| يكشنبه - 11 مرداد 1405 - شماره 5476 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 121962 |
تاریخ انتشار: 1400-11-05 - 10:27 |
تعداد بازدید: 379 |
|
|
|
|
گسترش فردگرایی فرزندآوری را کاهش داده است
اجتماعی
دانشیار جمعیتشناسی دانشگاه بوعلیسینا گفت: کاهش نفوذ نیروهای سنتی در کنار گسترش فردگرایی، توجه به آرمانهای فردی و خود تحققبخشی سبب شده است تا در حوزه باروری و فرزندآوری شکاف عمیقی میان آرمانها و منافع فردی و مصالح اجتماعی به وجود بیاید.
به گزارش ایسنا، حاتم حسینی درباره زمینههای شکلگیری تک فرزندی یا قصد تکفرزندی در بین خانوارهای ایرانی از منظر جمعیتشناختی آثار و پیامدهای آن گفت: باروری در ایران در دهه 1355- ۱۳۶۵ تحتتأثیر رویدادهایی مانند پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در 2 سال پس از آن و فضای روانی ـ اجتماعی دوران جنگ، دچار یک خیز مقطعی شد.
وی ادامه داد: در این شرایط شاخص میزان باروری کل (TFR) به حدود ۷ فرزند به ازای هر زن در نیمه دهه ۱۳۶۰ رسید، اگرچه در مقیاس استانی تفاوتهایی بود. برای مثال، این شاخص در استان سیستان و بلوچستان معادل ۹ فرزند به ازای هر زن برآورد شده است. رشد مطلق جمعیت نیز حدود ۴ درصد در سال بود.
حسینی تصریح کرد: از سال ۱۳۶۴ و در شرایطی که هنوز جنگ ادامه داشت و خانوادهها هم اطلاعی از برنامه تنظیم خانواده نداشتند، باروری سیر نزولیاش را آغاز کرد.
اعلام نتایج نخستین سرشماری عمومی جمعیّت پس از انقلاب که در سال ۱۳۶۵ انجام شد و آگاهی از میزان رشد طبیعی سالانه جمعیّت (3 و 2دهم درصد در سال) سبب شد تا موضوع تعدیل رشد جمعیت از طریق برنامه تنظیم خانواده در دستور کار دولت قرار بگیرد. این مدرس دانشگاه افزود: قانون تنظیم خانواده در سال ۱۳۶۷ تصویب و از سال ۱۳۶۸ بهطور رسمی به اجرا در آمد. در نتیجه، میزان باروری کل از اواخر دهه ۱۳۶۰ تا نیمه دهه ۱۳۷۰ بیش از ۶۷ درصد کاهش یافت و از 6و 7دهم فرزند به ازای هر زن به 2/2فرزند در سال ۱۳۷۵ رسید.
حسینی اظهار کرد: وقتی میزان باروری کل (متوسط شمار فرزندانی که یک زن در طول دوره فرزندآوری به دنیا میآورد) 2 و یکدهم فرزند به ازای هر زن باشد، هر مادر یک دختر جایگزین خود میکند و به این ترتیب نسلها بازتولید خواهند شد. هرگونه انحراف از باروری سطح جایگزینی سبب میشود تجدید نسل صورت نگیرد.
وی در ادامه بیان کرد: در طول 2دهه گذشته باروری در ایران همواره پایینتر از سطح جایگزینی بوده است، هرچند در دوره ۱۳۹۵ ـ ۱۳۹۰ تحتتأثیر اِکوی خیز مقطعی موالید در دوره ۱۳۶۵ ـ ۱۳۵۵ میزان باروری کل به سطح جایگزینی نزدیک شد. جمعیتشناسان میدانستند که این افزایش باروری مقطعی است و میزان باروری دوباره کاهش خواهد یافت.
عضو هیأتعلمی دانشگاه بوعلیسینا گفت: تداوم باروری زیر سطح جایگزینی در طول 2 دهه گذشته و عمومیت آن در پهنه جعرافیایی ایران سبب شده است تا کشور در موقعیت ویژهای قرار بگیرد و بازتولید نسل در آینده به مخاطره بیفتد.
حسینی عنوان کرد: افزایش میانگین سن ازدواج، افزایش فاصله میان ازدواج و تولد نخستین فرزند و از دست دادن زمان جبران فرزندآوری سبب میشود این روند ادامه پیدا کند. این درحالی است که در پیمایشهایی که در اواخر دهه ۱۳۹۰ انجام شد، میانگین سن ایدهآل ازدواج و میانگین شمار فرزندان ایدهآل زنان و مردان ایرانی به ترتیب کمتر و بیشتر از میانگین سن ازدواج و باروری تجربه شده آنها بوده است.
مدیر دفتر منطقه غرب انجمن جمعیتشناسی ایران تصریح کرد: در ایران، میانگین دوام ازدواج منجر به طلاق در سال ۱۳۹۵ کمتر از ۹ سال بوده است. این به معنای آن است که خانوادههایی که در فرایند ازدواج شکل گرفتهاند زیاد دوام نیاورده و در نتیجه، فرصت فرزندآوری در مقایسه با زمانی که میزان طلاق پایین و در نتیجه میانگین دوام ازدواج منجر به طلاق بالا بود، کمتر بشود. اصولاً در یک فضای فرزندآوری غیر حمایتی و در شرایط جامعه مخاطرهآمیز، تصمیمگیریهای فرزندآوری مبتنی بر محاسبات عقلانی و با توجه به خواستهها و منافع فردی زوجها، به ویژه زنان، خواهد بود.
سالخوردگی زنانه جمعیت
حسینی ادامه داد: تداوم باروری زیرسطح جایگزینی در کنار میزانهای پایین مرگومیر و افزایش امید زندگی در بدو تولد پیامدهای گریزناپذیری مانند سالخوردگی جمعیت، زنانه شدن سالمندان، کاهش حجم و رشد جمعیت در مقیاس ملی و منطقهای، کاهش حجم نیروی کار و در نتیجه کاهش نسبت حمایت بالقوه را به دنبال خواهد داشت که مطلوب هیچ جمعیتی نیست.
دانشیار جمعیتشناسی دانشگاه بوعلیسینا ادامه داد: در سال ۱۳۹۵، در ایران حدود ۶۵۰ هزار دختر ۳۴-۳۰ ساله مجرد داشتهایم که استانهای مختلف کشور سهم متفاوتی از آن داشتهاند. این افراد چنانچه شانس ازدواج و یا اشتغال نیابند، یکی از گروههای بزرگ سالخوردگان و سالمندان آینده را تشکیل خواهند داد که بار مالی مراقبت و نگهداری از آنها بیشتر بر دوش دولت سنگینی خواهد کرد. بر همین اساس و با توجه به بیکاری خیل عظیم جمعیت در سنین کار و فعالیت اقتصادی، به ویژه سهم بالای دانشآموختههای دانشگاهی از مجموع بیکاران ۱۰ساله و بالاتر، پیشبینی من این است که چنانچه این وضعیت داوم بیابد، در آینده شاهد گذار سخت ایران به دوره سالخوردگی جمعیت خواهیم بود. بیشتر سالخوردگان آینده همین جمعیت در سن ازدواج و بازار کار است که به خاطر ناامنی شغلی و امکان نداشتن پسانداز برای آینده، در شرایط نامساعدی وارد دوره سالخوردگی خواهند شد و در نتیجه هزینههای سنگینی را نیز بر بخش عمومی و دولت تحمیل خواهند کرد.
نابرابری جنسیتی زنان در خانواده
وی تصریح کرد: منظورم این است که مادری که در اثر تحولات اقتصادی ـ اجتماعی و فرهنگی سالهای پس از پیروزی انقلاب امروزه شانس این را دارد که نماینده مجلس، عضو شورای شهر، معاون دانشگاه، مدیرکل، مشاور مقامهای عالی مملکت و مدیر یک مرکز و مجتمع آموزشی و... بشود، همزمان انتظار داریم وقتی به منزل میآید همسری خوب، مادری مهربان برای فرزندان، اهل معاشرت و پذیرایی از میهمانان، یک خانهدار خوب و... نیز باشد.
