پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

رسیدیم به وقت سنت خانه‌تکانی شب عیدی

رنگ و روی خانه‌های خود را جلا دهیم

نویسنده : مهدی ناصرنژاد

خانه‌تکانی شب عیدی یکی از سنت‌های دیرینه اقوام ایرانی است که به طور معمول در هفته‌ها و ماه پایانی سال کهنه و به‌رسم پاکیزه ساختن سامان خانه و کاشانه برای استقبال از سال نو برگزار می‌شود و این مادران و زنان ایرانی هستند که پایبند این آئین و راه و رسم نیاکان هستند و بیشتر از مردان، خانه‌های خود را با وسواس و دقت شوق‌انگیزی به زدودن گرد و غبار و رنگ و بوی کهنگی‌ها از حریم خانه همت می‌گمارند و به زندگی جلا و تازگی می‌بخشند.

آئین دیرینه خانه‌تکانی پایان سال نه این معنی است که کار روزانه رفت و روب و پاکیزه‌سازی محیط زندگی نیاکان ما فقط یک‌بار در سال و به آستانه عید نوروز موکول می‌شود، بلکه چنین سنت دیرپای و شوق‌انگیز طبق قاعده‌ای خاص و باورهای آئینی ایرانیان برای استقبال از فصل بهار و رویش سبزینه‌ها بر دشت‌ها و باغ و شاخه‌های زندگی در بستر طبیعت پای گرفته و به باور تبدیل شده است. مفهوم عمیق و واقعی سنت خانه‌تکانی ایرانیان در آستانه سال نو و عید نوروز چنین است که باید از هر آنچه که بوی ماندگی و سردی و کدورت‌های کهنه در حریم زندگی و روابط انسانی است، دور شد. باید تیرگی‌ها و تلخی‌ها را همانگونه که به حکم بهار و فصل سبزینگی‌ها بین انسان و طبیعت باقی نمی‌ماند، در ارتباط با سلوک بین مردمان نیز شست و دور ریخت تا همدلی و مهربانی‌ها جایگزین آن باشد.

خانه‌تکانی برای پیشباز از سال نو در ادبیات و فرهنگ نیاکان ایرانی یعنی اینکه از هرچه مولود درد و بلا و چرکی است دور شد و فصل و سالی تازه با رنگ و عطر خوش طبیعت بهاری را آغاز کرد. رسم است که در آئین خانه‌تکانی شب عید علاوه بر شست‌وشو و نظافت و رنگ‌آمیزی قالی و قالیچه و پرده و در و پیکر دیوار و اتاق خانه، چند وسیله کارکرده و کهنه نیز به عمد بیرون ریخته می‌شود تا درد و بلای خانه را با خود ببرد و گور و گم کند. به طور معمول و برسم خانه‌تکانی شب عیدی، خانم‌های خانه گزیده‌هایی از کاسه و کوزه دم‌دستی خود را حتی اگر سالم هم باشند، بیرون از خانه می‌زنند و می‌شکنند تا بدین‌گونه چشم‌زخم‌ها را از اعضای خانواده دور سازند و ظروف تازه جایگزین آن سازند.

توجه به نظافت و پاکیزگی محیط خانه و کاشانه در ذات زنان و مردان ایرانی است که ریشه در فرهنگ نیاکان این مرز و بوم دارد. همیشه یکی از دستاویزهای پسندیده بانوان ایرانی برای فخر فروشی و عزت‌منشی، نمایش محیط پاکیزه و منظم و شسته و روفته محیط خانه و وسایل زندگی نزد میهمانان و هر آشنا و غریبه است و چنین ایده درست در فرهنگ ایرانی دست به دست و سینه به سینه بین نسل‌ها گشته و منتقل شده است و از خانه‌های بزرگ و حیاط‌دار چند اشکوبه قدیمی به خانه‌های آپارتمانی و قوطی کبریتی امروزی رسیده است، والا که پاکیزگی و غبارروبی محیط خانه و کاشانه در فرهنگ پاک و باتقوای ایرانی فقط مختص و خلاصه به سنت خانه‌تکانی شب عید نیست و چنین سنت دیرینه نماد اعتقاد و باور ایرانی به پاکی و پاکیزگی و الفت با تازگی‌ها و برازندگی‌های طبیعت بهاری دارد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس