در دنیای امروز، سلامت روان به یکی از مهمترین ارکان زندگی فردی و اجتماعی تبدیل شده است. همزمان با تغییر سبک زندگی، افزایش فشارهای روانی، و گسترش چالشهای اقتصادی و اجتماعی، توجه به سلامت روان بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است.
هفته سلامت روان، فرصتی مغتنم برای بازنگری در نگاه جامعه به این موضوع حیاتی است؛ فرصتی برای گفتوگو، آگاهیبخشی و شکستن سکوتی که گاه پیرامون رنجهای درونی افراد شکل میگیرد. در این هفته، میکوشیم با کمک متخصصان این حوزه، اهمیت سلامت روان را یادآور شویم، باورهای نادرست را اصلاح کنیم و گامی هرچند کوچک، اما مؤثر در مسیر ساختن جامعهای سالمتر، همدلتر و آگاهتر برداریم.
در همین راستا، با بهزاد فیضیمنش متخصص روانشناسی که بیش از ده سال در حوزه سلامت روان فعالیت دارد و همچنین در زمینه آموزش و توانمندسازی روانی افراد در محیطهای پرتنش نیز فعالیتهای زیادی داشته است که گفتوگویی داشتیم که به شرح زیر است:
به نظر شما در حال حاضر وضعیت سلامت روان در جامعه چگونه است؟ آیا مردم به اندازه کافی به مشکلات روانی خود توجه میکنند؟
در سالهای اخیر، خوشبختانه آگاهی عمومی نسبت به سلامت روان افزایش یافته است. بسیاری از افراد راحتتر از گذشته درباره احساسات، اضطرابها یا استرسهای خود صحبت میکنند و تمایل بیشتری برای مراجعه به روانشناس یا مشاور دارند.
با این حال، شرایط اقتصادی، فشارهای کاری و تغییرات اجتماعی همچنان تهدیدی جدی برای سلامت روان افراد محسوب میشوند. آنچه امیدبخش است، حرکت تدریجی جامعه بهسوی درک بهتر و پذیرش اختلالات روانی است. اگر بتوانیم آموزشهای عمومی و مهارتهای زندگی را تقویت کنیم، بدون تردید شاهد جامعهای سالمتر و با آرامش بیشتر خواهیم بود.
چه عواملی بیشترین تأثیر را در تشدید مشکلات روانی در جامعه دارند؟
مشکلات روانی تحتتأثیر عوامل مختلفی از جمله فشارهای اقتصادی، استرسهای اجتماعی و ضعف در ارتباطات انسانی ایجاد یا تشدید میشوند. در جامعه امروز، سبک زندگی پرشتاب، رقابتهای دائمی، نگرانی از آینده، و کاهش ارتباطات واقعی از مهمترین عوامل بروز اختلالات روانی هستند.
کاهش زمان برای همدلی، گفتوگو و تفریح سالم سبب شده تا افراد آسیبپذیری بیشتری نسبت به گذشته داشته باشند. لازم است مهارتهای ارتباطی و تابآوری روانی در سطح جامعه آموزش داده شود تا بتوانیم با فشارهای زندگی بهتر کنار بیاییم.
بزرگترین چالشهایی که در بخش روانی بیمارستان با آنها روبهرو هستید، کدامند؟
مهمترین چالش، همچنان نگاه منفی و همراه با قضاوت جامعه نسبت به بیماریهای روانی است. بسیاری از بیماران، از ترس طرد شدن یا قضاوت اطرافیان، از مراجعه به روانپزشک یا روانشناس خودداری میکنند.
از سوی دیگر، کمبود نیروی متخصص، محدود بودن منابع و فشار کاری بالا نیز ارائه خدمات بهینه را دشوار میکند. بیماران روانی نیاز به حمایت و پیگیری بلندمدت دارند؛ درمان باید فراتر از تجویز دارو باشد و شامل پیگیریهای رواندرمانی، خانوادهدرمانی و توانبخشی اجتماعی شود.
چه موانعی بر سر راه درمان بیماران روانی وجود دارد؟
یکی از موانع جدی، نبود همکاری کافی خانوادهها با تیم درمان است. متأسفانه برخی بیماران پس از ترخیص از بیمارستان، بدون حمایت مؤثر رها میشوند که این موضوع به عود مجدد بیماری منجر میشود.
همچنین، کمبود مراکز بازتوانی، بالا بودن هزینههای درمان و نبود سیستم ارجاع مؤثر از دیگر مشکلات مهم در این مسیر است. درمان مؤثر باید چندبعدی باشد؛ شامل دارو، رواندرمانی، آموزش مهارت و حمایت اجتماعی.
برخی از بیماران از مراجعه به بیمارستان روانی پرهیز میکنند. برای رفع این نگرانیها چه اقداماتی انجام میدهید؟
در تلاش هستیم تا با آموزشهای عمومی، جلسات آگاهیبخش، حفظ کامل محرمانگی اطلاعات بیماران و برخورد انسانی و همدلانه، ترس از مراجعه را کاهش دهیم.
فرهنگسازی و افزایش اعتماد عمومی، کلید کاهش این نگرانیهاست. ما باور داریم که بیمار روانی قبل از هر چیز یک انسان است، با حق برخورداری از احترام، کرامت و حمایت.
سلامت روان به چه معناست و چرا به اندازه سلامت جسم اهمیت دارد؟
سلامت روان یعنی توانایی فرد در شناخت خود، مدیریت هیجانات، برقراری ارتباط مؤثر، و مقابله با فشارها و استرسهای روزمره. بدون روان سالم، جسم نیز دچار اختلال میشود. بسیاری از بیماریهای جسمی نظیر سردرد، مشکلات گوارشی یا بیخوابی، منشأ روانی دارند.سلامت روان زیربنای تصمیمگیری صحیح، عملکرد شغلی و کیفیت زندگی است و باید به اندازه سلامت جسم مورد توجه قرار گیرد.
چطور میتوانیم متوجه شویم که به کمک روانشناس نیاز داریم؟
هرگاه احساس کردیم که اضطراب، غم، عصبانیت یا بیانگیزگی به عملکرد روزانه ما لطمه زده است، باید با یک روانشناس مشورت کنیم. مشکلات خواب، کاهش اشتها، روابط پرتنش یا احساس بیمعنایی در زندگی از نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.همانطور که برای درد جسمی به پزشک مراجعه میکنیم، مراقبت از روان نیز نیاز به مراجعه تخصصی دارد.
در سبک زندگی امروز، چه عواملی بیشترین آسیب را به سلامت روان وارد میکنند؟
زندگی پرسرعت، رقابت دائمی، فشار اقتصادی، وابستگی بیش از حد به فضای مجازی، کمخوابی و کاهش ارتباط واقعی میان انسانها از مهمترین عوامل آسیبزننده هستند.
در دنیای امروز، در حالیکه دائماً “آنلاین” هستیم، اما از ارتباطات عمیق و انسانی فاصله گرفتهایم. این “تنهایی پنهان” یکی از تهدیدهای جدی سلامت روان است.
استرسهای روزمره چه تأثیری بر روان افراد دارند و چگونه میتوان با آن مقابله کرد؟
استرس طولانیمدت سبب افزایش هورمونهایی مثل کورتیزول میشود که زمینهساز اضطراب، افسردگی و حتی بیماریهای جسمی است.
برای مدیریت استرس، باید مهارتهایی مثل تنفس عمیق، ورزش منظم، تغذیه سالم، خواب کافی و گفتوگو با افراد مورد اعتماد را تمرین کنیم. آرامش روان، نتیجه عادتهای سالم روزمره است، نه اتفاقات کوتاهمدت.
برای پیشگیری از اختلالات روانی چه اقداماتی را توصیه میکنید؟
آموزش مهارتهای زندگی از دوران کودکی، داشتن خواب کافی، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، و مراجعه پیشگیرانه به روانشناس حتی در نبود بحران، از مهمترین راهکارهای پیشگیری هستند.
سلامت روان نباید فقط در زمان بحران مورد توجه قرار گیرد. همانطور که برای چکاپ بدنی به پزشک مراجعه میکنیم، روان ما نیز نیازمند پایش منظم است.
چرا هنوز در جامعه ما مراجعه به روانشناس با برچسب منفی همراه است و چگونه میتوان این تابو را شکست؟
این موضوع بیشتر ناشی از ناآگاهی و باورهای نادرست فرهنگی است. با افزایش سواد سلامت روان، روایت تجربههای مثبت افرادی که به روانشناس مراجعه کردهاند و گفتوگوهای رسانهای میتوان این تابو را شکست.مراجعه به روانشناس نشانه ضعف نیست؛ بلکه نشاندهنده مسئولیتپذیری فرد در برابر خود و اطرافیانش است.
نقش تغذیه، خواب و ورزش در سلامت روان تا چه حد مهم است؟
تغذیه سالم، خواب کافی و ورزش 3 رکن اساسی سلامت روان هستند. خواب منظم به تعادل شیمیایی مغز کمک میکند، تغذیه مناسب (بهویژه مصرف امگا-۳ و ویتامینهای گروه B) عملکرد مغز را بهبود میبخشد، و ورزش با افزایش ترشح اندورفین، حال روحی را بهطور طبیعی ارتقا میدهد.
برای خانوادههایی که یکی از اعضای آنها با مشکلات روانی درگیر است، چه توصیهای دارید؟
بزرگترین کمک خانوادهها، پذیرش، همدلی و پرهیز از سرزنش است. خانواده باید بداند که اختلال روانی یک بیماری است، نه ضعف اخلاقی یا شخصیتی. حمایت عاطفی، پیگیری درمان و حفظ احترام بیمار، نقش بسیار مؤثری در روند بهبود دارد.
پیام شما به مردم به مناسبت هفته سلامت روان چیست؟
مراقبت از روان، یک انتخاب لوکس نیست؛ بلکه ضرورتی برای داشتن زندگی باکیفیت است. بیایید یاد بگیریم احساساتمان را جدی بگیریم، از کمک خواستن نترسیم، و برای آرامش روانی خود وقت بگذاریم.سلامت روان، پایه و اساس یک جامعه سالم، توانمند و پویا است.
