پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

آلودگی هوای همدان، قربانی سیاست‌های شهری

زمستان نفس‌گیر

نویسنده : نیلوفر بهرمندنژاد

«هر ۱۳ دقیقه یک نفر در جهان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهد.» این خبر که در ابتدای آذرماه رسانه‌ای شد، بار دیگر توجه افکار عمومی را به بحران آلودگی هوا جلب کرد. بحرانی که اگرچه هر سال با آن مواجه هستیم، اما امسال با شدت بیشتری خود را نشان داد؛ به‌گونه‌ای که استان تهران بار دیگر در فهرست آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفت و به‌تدریج موج آلودگی به سایر استان‌های کشور از جمله همدان نیز رسید.

کارشناسان نیز در این باره تأکید می‌کنند که بارندگی و وزش باد اگرچه می‌تواند به‌صورت موقت شاخص کیفیت هوا را به محدوده قابل‌قبول بازگرداند، اما این بهبود پایدار نیست و با توقف شرایط جوی مساعد، آلودگی هوا بار دیگر در استان‌هایی مانند همدان به سطوح ناسالم بازمی‌گردد.

همچنین براساس گزارش‌های منتشرشده، در یک سال بیش از ۵۴ هزار مرگ منتسب به آلودگی هوا رخ داده است. طبق داده‌های مؤسسه بار بیماری‌ها، در ایران به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت، ۸۴ مرگ منتسب به آلودگی هوا ثبت می‌شود؛ آماری که از میانگین جهانی نیز بالاتر است و نشان‌دهنده ابعاد نگران‌کننده این بحران در کشور است.

گروه‌های حساس قربانیان خاموش روزهای آلوده

با گسترش پدیده آلودگی هوا، پزشکان نسبت به افزایش خطر برای گروه‌های حساس از جمله سالمندان، کودکان و بیماران قلبی و ریوی هشدار می‌دهند. حضور این افراد در فضای باز در روزهای آلوده می‌تواند خطرات جبران‌ناپذیری برای سلامت آنها به همراه داشته باشد.

متخصصان قلب و عروق از بیماران قلبی به‌عنوان «قربانیان بی‌صدای روزهای آلوده» یاد می‌کنند و آلودگی هوا را یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت عمومی انسان می‌دانند.

در همین راستا، متخصص قلب و عروق و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، با تشریح اثرات مخرب آلودگی هوا بر سیستم قلبی ـ عروقی، بر ضرورت توجه جدی بیماران قلبی به هشدارهای آلودگی هوا تأکید کرد.

فرناز فریبا با بیان اینکه آلودگی هوا یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت عمومی است، اظهار کرد: آلودگی هوا علاوه بر افزایش بیماری‌های ریوی و سرطان، به‌طور مستقیم سلامت قلب را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند زمینه‌ساز بیماری‌های شدید قلبی شود.

این متخصص قلب توضیح داد: ذرات بسیار ریز آلاینده پس از ورود به ریه، از طریق شبکه مویرگی وارد جریان خون شده و باعث التهاب مزمن، تنگی و سفتی عروق قلب می‌شوند؛ فرآیندی که می‌تواند در نهایت به انسداد عروق و سکته قلبی منجر شود.

وی افزود: بسیاری از بیماران قلبی در روزهای آلوده دچار تپش قلب، کاهش تحمل فعالیت، تنگی نفس و درد قفسه سینه می‌شوند و حتی مواجهه کوتاه‌مدت با هوای آلوده نیز می‌تواند این علائم را تشدید کند.

تمرکز مسئولان بیشتر بر مدیریت اجتماعی آلودگی بوده است

یک کارشناس محیط‌زیست کشوری در گفت‌وگو با خبرنگار همدان‌پیام در تحلیل پدیده آلودگی هوا آن را یک پدیده جغرافیایی و سرزمینی توصیف کرد و گفت: آلودگی هوا محدود به یک ارتفاع خاص نیست و در همه لایه‌ها رخ می‌دهد. یکی از عوامل اصلی تشدید آلودگی، پدیده «وارونگی دما» یا اینورژن است که زمانی اتفاق می‌افتد که هوا جابه‌جا نمی‌شود و سکون مستمر در جو شکل می‌گیرد.

به گفته محمدحسین رامشت، اگرچه بیشترین میزان وارونگی هوا به‌طور طبیعی در تابستان رخ می‌دهد، اما با طلوع خورشید این وارونگی شکسته شده و هوا جابه‌جا می‌شود. در مقابل، در شهرهایی مانند تهران، اصفهان و همدان، به دلیل استمرار این پدیده در فصول سرد، آلودگی به سطوح بحران‌زا برای سلامت انسان می‌رسد.

