پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

«سمپاد» نقطه آغاز طبقه بندی است؟

استعدادیابی پس از تایید اجتماعی!

نویسنده : نیلوفر بهرمندنژاد

ساعت ۷ صبح است. در حیاط مدرسه‌ای در یکی از مناطق مرکزی شهر، کودکانی با چهره‌هایی جدی‌تر از سنشان در سکوت و فشار روانی در صف‌های مرتب ایستاده‌اند؛ کودکانی که استرس و اضطراب تمام وجودشان را فرا گرفته است. در کنار آنها، پدر و مادرانی هستند که با چشمانی نگران‌تر از بچه‌ها از پشت نرده‌ها آنها را بدرقه می‌کنند. امتحان ورودی مدارس تیزهوشان (سمپاد) برگزار شده است و این یعنی آغاز یک فصل پرفشار دیگر برای صدها هزار خانواده ایرانی.

مدارس سمپاد یا همان استعدادهای درخشان، سال‌هاست به یک نمادی از موفقیت زودرس در جامعه تبدیل شده است؛ مکانی که باید به دانش‌آموزان دیگر ثابت کنند که باهوش‌تر و درسخوان‌تر از سایر دانش‌آموزان هستند. همین نگاه به نوعی سبب شده است آزمون ورودی این مدارس برای بسیاری از خانواده‌ها یک هدف مهم و حیاتی به شمار آید، حتی اگر کودک تنها ۱۲ سال داشته باشد.

همچنین برای بسیاری از والدین، قبولی در سمپاد نه‌فقط یک موفقیت تحصیلی، بلکه نوعی «تأیید اجتماعی» است. آنها با تمام توان تلاش می‌کنند فرزندانشان را به این مسیر سوق دهند؛ کلاس‌های تست، معلمان خصوصی، آزمون‌های هفتگی و حتی فشارهای عاطفی. بسیاری از مادران و پدران به صراحت می‌گویند: “قبولی در سمپاد یعنی خیالمان راحت می‌شود از آینده‌اش.”

در این میان، کمتر کسی از حال و روز خود بچه‌ها می‌پرسد. آنها که هنوز کودکی را درست نزیسته‌اند، ناچارند ذهن خود را با مفاهیم پیچیده و حل تست‌های استعداد تحلیلی پر کنند. اضطراب، ترس از شکست، رقابت ناسالم با دوستان و گاهی از بین رفتن حس اعتماد به نفس، از جمله پیامدهایی است که روانشناسان در مورد آن هشدار داده‌اند.

نگاه نظام آموزشی؛ فرصت یا تهدید؟

با وجود آنکه مسئولان آموزش و پرورش بارها تأکید کرده‌اند که هدف اصلی از برگزاری این آزمون، «شناسایی استعدادهای واقعی» است، نه صرفا برگزاری رقابت برای طبقه‌بندی دانش‌آموزان، برخی معتقدند روند فعلی بیش از آنکه به شکوفایی استعدادها کمک کند، به تقویت بازار آموزش‌های کنکوری در سنین پایین منجر شده است.

اما آن سوی ماجرا، داستان غم‌انگیز کودکانی است که پذیرفته نمی‌شوند؛ کودکانی که ناگهان احساس می‌کنند “به درد نمی‌خورند.” پدر و مادرهایی که ناامید و گاهی هم مضطرب، به فرزند خود نگاه می‌کنند، غافل از اینکه آزمون تیزهوشان هرگز نمی‌تواند معیار ارزش انسان‌ها باشد.

یکی از این دانش‌آموزان، دختری با روحیه‌ای حساس و هنرمند، از تجربه‌اش برای ما گفت: روز خوبی بود، اما به هر حال آزمون دادن به خودی خود دلهره خاص خودش را دارد. کمی نگران بودم. چون از قبل در آزمون‌های آنلاین شرکت کرده بودم، با نحوه آزمون آشنا بودم، اما خب، استرس داشتم.

او با لبخندی کم‌رنگ اضافه کرد: یک شب قبل از برگزاری آزمون، مادرم برای من یک مهمانی مختصری برگزار کرد تا بلکه کمی از میزان اضطراب و استرسی که دارم، کاسته شود.

از او درباره سطح آزمون پرسیدیم و در پاسخ گفت: راستش فکر نمی‌کنم این آزمون بتواند تمام هوش من را بسنجد، زیرا فکر می‌کنم سطح هوش هر فردی با دیگری فرق می‌کند، به‌طور مثال، هوش هنری من بسیار قوی‌تر است؛ آن هم به این دلیل که من در زمینه شعر، قصه و ادبیات استعداد دارم، در حالی که این آزمون بیشتر در ریاضی و منطق بود. به قول مادرم، بیشتر حالت تک‌بعدی داشت.

وقتی از آرزویش برای قبولی پرسیدم، گفت: دوست دارم در این آزمون قبول شوم و برای آن زحمت زیادی کشیدم. از زمان تفریح و استراحت خود گذشتم. امیدوارم که قبول شوم، اما اگر هم قبول نشدم، در نهایت مجبورم به مدرسه دیگری بروم. آن چیزی که برای من بسیار مهم است، این است که پایه تحصیلی‌ام قوی شود.»

او همچنین به جنبه‌های روانی این آزمون اشاره کرد و افزود: آزمون و رقابتی که بین دانش‌آموزان وجود دارد، به نوعی فشار روانی محسوب می‌شود، به‌خصوص اینکه بیشتر افراد فامیل هم از اینکه در این آزمون شرکت کرده‌ام باخبر هستند و اگر قبول نشوم، شاید از نظر آنها شکست محسوب شود. در حالی که مادرم همیشه در این مواقع به من می‌گوید، شکست مقدمه یک پیروزی است.

در میان جمعیت والدینی که پشت درهای محل آزمون ایستاده بودند، مادری با چهره‌ای آرام اما نگاهی پر از فکر، از تجربه یک‌ساله خانواده‌اش در مسیر آمادگی برای آزمون سمپاد گفت: حدود یک سالی می‌شود که برای این آزمون برنامه‌ریزی کرده‌ایم. با توجه به رقابت تنگاتنگی که وجود دارد و اینکه من و پدرش هر دو شاغل هستیم و درگیر شغل‌های زمانبر و سخت، نتوانستیم وقت زیادی برای دخترمان بگذاریم. در واقع، بخش بزرگی از زحمت‌ها روی دوش خودش بود و بخشی هم معلم خصوصی‌اش به او کمک کرد.

مادر واقع‌گرایانه افزود: در هیچ‌کجای دنیا عدالت صددرصدی وجود ندارد، در اینجا هم به همین ترتیب است. اما چیزی که برای من مهم است، تلاش و پشتکار دخترم است. اینکه در این سن، با این جدیت وارد این رقابت شده است، برای من و پسرش بسیار ارزشمند است.

او در پاسخ به اینکه اگر دخترش قبول نشود، چه خواهد کرد، لبخندی زد و گفت: در ابتدا او را در آغوش می‌گیرم و برایش هدیه کوچکی تهیه می‌کنم و در آخر از او به خاطر تمام تلاش و پشتکاری که داشته است، تشکر و قدردانی می‌کنم.

او در ادامه با اشاره به اینکه در این مدت دخترش تحت فشار بوده است، تأکید کرد: برای کسی که برای آینده‌اش هدف‌گذاری می‌کند، پیش آمدن چنین شرایطی طبیعی است، اما در واقع این موضوع در حدی نیست که آرامش خانواده را تحت‌الشعاع قرار دهد. با شناختی که از میزان استعداد و توانمندی دخترم دارم، بی‌شک می‌دانم آینده درخشانی در انتظارش است.

این گفت‌وگوی ساده، نشان می‌دهد که در پشت ظاهر رقابت‌های تحصیلی، احساسات پیچیده‌ای از اضطراب، امید، استعدادهای ناشناخته و ترس از قضاوت نهفته است. شاید زمان آن رسیده که در کنار سنجش استعداد، نگاهی انسانی‌تر و جامع‌تر به آموزش فرزندان این سرزمین داشته باشیم.

برگزاری آزمون سمپاد با حضور14هزارو 678داوطلب

سرپرست آموزش متوسطه استان با اشاره به اینکه آزمون ورودی مدارس سمپاد و نمونه دولتی با حضور ۱۴هزار و ۶۷۸ داوطلب برگزار شد، گفت: در این دوره از آزمون‌ها تعداد ۵ هزار و ۲۵۷ داوطلب پایه هفتم در ۳۴ حوزه امتحانی روز پنجشنبه ۱۹ تیرماه و ۹ هزار و ۴۲۱ داوطلب پایه نهم در ۴۶ حوزه امتحانی روز جمعه ۲۰ تیرماه با یکدیگر به رقابت پرداختند.

مجید پیری با اشاره به جزئیات برگزاری آزمون تأکید کرد: در سیستم نمره‌دهی این آزمون، هر پاسخ صحیح ۳ نمره مثبت، هر پاسخ غلط یکنمره منفی و پرسش‌های بدون پاسخ بدون نمره در نظر گرفته می‌شود. همچنین در صورت علامت‌زدن چند گزینه برای یک پرسش، یک نمره منفی اعمال خواهد شد.

وی با اعلام ظرفیت پذیرش مدارس سمپاد تصریح کرد: برای پایه هفتم ۴۶۶ نفر و برای تکمیل ظرفیت پایه دهم، سرپرست آموزش متوسطه اداره‌کل آموزش و پرورش استان، در پاسخ به پرسش‌هایی پیرامون حذف آزمون نمونه دولتی پایه هفتم، به تشریح سیاست‌های جدید آموزش و پرورش در زمینه شناسایی و هدایت استعدادهای دانش‌آموزان پرداخت، در رشته‌های ریاضی ۱۲۲ نفر، تجربی ۱۴۱ نفر و انسانی ۴۰ نفر در سطح استان پذیرش خواهیم داشت.

وی با بیان اینکه «حذف آزمون پایه هفتم نمونه دولتی با هدف کاهش فشارهای روانی و جلوگیری از رقابت‌های زودهنگام انجام شد»، تأکید کرد: بسیاری معتقد بودند که حضور دانش‌آموزان در این سن در فضای رقابتی شدید، ممکن است پیامدهای روانی و اجتماعی به همراه داشته باشد. اما باید توجه داشت هدف سیاست‌گذاران آموزشی، شناسایی و شکوفایی استعدادهای واقعی و خلاق دانش‌آموزان است، نه صرفاً آموزش‌های کنکوری و تجاری.

پیری افزود: آزمون‌های مربوط به استعدادهای درخشان با آزمون‌های معمول و آموزش‌های خارج از مدرسه تفاوت دارند. اینجا هدف سنجش میزان خلاقیت، توانمندی ذهنی و استعداد ذاتی دانش‌آموز است، نه صرفاً محفوظات درسی یا مهارت‌های آموخته‌شده در کلاس‌های خصوصی، دانش‌آموز نیازی به کلاس خصوصی یا آمادگی خاص ندارد؛ فقط با اتکا به توانایی ذاتی خود سنجیده می‌شود.

سرپرست آموزش متوسطه استان در پاسخ به این پرسش که چه اقداماتی برای دقیق‌تر شدن فرآیند سنجش استعدادها انجام گرفته توضیح داد: طراحی سوالات توسط وزارت آموزش و پرورش انجام می‌شود و طی چند سال گذشته تغییرات مهمی در جهت ارزیابی هوش چندگانه و توانایی‌های تحلیلی ایجاد شده است. البته هیچ سیستمی صددرصد کامل نیست، اما نسبت به سال‌های گذشته به استانداردهای علمی نزدیک‌تر شده‌ایم.»

وی در واکنش به انتقاداتی مبنی بر اینکه آزمون سمپاد هنوز هم بیشتر حالت تست‌زنی دارد تا سنجش خلاقیت، گفت: در گذشته کلاس‌های ویژه‌ای برای آمادگی آزمون برگزار می‌شد که گاهی سطح محتوای آن‌ها بسیار بالاتر از پایه درسی دانش‌آموز بود؛ اما اکنون سوالات طوری طراحی شده‌اند که بیشتر بر سنجش هوش و توانایی‌های ذهنی تمرکز داشته باشند، نه صرفاً درس‌خوانی فراتر از مقطع.»

پیری درباره مناسب بودن سن ۱۲ سالگی برای ورود به چنین رقابت‌هایی، اظهار کرد: نمی‌توان به صورت مطلق درباره مناسب یا نامناسب بودن سن صحبت کرد، اما سعی شده فضای آزمون به گونه‌ای طراحی شود که رقابت در عین سنجش عادلانه، فشار بیش از حد به کودکان وارد نکند.

وی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های دیگر آموزش و پرورش اظهار کرد: دانش‌آموزانی که در آزمون‌های خاص مانند سمپاد پذیرفته نمی‌شوند، همچنان فرصت‌های دیگری مانند مدارس نمونه دولتی پایه نهم، مدارس هیأت‌امنایی و سایر مدارس با کیفیت آموزشی بالا را پیش‌رو دارند. حتی بسیاری از دانش‌آموزانی که در مدارس عادی یا روستایی تحصیل کرده‌اند، در آینده موفق‌تر از برخی پذیرفته‌شدگان مدارس خاص بوده‌اند.

وی در پاسخ به پرسشی درباره آثار احتمالی روانی این آزمون‌ها بر دانش‌آموزان، پیری تصریح کرد: اگر دانش‌آموز دچار اضطراب و فشار روانی شود، مشکل از شیوه آموزش است. ما در سیستم آموزش و پرورش موظفیم در محیطی آرام و حمایتی، استعداد دانش‌آموز را شکوفا کنیم، نه اینکه او را مضطرب و نگران بسازیم.

پیری به خانواده‌هایی که فرزندانشان در آزمون‌های خاص پذیرفته نمی‌شوند، گفت: بارها تأکید کرده‌ام که پایان این مسیر، پایان دنیا نیست. هر دانش‌آموزی استعداد و توانایی خاص خودش را دارد. باید باور کنیم که موفقیت فقط از مسیر مدارس خاص نمی‌گذرد. تاریخ آموزش و پرورش پر است از نمونه‌هایی که بدون حضور در مدارس تیزهوشان، در آینده بسیار موفق‌تر بوده‌اند. خانواده‌ها باید با نگاه بلندمدت و اعتماد به فرزندانشان، آنها را در مسیر شکوفایی واقعی هدایت کنند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس