| يكشنبه - 11 مرداد 1405 - شماره 5476 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 143189 |
تاریخ انتشار: 1404-03-05 - 12:58 |
تعداد بازدید: 89 |
|
|
|
|
نهال جمعیت در خاک بیاعتمادی نمیروید
اجتماعی
چند روزی است که بحث بحران جمعیتی و کاهش نرخ تولد در جامعه دوباره به کانون توجهها بازگشته است؛ موضوعی که سالهاست دغدغه اصلی برنامهریزان، کارشناسان جمعیتشناسی و جامعهشناسی بوده و گاه به فراموشی سپرده شده است. اکنون این بحران پس از مدتی غیبت، از زیر انبوه مسائل و پدیدههای اجتماعی، بار دیگر سر برآورده و این بازگشت، خود نشانهای از اهمیت و ضرورت پرداختن به آن است.
اهمیت موضوع تا آنجا پیش رفته که به تریبون نماز جمعه نیز کشیده شده است؛ جایی که امام جمعه شهر به درستی به ریشههای این بحران اشاره کردند و با صراحت، اجرای ناقص و ناکافی قانون «جوانی جمعیت» را مورد نقد قرار دادند. چنین موضعگیریهایی نشان میدهد که ضرورت توجه به این موضوع در سطوح بالای تصمیمگیری نیز به خوبی درک شده است.
از سوی دیگر، مدیرکل ثبت احوال استان نیز با اعلام رتبه آخر استان همدان در زمینه کاهش موالید نسبت به سایر استانها، وضعیت را بحرانی خوانده است. هرچند ثبت احوال نهادی آماری است و وظیفه سیاستگذاری بر عهده آن نیست، اما این پرسشها مطرح میشود که این نهاد تا چه اندازه در انتقال هشدارها به مسئولان و نهادهای سیاستگذار فعال بوده است؟ آیا صرف ارائه آمارهای خام کافی است، یا این سازمان باید نقش فعالتری در مطالبهگری و ارتباط با سیاستگذاران ایفا کند؟ که باید گفت ارائه صرف دادهها بدون ایجاد حساسیت و آگاهیسازی، نه تنها کمکی به حل بحران نمیکند، بلکه میتواند به بیتفاوتی و افزایش احساس رهاشدگی و بیاعتمادی در جامعه دامن بزند؛ مسائلی که این روزها بیش از همیشه به چشم میخورند و باید باور کنیم که میل به فرزندآوری در بنبست سیاست و معیشت گرفتار؛ شور مادری در حسابگری معیشتی غرق و فرزندآوری در عصر بیم و بیاعتمادی گروگان وعدههای صرفا شعاری شده است. در این شرایط جا دارد تا نگاهی جامعهشناختی به مسأله داشته باشیم.
جامعهشناسان در این زمینه چه میگویند؟
جامعهشناسان بر این باورند که بحرانهای اقتصادی یکی از موانع ازدواج و فرزندآوری است. افزایش بیکاری، ناامنی شغلی، تورم، و هزینههای بالای مسکن و آموزش، سبب شدهاند جوانان نتوانند به سادگی ازدواج یا بچهدار شدن را در برنامه زندگی خود قرار دهند. فرزندآوری از یک فرصت فرهنگی به یک مسئولیت مالی سنگین تبدیل شده است. این عامل بهویژه در طبقات متوسط و پایین جامعه، نقش پررنگتری ایفا میکند. تغییرات فرهنگی و شیوع ارزشهای مدرن نیز سبب شکلگیری نوعی بازتعریف از «زندگی موفق» شده است. اولویت به خودمختاری، آزادی فردی، تحقق شخصی و رشد حرفهای جایگزین تعهدات سنتی مانند ازدواج شده است. فرهنگ تصویری (ویژوال)، که به واسطه رسانهها و شبکههای اجتماعی تقویت شده، الگوی زندگی بدون فرزند، همراه با سفر، زیبایی، و مصرفگرایی را برجسته میکند. این سبک زندگی، با مسئولیتپذیری طولانیمدت فرزندآوری در تضاد قرار دارد. از طرف دیگر، خانوادههای گسترده گذشته جای خود را به خانوادههای هستهای کوچک دادهاند، و اکنون شکلهای نوین خانوادگی مانند زوجهای بدون فرزند، مجردهای دائمی، و حتی خانوادههای تکنفره در حال گسترشاند. گسترش شهرنشینی، مهاجرتهای درونشهری، و کاهش حمایت شبکهای از خانواده، سبب تضعیف کارکرد حمایتی خانواده شده است. افزایش سطح تحصیلات زنان و مشارکت بیشتر آنان در بازار کار نیز سبب تعویق ازدواج و کاهش تمایل به فرزندآوری شده است. زنان امروزی، هویت خود را صرفا در نقش همسر یا مادر نمیبینند، بلکه به دنبال شکوفایی فردی و اقتصادی هستند. اما به طور تخصصیتر، آنتونی گیدنز با طرح نظریه “روابط ناب”، معتقد است که روابط مدرن بر پایه رضایت لحظهای و عاطفه شکل میگیرند، نه تعهدات سنتی؛ که همین موضوع به شکنندگی ازدواج منجر میشود. اولریش بک در “جامعه ریسکی”، نشان میدهد که فرد در عصر جدید با ناامنیهای شغلی، مالی و هویتی مواجه است، و در نتیجه از پذیرش تعهدات سنگین مانند فرزندآوری اجتناب میکند. زیگمونت باومن در “مدرنیته سیال”، توضیح میدهد که روابط انسانی دیگر دارای ثبات گذشته نیستند و افراد از پیوندهای بلندمدت پرهیز میکنند. امیل دورکیم با مفهوم “آنومی”، فروپاشی هنجارهای سنتی و بروز بیهنجاری در نهاد خانواده را مطرح میکند و پییر بوردیو نیز با مفاهیمی چون «سرمایه فرهنگی» و «میدان اجتماعی»، تأکید دارد که سبک زندگی و طبقه اجتماعی نقش مهمی در انتخابهای ازدواج و فرزندآوری دارند.
در این میان اما چه راهکارهایی میتوان پیشنهاد داد:
1. بازسازی اعتماد عمومی از طریق شفافیت در اجرای سیاستها: وعدههایی مانند «زمین رایگان»، «وام ازدواج»، یا «وام فرزندآوری» اگر با فرایندهای پیچیده، طولانی، تبعیضآمیز و پر از کاغذبازی همراه باشند، عملا ضد انگیزه میشوند.
2. سیاستهای حمایتی پایدار و واقعی: یارانههای نقدی هدفمند برای خانوادههای دارای فرزند و تأمین مسکن اجتماعی برای زوجهای جوان بهجای وعدههای غیرعملی.
3. اصلاح سیاستهای شغلی و کاری: مرخصی زایمان کافی و اجرای کامل آن، کاهش ساعت کاری مادران دارای فرزند زیر ۶ سال بدون کاهش حقوق، و معافیت مالیاتی برای کارفرمایان.
4. بازنگری در سیاستهای آموزشی و رسانهای: آموزش مهارتهای زندگی و فرزندپروری از سنین نوجوانی، و ارائه تصویر مثبت و واقعگرایانه از خانواده در رسانهها.
5. تمرکز بر استانها و مناطق محروم با سیاستهای بومی: تقویت زیرساختهای حمایتی، جذب سرمایهگذاری در مشاغل خانگی و صنایع کوچک برای مادران خانهدار بهویژه در مناطق روستایی.
در پایان با قاطعیت باید گفت که کاهش تمایل به ازدواج و فرزندآوری، یک پدیده سطحی یا مقطعی نیست، بلکه بازتابی عمیق از بیاعتمادی و تحولات ساختاری در نظام اقتصادی، فرهنگی، و اجتماعی جامعه است. این تغییر، نه فقط به کاهش جمعیت منجر میشود، بلکه به بازتعریف بنیادین هویت فردی، روابط انسانی، و کارکردهای نهاد خانواده نیز دامن میزند. جامعهای که فرزندان کمتری دارد، در آینده با مشکلاتی چون پیری جمعیت، کاهش نیروی کار، بحران نظام بازنشستگی و تضعیف سرمایه اجتماعی مواجه خواهد شد. این مسأله نیازمند سیاستگذاری چندبعدی است؛ از حمایتهای اقتصادی گرفته تا آموزش فرهنگی و بازنگری در ارزشهای اجتماعی و باید تأکید کرد تنها با درک عمیق و چندلایه از این مسأله و به نوعی از نگاه جامعهشناسی، میتوان به راهحلهایی کارامد و واقعگرایانه دست یافت.
تغییرات شتابزده در سبک زندگی نیازمند درک پیچیدگیهای عصر جدید است؛ عصری که در آن صاحبان زاد و ولد اهل تحلیلاند و نه اهل توصیه و نهال جمعیت آن در خاک بیاعتمادی نمیروید.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
