اهدای عضو، پارادوکسی از مرگ تا حیات
یکى از سختترین و جانکاهترین مصیبتها، مصیبت از دست دادن یکی از بستگان در زندگی است که بازمانده ضمن تحمل این غم بزرگ با از خودگذشتگی و فداکاری، به اهدای اعضای عزیزان خود رضایت دادهاند.
مرگ مغزی تنها مرگی است که پذیرفتنش بهدلیل نداشتن آگاهیواطلاعات برای خانوادهها غیرممکن است و همچنان مصرانه پای امیدشان میمانند تا شاید معجزهای رخ دهد.
شاید هنوز هم واژه اهدای عضو برای بیشتر خانوادهها غیرملموس است و به دلایل اعتقادی و عاطفی نمیخواهند بپذیرند که مرگ مغزی به معنای واقعی کلمه همان مرگ است که البته به گفته متخصصان علوم پزشکی تنها تفاوت آن وجود دستگاهی است که اعضای بدن را زنده نگه داشته است و در عمل مغز مرده است.
رئیس اداره پیوند و فراهمآوری اعضای پیوندی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مراسم «نبض دوباره زندگی» که به مناسبت گرامیداشت هفته ملی اهدای عضو، اهدای زندگی و با هدف تجلیل از خانوادههای اهداءکننده زندگی روز گذشته برگزار شد، اظهار کرد: جایگاه ایران در دنیا و حفظ روند صعودی آمار اهداء و پیوند اعضاء از موارد مرگ مغزی ایران در سال ۱۴۰۳ بیشترین تعداد بوده است .
ساناز دهقانی گفت: در کنار ظرفیتهای تخصص، دانش اهداء و پیوند اعضاء، لزوم توجه به افزایش باورهای اهدای اعضاء در جامعه با کمک فرهنگسازی و ارتقای دانش عمومی ضروی است تا باور به این موضوع که مرگ مغزی میتواند در حیات دوباره بخشیدن به بیماران نیازمند اعضای پیوندی نقش پررنگی داشته باشد.
در همین راستا، در استان همدان نیز ما به سراغ مدیر دفتر پیوند اعضاء معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی استان میرویم تا بدانیم وضعیت اهدای عضو در استان چگونه است؟
ویدا سمیعی در گفتوگو با همدانپیام با اشاره به آمار اهدای عضو سال 1402 در استان همدان گفت: 18 نفر اهداء عضو در استان انجام شد که از این تعداد نفرات 69 عضو به بیماران اهداء شده است.
وی در توضیح اهدای اعضای انجام شده در همدان عنوان کرد: از این 18 نفر؛ قلب 5 مورد، کلیه 36 مورد، کبد 18 مورد و 10 مورد پیوند زنده به زنده موفق انجام شد.
سمیعی در تکمیل توضیحات خود گفت: موارد یاد شده در همدان توسط دکتر امیرزرگر انجام شد که از این 18مورد، 9 مورد بیمارستان بعثت، یک مورد فرشچیان قلب، یک مورد سینا، 2 مورد نهاوند، 5 مورد ملایر بوده است.
وی گفت: این فرآیند پس از اعلام پزشکان تأییدکننده مرگ مغزی، بیهوشی اتفاق میافتد و نروسرجری، نرولوژی، داخلی میباشد که نخستین تأییدیه باید از طرف سرویس بیهوشی باشد.
مدیر دفتر پیوند اعضاء معاونت درمان دانشگاه علومپزشکی استان افزود: روزانه تعداد زیادی از همنوعان ما در کشور، جان خود را در اثر نرسیدن به موقع اعضای اهدایی از دست میدهند و این در حالیاست که هر بیمار مرگ مغزی میتواند با اهدای اعضای خود، جان ۸ انسان دیگر را نجات دهد. در واقع، تنها راه ادامه حیات برای بسیاری از بیماران مبتلا به نارسایی قلبی و کلیوی، افرادی که دچار مشکلات کبد هستند و... اهدای عضو است.
حقایقی که باید درباره اهدای عضو بدانیم
سمیعی با اشاره به تاریخچه پیوند اعضاء در کشور به سال ۱۳۱۴ خورشیدی بازمیگردد. از آن پس، اهدای عضو در کشور همچنان ادامه یافت، اما هنوز هم نیاز است تا این عمل و اهمیت آن در جامعه پررنگتر شود. به همین دلیل، هرساله ۳۱ اردیبهشتماه، بهعنوان روز ملی اهدای عضو در کشور جشن گرفته میشود.
وی گفت: علاوهبر ایران، کشورهای مختلف سراسر جهان نیز با برگزاری روزهای ملی اهدای عضو، سعی در پررنگ کردن اهمیت و جایگاه این عمل انسان دوستانه دارند.
روز جهانی اهدای عضو در تاریخ ۱۳ آگوست (مصادف با ۲۳ مرداد) گرامیداشته میشود که حاکی از توجه به این موضوع مهم است. هدف از برگزاری چنین روزی گرامیداشت اهداءکنندگان اعضاء و ایجاد آگاهی نسبت به جمعیت عظیمی است که بهدلیل پیوند نشدن عضو به موقع، جان خود را از دست میدهند.
وی در پاسخ به این پرسش که اهدای عضو و پیوند اعضاء چه مراحلی دارد؟ عنوان کرد: نخستین مرحله برای اهدای عضو، شناسایی افرادی است که دچار مرگ مغزی شدهاند و دارای شرایط اهداء عضو هستند. این کار معمولاً از 3 طریق زیر انجام میگیرد:
در مرحله نخست؛ معمولاً در هر مرکز درمانی و با هماهنگی ریاست بیمارستان، یک فرد بهعنوان سرپرست، این مسئولیت را برعهده دارد که در صورت داشتن بیمار مرگ مغزی، واحد خود را مطلع سازد و به این ترتیب بیماران مرگ مغزی شناسایی خواهند شد.
شناسایی بیماران مرگ مغزی از طریق تماس تلفنی با بیمارستانها نیز انجام میشود. به این ترتیب که یک هماهنگ کننده، به صورت روزانه با تمامی بیمارستانهایی که تحت پوشش او هستند، تماس تلفنی برقرار کرده و آمار بیماران مرگ مغزی را دریافت میکند.
علاوهبر تماس تلفنی، ممکن است شناسایی بیماران مرگ مغزی با مراجعه حضوری مسئولان هماهنگی به بیمارستانها نیز صورت گیرد.
در مرحله دوم؛ پس از شناسایی بیماران مرگ مغزی، لازم است تا معاینههای اولیهای انجام شود. به همین دلیل افرادی به بیمارستان مبدأ اعزام میشوند تا وضعیت بیمار مرگ مغزی را بررسی نمایند. چنانچه هیچگونه ممنوعیتی برای اهدای عضو وجود نداشت و وضعیت بیمار مرگ مغزی تأیید گردید، گام بعدی گفتوگو با خانوادهی بیمار مرگ مغزی خواهد بود.
در مرحله سوم؛ پس از صحبت با خانواده اهداءکننده و درصورت رضایت ایشان، یک فرم رضایت توسط همراهان بیمار امضاء خواهد شد. سپس بیمار از بیمارستان مبدأ ترخیص شده و به بیمارستان مقصد (در همدان: بیمارستان بعثت و در تهران: بیمارستان مسیح دانشوری) منتقل میشود. پس از این، کار یافتن گیرنده مناسب نیز آغاز خواهد شد. این عمل براساس گروه خونی، وضعیت گیرنده و نوبت آنها در لیست انتظار انجام خواهد گرفت.
در مرحله چهارم؛ پس از انتقال اهداءکننده به بیمارستان مقصد، وضعیت فرد توسط متخصصان پایدار و مراقبت از او آغاز میشود. در طول نگهداری از بیمار، وضعیت او توسط یک متخصص بیهوشی و پرستاران مجرب بررسی و کنترل خواهد شد.
در مرحله پنجم؛ از یک متخصص جراحی اعصاب، مغز واعصاب، داخلی، بیهوشی و پزشکی قانونی درخواست میشود تا مرگ مغزی بیمار را تأیید کنند. همچنین قانونی بودن تمامی مراحل اهدای عضو نیز بررسی خواهد شد. در ادامه و پس از تأیید نهایی مرگ مغزی توسط هر پنج نفر تأییدکننده، یک جلسه برگزار خواهد شد که در آن مسئول اهداء عضو، مددکار، روانشناس، هماهنگکننده و خانواده اهداءکننده حضور دارند. در این جلسه ضمن توجیه خانواده بیمار، رضایت نهایی برای اهدای عضو از آنها گرفته میشود. همچنین لازم است تا هماهنگیهای لازم درباره زمان عمل نیز انجام گیرد.
و اما در مرحله پایانی بیمار به اتاق عمل منتقل میشود و برداشت عضو انجام میشود. نکتهای که باید به آن توجه داشت این است که عمل جراحی اهدای عضو هیچگونه تأثیری بر بدن فرد نداشته و محل عمل توسط یکی از جراحان بهخوبی ترمیم و متوفی تحویل سردخانه میشود.
سمیعی همچنین به پرسش چه اعضایی را میتوان اهداء کرد؟ چنین پاسخ داد: قلب، ریه، کبد، روده، کلیه و لوزالمعده بهطورمعمول اعضایی هستند که در فرایند اهدای عضو میتوان آنها را اهداء کرد. از جمله بافتها و سایر نسوجی که قابل اهداء هستند، میتوان موارد زیر را در نظر گرفت: حقایقی که باید درباره اهدای عضو بدانیم.
مغز استخوان برای کمک به بیماران مبتلا به سرطان
وی بیان کرد: معمولاً افرادی که دچار مرگ مغزی شدهاند، پیش از تأیید مرگ قطعی و قطعکردن دستگاهها، قادر به اهدای قلب، ریه، کبد، روده، کلیه و لوزالمعده هستند. اما یکی از مزایای مهم اهدای بافتهایی مانند قرنیه چشم و غضروف این است که برخلاف عضو، بافت را میتوان تا ۲۴ و یا حتی ۴۸ ساعت بعد از فوت قطعی فرد نیز اهداء کرد و حتی میتوان آن را برای مدتهای طولانی، نگهداری کرد.
مدیر دفتر پیوند اعضاء معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی استان عنوان کرد اینکه عنوان میشود آیا تنها اعضای بیماران مرگ مغزی را میتوان اهداء کرد؟ درست نیست در برخی شرایط افراد زنده نیز قادر به اهدای عضو هستند. بهطورمثال یک فرد زنده میتواند یکی از کلیهها، بخشی از کبد یا ریه و یا قسمتی از روده کوچک خود را اهداء کند. البته برای انجام چنین کاری، مشورت با پزشک الزامی است.
در صورت مرگ طبیعی هم میتوان اهدای عضو انجام داد، همانطور که گفته شد قسمتهایی از بدن مانند قرنیه، دریچه قلب، غضروف و تاندونها را میتوان تا ۴۸ ساعت پس از مرگ اهدا کرد.
سمیعی گفت: داشتن کارت اهدای عضو، رضایت قلبی فرد را برای اهدای اعضای خود پس از مرگ نشان میدهد، اما این کارت جنبهی قانونی ندارد و جهت اهداء عضو رضایت، ولیدم الزامی است. اما داشتن کارت اهدای عضو سبب میشود تا نزدیکان فرد از نیت قلبی او آگاه شوند و به این ترتیب با رضایت کامل جهت اهدای اعضای او اقدام نمایند.حقایقی که باید درباره اهدای عضو بدانیم.
لیست بیمارانی که در انتظار دریافت اعضاء هستند در مرکز مدیریت پیوند و بیماریهای خاص وزارت بهداشت تنظیم میشود.
وی در پایان افزود: تصمیمگیری درباره اهدای عضو یک تصمیم شخصی است و هر فرد میتواند در هر زمانی از تصمیم خود منصرف شود. اما باید این نکته را در نظر داشت که تنها راه نجات بسیاری از افراد که به بیماریهای قلبی و کلیوی دچار هستند، پیوند اعضای اهدایی است.