جمعیتشناسان به این اتفاق «نابرابری جنسیتی» در نهاد خانواده میگویند. در این شرایط، هزینههای فرصت فرزندآوری برای زنان افزایش مییابد و زن بر سر دوراهی فرزندآوری و حفظ موقعیت و جایگاهش در نظام اقتصادی، اجتماعی و سیاسی و در انتخاب بین ایدهآلهای فرزندآوری و دستیابی به فرصتهایی که جامعه برای او فراهم ساخته است، قید رسیدن به ایدهآلهای فرزندآوری را میزند و شمار فرزندانش را به تعدادی که نیازهای فطری و غریزیاش را برآورده کند محدود خواهد ساخت، بنابراین، ایجاد برابری جنسیتی در نهاد خانواده یکی از راههای تحقق ایدهآلهای فرزندآوری زنان و افزایش تمایل آنها به داشتن بچّه است.
مدیر دفتر منطقه غرب انجمن جمعیتشناسی ایران، عمومیت و فراگیری ازدواج را یکی از ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی مثبت جامعه ایران در مقایسه با کشورهایی میداند که سالهاست باروری زیرسطح جایگزینی را تجربه میکنند. فراگیری ازدواج مفهوم مخالف تجرد قطعی است؛ یعنی در ایران افراد واقع در بازار ازدواج تا رسیدن به سن ۵۰ سالگی دستکم یکبار ازدواج میکنند. این شاخص هماکنون بالای ۹۶ درصد است. این خود نشان از آن دارد که ازدواج و تشکیل خانواده هنوز در این جامعه ارزش و اهمیت خود را حفظ کرده است. بنابراین، تسهیل زمینههای تشکیل خانواده از طریق گسترش فرصتهای شغلی و خروج از بنبست جامعه مخاطرهآمیز در معنایی که به آن اشاره شد، سبب خواهد شد افراد به موقع اقدام به ازدواج کنند و در دستیابی به ایدهآلهای فرزندآوریشان تردید نکنند.
حسینی افزود: موضوع دیگری که باید در نظر داشته باشیم معکوس شدن جریان انتقال ثروت بین نسلی، به تعبیر کالدول، جمعیتشناس معروف است. در اقتصادهای کشاورزی و نظامهای خانواده گسترده، جریان انتقال ثروت از فرزندان به والدین بود. کالدول میگوید منظور از ثروت فقط پول نیست. علاوه بر آن، همه کالاها، خدمات و تعهداتی است که یک فرد برای دیگری فراهم میکند.
این جمعیتشناس دانشگاه بوعلیسینا در ادامه گفت: همانطور که در ابتدا هم اشاره کردم، به باور من، زنان پیشران اصلی تغییرات صورتگرفته در زمینه تمایلات و ایدهآلهای فرزندآوری هستند. بنابراین، موفقیت بستههای سیاستی دولت برای افزایش موالید زمانی تأثیرگذار خواهد بود که همسو و متناسب با خواستههای زنان و مادران باشد. سیاستها باید دوستدار خانواده و به مادران این اطمینان را بدهد که آنها در مسیر دستیابی به شمار فرزندان ایدهآل خود از جنبههای مختلف مورد حمایت و پشتیبانی قرار میگیرند. در این راستا، فرهنگسازی برای افزایش برابری جنسیتی در درون خانواده و سیاستگذاری برای خروج از بنبست جامعه مخاطرهآمیز و ساماندهی بازار کار و اشتغال بسیار مهم است.
مدیر دفتر منطقه غرب انجمن جمعیتشناسی ایران همچنین گفت: در شرایط باروری زیر سطح جایگزینی، از آنجا که انطباق منافع فردی با مصالح اجتماعی به سختی صورت میگیرد، افزایش اعتماد نهادی در میان اعضای جامعه و خانوارها، دولت را در حمایت و پشتیبانی از زوجها برای تحقق ایدهآلهای فرزندآوریشان کمک خواهد کرد. در نتیجه، با در نظر گرفتن شرایط فرهنگی جامعه ایران که پیشتر به آن اشاره کردم، امکان افزایش باروری تا سطح لازم برای جایگزینی و بازتولید نسل در آینده بیشتر خواهد شد.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
