دانست.
گفتنی است که تالاب فصلی چم شوردر گذشته زیستگاه مناسبی برای پرندگان بوده و از طرفی آب تالاب نیازهای آبی زمین های کشاورزی اطراف را تأمین می کرد، اما حالا با توجه به خشک بودن تالاب در حال حاضر در این تالاب فصلی پرندگان و جانورانی که هر ساله در حوضه آبی تالاب در حال زیست بودند، وجود ندارد.
تالاب‌ها، اکوسیستم‌های حساسی هستند که اگر به صورت پایدار مدیریت و حفاظت نشوند، مشکلات زیادی برای طبیعت و انسان به وجود می‌آید؛ بسیاری از چرخه‌های حیات ارتباط مستقیمی با تالاب‌ها دارند و عواملی مانند گردوغبار، تهدید سلامت انسان، معضلات اقتصادی-اجتماعی و از بین رفتن زیستگاه پرندگان آبزی و کنارآبزی از جمله مشکلاتی هستند که به از بین رفتن تالاب ها منجر می شود که خطراتی جدی برای گونه‌های گیاهی و جانوری وابسته به آن دارد، دو تالاب آق‌گل و چم‌شور همدان شرایط حادی دارند و خشک شده‌اند.
در استان، 27 تالاب وجود دارد که از این شمار5 تالاب «آق‌گل در ملایر»، «پیرسلمان وچم شور» در اسدآباد، «وسج و رودباری» در نهاوند، طبیعی و 22 تالاب نیز همچون «تالاب شیرین سو در کبودراهنگ»، سدها و آب بندهای استان غیرطبیعی و مصنوعی‌اند.
از آنجایی که تالاب‌ها نقش بسزایی را در تصفیه آب و جذب دی‌اکسید‌کربن که یک گاز گلخانه‌ای مهم و عامل گرم شدن زمین دارند بنابراین در صورت از بین‌رفتن و خشک‌شدن تالاب‌ها بیابان‌زایی افزایش پیدا می‌کند و خسارات جبران ناپذیری به استان وارد می‌شود.
همچنین از مزیت‌های این تالاب‌ها می‌توان به زاد و ولد و تکثیر گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری اشاره کرد، گفته می‌شود بیش از ۴۰ درصد از ماهیان آب‌های شیرین در تالاب‌ها زندگی می‌کنند، علاوه بر این نقش بسزایی در کنترل و جلوگیری از سیلاب، تغذیه منابع زیرزمینی، از بین بردن ریزگردها و حفظ گونه‌های جانوری و گیاهی دارند.
برخی از کارشناسان نیز معتقدند که فعالیت‌های کشاورزی درحریم تالاب‌ها و استفاده از سموم و آفت‌کش‌ها که سبب ورود آلاینده‌ها به داخل تالاب‌ها می‌شوند و همچنین صید و شکار بی‌رویه در محیط‌های تالابی یکی دیگر از عوامل اصلی تخریب و از بین رفتن تالاب‌هاست که نیاز به فرهنگ‌سازی و آشنایی اهالی بومی هریک از مناطق دارد.
یکی دیگر از اصلی‌ترین و تأثیرگذار بر سلامت تالاب‌ها و حفظ کارکردهای این حوضه‌های آبی از جمله فراهم کردن زیستگاه مناسب برای پرندگان آبزی، این است که آن تالاب دارای آب کافی و با کیفیت لازم باشد؛ بنابراین سازمان حفاظت محیط زیست باید بتواند اقداماتی را در راستای تعیین حقابه تالاب‌ها مبنی بر اینکه میزان نیاز زیست‌محیطی هر تالاب چه مقدار آب است را انجام دهد و پیگیری‌های تخصیص آن را از طریق وزارت نیرو صورت گیرد، در این صورت است که می‌تواند به حفاظت از تالاب کمک کند.
اما متأسفانه دو تالاب چشم‌شور واقع در شهرستان اسدآباد و آق گل در ملایر با توجه به اینکه در یکسری از فصول سال مانند بهار به دلیل وجود بارش‌های پی در پی پرآب می‌شود اما حال که حدود 3 ماه از بهار می‌گذرد، همچنان به دلیل شرایط کم آبی و خشکسالی که در کشور حاکم است دچار خشکی شده‌اند.
معاون محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان در این باره گفته است که: با مدیریت الگوی آبیاری و نوع کشت در کشاورزی می‌توان تا حدودی در مصرف آب‌های زیرزمینی صرفه‌جویی کرد و بهترین راهکار برای احیای تالاب‌ها استفاده از ظرفیت‌های موجود همه دستگاه‌ها است که می‌توانند اثرگذار بر روی استفاده از منابع منطقه باشند.
مهدی صفی خانی بر این باور است که با همراهی و حضور جوامع محلی می‌توان تا حدودی در حفظ و نگهداری تالاب‌‌ها کمک کرد چرا که تالاب‌ها کارکردهای بسیاری در طبیعت دارند که یکی از مهمترین آنها جذب گردشگر و به دنبال آن درآمد برای جوامع محلی است، از این رو همراهی اهالی بومی بسیار مهم است و زندگی آنان تحت تأثیر تالاب خواهد بود و حتی می‌تواند برای بسیاری از افراد آن منطقه ایجاد شغل کند. از سوی دیگر کشاورزان منطقه با حفر چاه‌های متعدد و غیرمجاز موجبات خشک شدن تالاب را فراهم آورند.
تالاب فصلی آق‌گل یکی از بزرگترین تالاب طبیعی استان محسوب می‌شود به دلیل حفر چاه‌های غیرمجاز و فاقد پروانه شدند و حیات تالاب را به خطر انداختند اما خوشبختانه با پیگیری‌های انجام شده از سوی اداره آب منطقه‌ای شهرستان ملایر، ۳۰ چاه غیرمجاز و بدون پروانه در حریم تالاب، پلمپ شدند و مابقی نیز نصب کنتور شدند اما با این وجود همچنان کاهش میزان آب قابل برداشت از کلیه چاه‌های حریم تالاب ادامه دارد.
بنابراین باتوجه به وضعیت نگران کننده تالاب ها و دریاچه ها برای جلوگیری از خشک شدن آنها باید فکری اساسی شود. به طوری که یکی از علل ریزگردهای امروز کشور به علت وضعیت همین تالاب‌ها و دریاچه‌ها است. وقتی تالابی خشک شود به کانون گردوغبار تبدیل می‌شود و همین گردو وغبار موجب خسارات زیادی در بخش‌های مختلف از جمله سلامت و صنعت و زیستگاه های محیطی خواهد شد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس