پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

گفتاری از آیت‌ا... طه‌محمدی

عالم بر استوانه قضا و قدر ایستاده است

رئیس بنیاد بوعلی‌سینا با بیان اینکه یکی از ضروریات دین مقدس اسلام عقیده به قضا و قدر است، گفت: عالم روی استوانه قضا و قدر ایستاده است.
‌به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل بنیاد بوعلی‌سینا، متن پیش رو گفتاری است از آیت‌ا... غیاث‌الدین طه‌محمدی، رئیس بنیاد بوعلی‌سینا که به مناسبت فرارسیدن شب‌های قدر منتشر شده است.
متن این سخنرانی در ادامه از نظر می‌گذرد؛
خدای تعالی در قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ، وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَیْلَةُ الْقَدْرِ، لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ، تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَةُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ، سَلَامٌ هِیَ حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ» ما کتاب بسیار با عظمت قرآن را در شب قدر نازل کردیم و تو چه می‌دانی که ارزش و بهای شب قدر چیست. اجمالاً اینکه فضیلت عبادت و بندگی خدا در شب قدر در درگاه الهی، از عبادت هزار شب بیشتر و بهتر است، اما در اینجا این سؤال پیش می‌آید که چرا شب قدر و چرا سوره قدر؟ پیام این سوره مبارکه، آن‌هم در شبی چنان با فضیلت برای بشریت چیست؟ در این رابطه باید توجه داشت که «قدر» به‌معنی اندازه گرفتن است که امروزه به آن ارزشیابی می‌گویند. «قَدَر» خود اندازه است. واژه قدر و قادر و مقتدر، حدود ۱۳۷ بار در قرآن کریم تکرار شده است.
عقیده به قضا و قدر
ضرورت اسلامی
اما «قدر» یعنی چه؟! ابتدا یکی از ضروریات دین مقدس اسلام عقیده به قضا و قدر است. «قدر» یعنی اندازه‌گیری و «قضا» یعنی فرمان. باید به جرأت گفت عالم، چه عالم خلق و چه عالم امر، هر دو روی استوانه قضا و قدر ایستاده‌اند و اگر قضا و قدر را از عالم بگیرند، عالم نابود می‌شود. برای اینکه خدای تعالی برای همه موجودات عالم حساب و کتاب دقیق و اندازه مشخص کرده که اگر آن اندازه، کم و زیاد شود، عالم نابود است. به‌عنوان مثال اگر باد چرخ اتومبیل در دو طرف یکسان نباشد، ماشین واژگون می‌شود؛ بالانس آن این است که اندازه باد چرخ دو طرف یکسان باشد تا تعادل حاصل شود.
حدیثی داریم که می‌فرماید: «بِالْعَدْلِ قامَتِ السَّماواتُ وَ الاَرْض» آسمان‌ها و کرات و زمین و کهکشان‌ها همه روی بالانس عدل و مساوی بودن و برابر بودن ایستاده است. به‌طور مثال اگر کره زمین از جایی‌که هست، ذره‌ای به خورشید نزدیک‌تر شود، عالم دچار آتش می‌شود و اگر ذره‌ای دورتر، یخبندان خواهد بود. نه سرد و نه گرم و همیشه بهار، به‌خاطر همان قدر و اندازه است. در این راستا باید به چند آیه‌ای که خدای تبارک و تعالی در قرآن می‌فرماید توجه داشته باشیم:
در سوره مبارکه قمر آیه ۴۹ می‌فرماید: «إِنَّا کُلَّ شَیْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ» ما هر چه آفریده‌ایم روی اندازه، وزن و حساب و کتاب است و منظم آفریده شده است.
در سوره مبارکه فرقان آیه ۲ می‌فرماید: «وَ خَلَقَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدیراً» از یک اتم گرفته تا بزرگ‌ترین کهکشان‌ها {را} خداوند آفرید و مقدر کرد تا به اندازه سر سوزن از اندازه {آنها} کم و زیاد نشود.
در سوره مبارکه حجر آیه ۲۱ می‌فرماید: «وَإِنْ مِنْ شَیْءٍ إِلَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ» آنچه در عالم آفرینش وجود دارد، هر کدام خزانه‌ای نزد خدای تعالی دارد ولی ما از آن خزانه به‌اندازه معلوم نازل می‌کنیم، لذا استفاده از هر چیزی قدر معلوم دارد و همه چیز تحت ضابطه «قدر» است.
در آیه ۳ از سوره مبارکه طلاق می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْرًا.» خدای تعالی امر خود را اجرا می‌کند، ولی هر چیزی اندازه‌ای دارد.
یک زمانی به این مناسبت بحثی بود و من از یک مثل عرفی استفاده کردم و گفتم: خانم سالمندی پیش پزشک رفت و گفت من به‌سختی به خواب می‌روم و دکتر ۳۰ قرص خواب به او داد و گفت هر شب یکی از این قرص‌ها را بخور تا به‌راحتی به خواب بروی و این بنده خدا متوجه نشد و ۳۰ قرص را یکجا خورد و به خواب ابدی رفت. قدر و اندازه اینجا به هم ریخته و به‌جای اینکه حیات‌آفرین باشد، مرگ‌آفرین شده است.
خدواند درمورد خورشید در سوره مبارکه یاسین می‌فرماید: «وَالشَّمْسُ تَجْرِی لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِکَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ … لَا الشَّمْسُ یَنْبَغِی لَهَا آن تُدْرِکَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّیْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَکُلٌّ فِی فَلَکٍ یَسْبَحُونَ» خورشید با آن وزن و حجم و حرکت، در جایگاه خود حرکت می‌کند و این تقدیر عزیز علیم است. یعنی اندازه‌گیری بسیار دقیق و منظم؛ خداوند ماه را در منازلی منظم قرار داده است… از این آیات برمی‌آید که عالم روی استوانه قضا و قدر ایستاده است و سوره مبارکه قدر و شب قدر این درس را به ما می‌آموزد که تمام شئون انسان و هر آنچه انسان با آن سر و کار دارد، باید روی اندازه‌ای منظم قرار بگیرد. از قدیم گفته‌اند: «اندازه نگه‌دار که اندازه نکوست / هم لایق دشمن است و هم لایق دوست»
«قَدَر» را فراموش نکنیم
اما مطلبی که بسیار قابل توجه است و متأسفانه مغفول مانده، این است که از مبدا تا معاد، انسان نباید درس «قدر» و اندازه‌گیری را فراموش کند. اگر فراموش کرد خسارت آن جبران‌ناپذیر است. در 3 جای قرآن کریم خدای تعالی از ما انسان‌ها گله می‌کند و می‌فرماید: «وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ» عیب انسان این است که اکثراً اندازه خدا را نمی‌داند. خدا بی‌نهایت است و اندازه‌ای ندارد و اگر کسی بر بی‌نهایتی خدا معرفت پیدا کرد، همان، اندازه خدا است. نباید خدا را با موجودات دیگر مقایسه کرد. وقتی خدای تعالی گله‌مند است و می‌گوید ما «قدر» و اندازه او را به‌دست نیاورده‌ایم، یقیناً هرچه پایین می‌آید، همانطور است؛ ما قدر پیامبران و نبی خاتم را هم نشناختیم. پیامبر اکرم(ص) فرمود: یا علی فقط 2 نفر من را شناختند، خدا و تو. ما قدر امامان را نشناختیم؛ رسول خدا(ص) فرمود: یا علی فقط 2 نفر قدر تو را شناختند، خدا که علی را آفرید و من رسول‌ا... . سپس قدر پدر و مادر و قدر معلم و قدر امنیت و قدر فراوانی و... مطرح می‌شود. همین ویروسی که آمده است چقدر بالانس عالم را بهم ریخته و وحشت آورده و استرس آفریده است. حتی در روایات داریم که باید قدر عمر و جوانی و وقت خود را بدانیم.
اینجا ذکر این 2 بیت بسیار آموزنده است:
قضا روزگاری ز من در ربود / که هر روزی از وی شبی قدر بود
من آن روز را قدر نشناختم / بدانستم اکنون که در باختم
لیله‌القدر و سوره مبارکه قدر این درس را به بشریت می‌دهد که ای بشر حواس خود را جمع کن و قدر پدر و مادر و عمر و امنیت و حکومت سالمی که بر تو حکم می‌راند را بدان.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس