همدان، شهری که در آستانه تبدیل شدن به یک مقصد گردشگری جهانی قرار دارد، در کنار زیباییهای تاریخی و فرهنگی خود، با چالشی جدی در زمینه مدیریت پسماند شهری روبهرو است.
ساعت نزدیک به ۸ صبح است و من در حال حرکت به سمت محل کارم. نسیم خنک پاییزی صورتم را لمس میکند و هوا بوی تازه میدهد، اما ناگهان با صحنهای ناخوشایند مواجه میشوم. زبالههایی که به طرز ناهنجاری در خیابان پراکنده شدهاند، منظرهای نازیبا و آزاردهنده به شهر بخشیده است. این صحنه به قدری زشت است که برای لحظهای به ذهنم خطور میکند: چرا شهری مانند همدان که به تازگی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، باید چنین تصویری از خود به نمایش بگذارد؟ خیابانی که میتوانست با طراحی زیبا، گلآرایی یا نقوش هنری تزئین شود، اکنون به مکانی آلوده و تجمع حشرات موذی تبدیل شده است.
آلودگی ناشی از نخالههای ساختمانی و زبالههای پراکنده، چهره شهر را به طرز عجیبی دگرگون کرده است.
در این میان شهروندان همدانی، با ناراحتی و نگرانی از وضعیت موجود، به شدت از این وضعیت رنج میبرند.
آنها معتقدند فضای شهری بهویژه در ساعات اولیه صبح برایشان غیرقابل تحمل شده است. به گفته یکی از شهروندان: «زبالهگردها فضای شهری را به هم ریختهاند و این مسأله به شدت شهر را تحت تأثیر قرار داده است. اما پرسش اصلی اینجاست که چرا مسئولان این معضل را نادیده میگیرند؟ چرا شهری مانند همدان نمیتواند در جمعآوری و مدیریت زبالهها مانند کشورهای پیشرفته، نظیر اتریش و وین، عمل کند؟» نگرانیهای مردم قابل درک است، زیرا آنها میبینند که در برخی مناطق، زبالهها به شکلی غیرقابل کنترل در سطح شهر رها شدهاند.
از طرفی، مسئولان شهری اعتقاد دارند که شهروندان نیز در این زمینه کوتاهی میکنند.
نگاهی به وضعیت مدیریت پسماند در کشورهای پیشرفته مانند اتریش و وین میتواند به روشنی تفاوتها را نشان دهد.
در اتریش، کشور معروف به مدیریت عالی پسماند، هر ساختمان دارای سطلهای مخصوص به خود برای زبالههای عمومی، ارگانیک و بازیافتی است. در سراسر اتریش، سطلهای بازیافت در مکانهای عمومی برای جمعآوری شیشه، پلاستیک، کاغذ و فلزات قرار دارند. این روش باعث میشود که زبالهها بهطور مؤثر جداسازی و بازیافت شوند. طبق آمار، در سال ۲۰۲۰ نرخ بازیافت زبالههای شهری در اتریش به ۶۲.۲ درصد رسید، که این رقم نشاندهنده اهتمام این کشور به بازیافت و کاهش آلودگی است.
در وین، یکی از پیشرفتهترین شهرهای جهان در زمینه مدیریت پسماند، سیستمهای سوزاندن زباله بهطور چشمگیری کمترین میزان تولید گازهای گلخانهای را دارند. به طوری که کل زبالههای یک سال وین برابر با گازهای گلخانهای تولیدی از رانندگی ۱۰۰ کیلومتر یک خودرو است. این مدل مدیریتی در کنار آموزش و فرهنگسازی شهروندان، باعث شده که وین به عنوان الگوی جهانی در زمینه کاهش آلایندهها و مدیریت پسماند شناخته شود.
مردم ساعت مناسب برای بیرون گذاشتن زبالهها را رعایت نمیکنند
مدیر خدمات شهری شهرداری همدان، در خصوص مشکلات مدیریت پسماند شهری و راهکارهای موجود گفت: یکی از اصلیترین مشکلاتی که در حال حاضر با آن مواجه هستیم، بحث زمانبندی بیرون گذاشتن زبالههاست. طبق برنامهریزیهایی که انجام دادهایم، جمعآوری زبالهها از ساعت ۱۰ شب آغاز میشود و خودروهای جمعآوری زباله از این زمان به بعد آغاز به کار میکنند. در واقع، ما با مردم توافق کردهایم که زبالهها فقط بین ساعت ۸ شب تا ۱۰ شب در سطح شهر قرار داده شوند. این زمان 2 ساعته به ما این امکان را میدهد که خودروها آغاز به جمعآوری زبالهها کرده و تمامی خیابانها و کوچهها را پوشش دهند. اگر این ساعت رعایت شود، میتوانیم مطمئن باشیم که زبالهها در سطح شهر باقی نخواهند ماند و احتمالاً دیگر زبالهگردها نمیتوانند آنها را پراکنده کنند.
مرتضی رضایی در ادامه افزود: متأسفانه، مشکل اصلی زمانی است که صبحها شما با صحنههای نازیبای زبالهگردی روبهرو میشوید. دلیل این مسأله این است که برخی از مردم، زمانی که برای رفتن به سرکار، مدرسه یا دانشگاه بیرون میروند، کیسههای زباله خود را در کنار خیابان رها میکنند. این در حالی است که ما از قبل زبالهها را شب گذشته جمعآوری کردهایم. در واقع، این مشکل به این دلیل رخ میدهد که مردم ساعت مناسب برای بیرون گذاشتن زبالهها را رعایت نمیکنند و این سبب میشود که ما مجبور شویم هزینههای اضافی را متحمل شویم.
وی همچنین گفت: ما شب گذشته با ۴۵ دستگاه خودرو، زبالهها را جمعآوری کردیم.
اما امروز دوباره مجبور شدیم از ۱۵ دستگاه خودرو بیشتر استفاده کنیم تا زبالههای جدیدی که به دلیل رعایت نکردن ساعت مناسب، در سطح شهر رها شدهاند را جمعآوری کنیم. این افزایش هزینهها از جیب مردم تأمین میشود، زیرا شهرداریها خودگردان هستند و هزینهها از منابع عمومی تأمین میشود. اگر مردم ساعت بیرون گذاشتن زبالهها را رعایت کنند، این مشکلات به حداقل خواهد رسید.
رضایی در ادامه به راهکارهای جدید شهرداری برای بهبود وضعیت اشاره کرد و افزود: ما در حال توسعه اپلیکیشن «بهروب» هستیم که از طریق آن، مردم میتوانند زبالههای خود را تفکیک کنند و آنها را به سطلهای مخصوص بازیافت ارسال کنند.
تاکنون نزدیک به ۱۲ هزار خانوار در این اپلیکیشن ثبتنام کردهاند. این اپلیکیشن به مردم این امکان را میدهد که زبالههای قابل بازیافت خود را در کیسههای جداگانه قرار دهند و از طریق پیامک درخواست جمعآوری آنها را از در منزل بدهند.
وی با تأکید بر اهمیت تفکیک زبالهها افزود: اگر زبالهها در مبدا به درستی تفکیک شوند، میزان ضایعات کاهش یافته و زبالهگردها دیگر نمیتوانند از کیسههای زباله استفاده کنند و در نتیجه چهره شهر تمیزتر خواهد شد. در بسیاری از شهرهای دنیا، به دلیل تفکیک صحیح زبالهها، حتی زبالهگردها هم دیگر وجود ندارند. این روش هم در کاهش آلودگی محیطزیست مؤثر است و هم سبب کاهش هزینههای شهرداری میشود.
رضایی در پایان خاطرنشان کرد: اگر مردم این فرهنگ را در خود نهادینه کنند که ساعت مناسب برای بیرون گذاشتن زبالهها را رعایت کنند و از اپلیکیشن بهروب استفاده کنند، شاهد یک تغییر اساسی در وضعیت مدیریت پسماند در همدان خواهیم بود و بدون شک چهره شهر به مراتب زیباتر و پاکتر خواهد شد.
وی در پایان از مردم خواست تا همکاری بیشتری با شهرداری داشته باشند و از زبالهگردی و آلودگیهای ناشی از آن جلوگیری کنند.
گامهای جدید برای بهبود وضعیت مدیریت زباله در همدان
در همدان، مسئولان در تلاش هستند تا با توسعه اپلیکیشن “بهروب” و راهاندازی سیستمهای جمعآوری زباله از در منزل، شاهد کاهش ضایعات و زبالهگردی باشند.
رضایی در این خصوص گفت که تاکنون ۱۲ هزار خانوار در این اپلیکیشن ثبتنام کردهاند و امیدوارند با ادامه این روند، میزان زبالههای قابل بازیافت کاهش یافته و در نهایت فضای شهری به مراتب پاکتر و بهتری داشته باشند.
با توجه به مشکلات موجود در همدان و مقایسه با کشورهای پیشرفته، به نظر میرسد که در این شهر، فرهنگسازی و رعایت اصول سادهای مانند ساعت دقیق بیرون گذاشتن زبالهها میتواند تأثیر بهسزایی در پاکیزگی و زیبایی شهری داشته باشد. اگر همدان به استانداردهای جهانی در این زمینه دست یابد و شهروندان نیز در این مسیر همکاری کنند، قطعا شاهد شهری پاکتر، سالمتر و زیباتر خواهیم بود.