رامشت با انتقاد از شیوه‌های فعلی مقابله با آلودگی هوا اظهار کرد: تاکنون تمرکز مسئولان بیشتر بر مدیریت اجتماعی آلودگی بوده است؛ اقداماتی مانند محدودیت تردد خودروها، تغییر کیفیت بنزین، معاینه فنی، تعطیلی مدارس و ادارات بسنده می‌کنند، این در حالی است که درباره مدیریت آسمان و جابه‌جایی هوا عملاً اقدامی انجام نگرفته است.

وی با اشاره به نتایج تحقیقات انجام‌شده افزود: همان کاری که طبیعت برای شکستن وارونگی هوا از طریق باد یا بارندگی انجام می‌دهد، انسان نیز می‌تواند با ایجاد آشفتگی و جابه‌جایی هوا در آسمان شهرها انجام دهد، به طوری که این موضوع را می‌توان با مثالی ساده توضیح داد که اگر در یک فضای بسته آلاینده‌ها متراکم شوند، شرایط بحرانی ایجاد می‌شود، اما با باز شدن مسیر جریان هوا، آلودگی کاهش می‌یابد.

سهم منابع آلاینده در همدان و کشور

این کارشناس محیط‌زیست با تأکید بر اینکه دیدگاه کارشناسان همدانی درباره منشأ آلودگی هوا درمورد تردد خودروها، سوخت‌های بی‌کیفیت که عامل اصلی آلودگی هوا هستند، صحیح است، تصریح کرد: حدود ۸۰ درصد آلودگی هوا مربوط به خودروها، تردد وسایل نقلیه و مصارف خانگی مانند گاز مصرفی سیستم‌های گرمایشی است و تنها ۲۰ درصد به صنایع و کارخانه‌ها اختصاص دارد. با این حال، آلودگی‌های صنعتی به دلیل نوع ترکیبات شیمیایی خود، در ترکیب با آلاینده‌های ناشی از خودروها، مواد بسیار خطرناکی تولید می‌کنند که سلامت انسان را به‌طور جدی به خطر می‌اندازد.

ریشه‌های اقتصادی آلودگی هوا

رامشت معتقد است آلودگی هوا، ناترازی انرژی، بحران آب و سایر چالش‌های زیست‌محیطی، همگی عوارض یک مسأله عمیق‌تر هستند، به طوری که اگر مسأله اصلی به‌درستی تشخیص داده شود، حل آن نیز ساده‌تر خواهد بود. وی با اشاره به سابقه طولانی ترافیک و آلودگی هوا در شهرها گفت که این مشکلات تازه نیستند، اما امروز ابعاد آن‌ها شفاف‌تر شده است.

به اعتقاد این کارشناس، لازم است در الگوهای اقتصادی، مصرفی و توسعه شهری بازنگری جدی انجام گیرد، زیرا براساس آمارها، سالانه حدود ۵۶ هزار نفر در کشور بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند. ممکن است گفته شود بخشی از این افراد سالمند بوده‌اند، اما در جمعیتی دو تا سه میلیونی، چنین عددی یک فاجعه محسوب می‌شود. وی افزود: متأسفانه این مسأله نه برای محققان و نه برای کارگزاران و حتی در تصمیمات و عملکرد شهرداری‌ها اهمیت لازم را ندارد. در حالی که اگر محاسبات دقیق اقتصادی انجام شود، مشخص می‌شود هزینه‌های پنهان این روند بسیار سنگین است.

رامشت با اشاره به فروش زمین و توسعه شهری توضیح داد: وقتی یک متر زمین فروخته می‌شود، به‌دنبال آن مصرف سوخت افزایش می‌یابد، گرمایش جزیره‌ای شهری تشدید می‌شود و هزینه‌های درمان بیماری‌های ناشی از آلودگی بالا می‌رود.

هزینه‌های پنهان توسعه شهری و آلودگی هوا

رامشت با اشاره به هزینه فایده توسعه شهری با اشاره به اینکه به ازای هر ۱۰۰ تومان درآمدی که از فروش زمین و توسعه شهری حاصل می‌شود، یادآور شد: اگر این موارد را جمع‌بندی کنیم، به‌طور تقریبی می‌توان گفت: حدود ۲۵۰ تومان هزینه پنهان در حوزه‌هایی مانند بهداشت، درمان، آموزش، تصادفات و سلامت عمومی به دولت و جامعه تحمیل می‌شود، این هزینه‌ها نه‌تنها مقطعی نیستند، بلکه سال‌ها ادامه خواهند داشت.

مجموع این شواهد نشان می‌دهد آلودگی هوا در استان همدان نیز به یک بحران جدی سلامت عمومی تبدیل شده است. کارشناسان و متخصصان بر این باورند که بدون اصلاح سیاست‌های اقتصادی، مدیریت شهری و الگوی مصرف، این روند ادامه‌دار خواهد بود و پیامدهای انسانی و اقتصادی سنگینی را به دنبال خواهد داشت.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس