پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

همدان با قطب پزشکی شدن هنوز فاصله دارد

سرانه بیمارستانی درکُمای نابرابری

بررسی‌ها نشان می‌دهد که سرانه تخت‌های بیمارستانی در مناطق مختلف کشور، ناعادلانه توزیع شده‌است. درعین‌حال سهم کوچک بخش خصوصی و کمبودهای موجود در بخش دولتی روند درمان برخی شهروندان، به‌ویژه مناطق محروم را با چالش‌هایی جدی مواجه کرده‌است.
اگر عدالت اجتماعی را به معنای تخصیص منصفانه منابع و امکانات موجود برای همه اقشار جامعه درنظر بگیریم، هسته محوری این مفهوم به نهادها و ساختارهای سیاسی و اجتماعی اشاره دارد و باید کارکرد سازمان‌ها، نهادها و ساختارهای اجتماعی و سیاسی به‌گونه‌‌ای باشد که توزیع برابر و سهمی عادلانه، برای همگان محقق شود. براین اساس می‌‌توان مسائل متفاوتی را از منظر عدالت اجتماعی بررسی کرد. یکی از مهم‌ترین این موارد حوزه سلامت و درمان است.
خودروهای پلاک شهرستان‌های مختلف، برپایی چادرهای مسافرتی و اسکان همراهان بیماران در کنار محوطه بیمارستان‌ها، اسکان همراهان در همراه‌سراهای بیماران و ... صحنه‌‌ای آشنا است که بسیاری از ما در بیمارستان‌های اکثر کلان‌شهرها شاهد آن هستیم. این موضوع خود مصداق بارز عدم تحقق عدالت اجتماعی در حوزه درمان است. یعنی امکانات حوزه درمان از پزشک متخصص تا تجهیزات پزشکی و حتی تعداد تخت‌های‌بیمارستانی فعال، همه به نوعی، عادلانه توزیع نشده‌است و سبب مراجعه بیماران و همراهان به کلان‌شهرها و یا شهرهای بزرگ‌تر نزدیک به محل سکونت‌شان، بسته به شرایط و نوع بیماری، می‌شود.
یکی از مهم‌ترین موارد در حوزه سلامت و درمان، وضعیت تخت‌های بیمارستانی است. باتوجه به اهمیت تخت‌های بیمارستانی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها در ظرفیت خدمات درمانی و مراقبت از بیماران؛ تأمل در باب کم و کیف این موضوع امری حیاتی و ضروری بوده و باتوجه به شرح وظایف نهادهای سیاستگذار و مجری در این حوزه، از منظر عدالت اجتماعی، قابل بحث و بررسی است.
نگاهی به آمار و اخبار مرتبط با تخت‌های بیمارستانی، نشان از حال نه‌چندان مساعد این حوزه دارد. سرانه تخت به ازای جمعیت، نسبت دولتی یا خصوصی‌بودن آن، توزیع مناسب جغرافیایی در نقاط مختلف کشور، توزیع مناسب از منظر انواع بیماری و نوع آن، توزیع مناسب تخت‌های عمومی و تخت‌های مراقبت ویژه و ... جای تأمل، بحث و بررسی دارد.
تخت‌های بیمارستانی در کما، توزیع ناعادلانه
نگاهی بر روند سرانه تخت‌های بیمارستانی کشور در هزار نفر جمعیت، طی سال‌های ۹۰ تا ۹۶ روندی رو به رشد، اما نه‌چندان سریع داشته است و از ۱/۴۴ تخت در سال ۱۳۹۰ به ۱/۶تخت در سال ۱۳۹۶ رسیده‌است. ایرج حریرچی ، سخنگوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در سال ۱۳۹۷ هم از همین رقم سرانه ۱/۶ تخت به ازای هزار نفر جمعیت صحبت کرده و البته این میزان را با توجه به جمعیت کشور ناکافی دانسته‌است. بنابراین سرانه کشوری تخت‌ها، تکافوی جمعیت کشور را نمی‌کند.
حال سؤالی که پیش می‌آید در مورد نحوه توزیع تخت‌های بیمارستانی است. نگاهی بر وضعیت توزیع بیمارستان‌ها در بسیاری از شهرها نشان از توزیع ناعادلانه دارد، مثلا در کلان‌شهر تهران در برخی از مناطق شهری، هم از نظر کمیت و هم از نظر کیفیت بیمارستان‌ها، وضغیت بهتری دارند و برخی دیگر از مناطق، وضعیت مناسبی ندارند.
نبود دسترسی سریع و برابر به تخت‌های بیمارستانی، علاوه بر احساس بی‌عدالتی اجتماعی، از نظر جابجایی بیماران و مشکلات و هزینه‌های مربوط به آن و همچنین از نظر سلامت بیمار و بهبود حال وی نیز، مهم و حیاتی است. نگاهی به آمار و ارقام، نشان از وضعیت نه‌چندان مناسب این موضوع در کشور دارد و رعایت نکردن عدالت در توزیع تخت به‌گونه‌ای است که ممکن است نسبت توزیع در استانی از کشور مثل یزد، 48/2تخت به ازای هزار نفر جمعیت باشد و در نقطه‌ای دیگر مثل سیستان و بلوچستان یا البرز با اختلافی جدی 98/0 باشد.
مروری بر آمار و ارقام مشاهده‌شده در نمودار نشان از آن دارد که توزیع تخت‌های بیمارستانی در استان‌های مختلف کشور، برابر و عادلانه نیست و برخی از استان‌ها در این میان سهمی بسیار بالاتر و برخی دیگر سهمی بسیار اندک، دارند. همین توزیع ناعادلانه سبب مراجعه بیماران و همراهان آن‌ها از استان‌های محروم به استان‌هایی با وضعیت مناسب شده است. در مورد استان یزد که سرآمد سرانه تخت را در اختیار دارد، این موضوع، سبب شده است که حدود ۴۰ درصد مراجعه‌کنندگان به استان، از سایر مناطق کشور باشند. در مورد استان البرز، می‌توان نزدیکی این استان به تهران را دلیلی از سوی مسئولان امر جهت فقدان نیاز و ضرورت نسبت به افزایش تخت‌های بیمارستانی قلمداد کرد. اما سایر استان‌هایی که در سرانه، در رتبه‌های آخر قرار دارند، عمدتا استان‌‌های محروم‌تر در اکثر شاخص‌ها و آمارها هستند.
تبِ داغ تخت‌های سود ده
در بازار درمان
در این وضعیت است که به‌نظر می‌رسد نگاه مبتنی بر درآمدزایی و سوددهی در تقسیم سهم تخت‌ها وجود دارد. برای مثال می‌توان در مورد تخت‌های مربوط به سوانح سوختگی و اختلالات و بیماری‌های روانی صحبت کرد.
به گفته احمد آریایی‌نژاد، عضو هیأت رئیسه کمیسیون بهداشت مجلس در سال ۱۳۹۴، سودده نبودن تخت‌های روانی و سوختگی و هزینه بالای درمان بیماران مربوط به این حوزه‌ها، سبب بی‌میلی مسئولان بیمارستان‌ها برای اختصاص بخشی از ظرفیت‌ها به این حوزه بوده و عملا آن‌ها تخت‌‌های درآمدزا را در اولویت خود قرار داده‌‌اند.
نیاز مبرمی با توجه به گسترش بیماری‌های روانی و همچنین سوانح سوختگی، می‌تواند اهمیت این موضوع را بیش از پیش نشان دهد. مثلا محمد فاطمی رئیس انجمن جمعیت حمایت از بیماران سوخته به آمار زیاد سوختگی در ایران که 8 برابر متوسط جهانی است اشاره کرده، حال آنکه صرفا ۲۵۰ تخت ویژه و ۹۳۵ تخت کلی برای سوختگی در سراسر کشور وجود دارد. همچنین ایشان سوختگی را بیشتر آسیب فقرا قلمداد کرده و بیان داشته‌اند که بالای ۹۰ درصد از بیماران سوختگی هزینه‌های درمان را ندارند.
هزینه بالای تجهیز و بهره‌برداری تخت‌های بیمارستانی یکی از عواملی است که می‌تواند در این بی‌میلی اثر داشته باشد. آمار و ارقام در باب هزینه مورد نیاز به ازای هر تخت بیمارستانی متفاوت است؛ برخی از عدد ۵۰۰ میلیون تومان هزینه برای هر تخت بیمارستانی صحبت می‌کنند و برخی از اعداد کمی پایین‌تر، لیکن سید کامل تقوی‌نژاد معاون توسعه مدیریت، منابع و سرپرست معاونت برنامه‌ریزی راهبردی و هماهنگی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در گفت‌وگو با ایرنا، اعلام کرده است که در حال ساخت، تکمیل و بهره‌برداری از ۴۳ هزار تخت بیمارستانی هستند و از اعتبار مورد نیاز حدودا ۱۵ هزار میلیارد تومانی برای این موضوع صحبت کرده‌اند که یک تقسیم ساده از عددی حدود ۳۴۹ میلیون تومان به ازای تکمیل و بهره‌برداری از هر تخت بیمارستانی، خبر می‌دهد.
در مورد تخت‌های سوختگی اما رقم بسیار بالاتر است و صحبت از رقمی حدود ۵ میلیارد تومن برای راه‌اندازی هر تخت سوختگی است. در کل هزینه‌ها به نحوی است که اختصاص آن به برخی از مشکلات و بیماری‌ها مثل سوختگی و اختلالات و مشکلات روانی، با منطق سوددهی هم‌خوانی ندارد و اختصاص تخت‌ها به بیماران قلبی و یا جراحی‌های مختلف سوددهی بالاتری دارد.
درهر حال به نظر می‌رسد که لزوم توجه به بخش‌های سوختگی و روانی از جانب مسئولان و متولیان مورد اشاره قرار گرفته‌است، مثلا «محمدحسین قربانی» عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس از لزوم حمایت از بیماران سوختگی در برنامه ششم صحبت کرده و گفته است که مجلس شورای اسلامی دولت را مکلف به اختصاص 10 درصد از تخت‌های بیمارستانی به این بیماران کرده‌است، یا در جائی دیگر از تخصیص 10 درصدی تخت‌های بیمارستانی به بیماران روانی صحبت به میان آورده است، اما باید دید که این موضوع تا چه حد عملی خواهدشد.
سلامتِ درمان‌محور، درمان مقدم بر پیشگیری
اصطلاح پیشگیری بهتر از درمان است بارها به گوش ما خورده و یکی از الزامات حوزه سلامت آن است که پیشگیری و آموزش مقدم بر درمان باشد. چرا که برای مردم آسان‌تر بوده و کمک می‌کند تا نیروی انسانی جامعه سالم‌تر بمانند و البته هزینه کمتری هم از نظر اقتصادی و روحی و هم از نظر اختصاص زمان به بحث درمان اختصاص دهند. اما به نظر می‌رسد که این تناسب برهم خورده و حوزه درمان به دلایل مختلف، مقدم بر حوزه پیشگیری و آموزش دنبال می‌شود. برای مثال بخش زیادی از مراجعان به بیمارستان‌ها، آسیب‌دیدگان سوانح رانندگی و تصادفات هستند، حال آنکه فرهنگ‌سازی و آموزش‌های موردنظر در این حوزه و همچنین بهبود وضعیت راه‌ها و امکانات وسایل نقلیه می‌تواند سهم این مراجعان را کاهش دهد. مثال دیگر درباره بیماران قلبی و عروقی و همچنین بیماران مبتلا به سرطان است که سهم ورزش و تغذیه و چکاپ‌های دوره‌ای در پیشگیری از بروز این بیماری‌ها می‌تواند بسیار مهم و اساسی باشد و از این رو سرمایه‌گذاری منابع در این بخش می‌تواند اثربخش باشد.
افزایش تخت‌های بیمارستانی را می‌توان به مثابه هشداری برای حوزه سلامت درنظر گرفت. باتوجه به توزیع ناعادلانه تخت‌های بیمارستانی از یکسو، ظرفیتِ پر تخت‌های بیمارستان‌های دولتی در بسیاری از مواقع از سوی دیگر و هزینه‌بربودن روند درمان، درمان‌محوربودن سلامت و تکیه بیشتر بر درمان نسبت به پیشگیری، برای همه افرادی که به هر دلیل در محرومیت برای دستیابی عادلانه، سریع و برابر به درمان، هستند، نشان از بی‌عدالتی اجتماعی دارد. حال آنکه در صورت تکیه بیشتر نهادها و سازمان‌های مسئول نسبت به حوزه پیشگیری در مقایسه با درمان، می‌توان شاهد دسترسی به نسبت برابرتر اقشار مختلف به سلامت بود.
نگاهی بر جدول، نشان می‌دهد که چیزی حدود ۷۵ درصد از تخت‌های موجود در کل کشور مربوط به بخش دولتی بوده و ۱۳ درصد از تخت‌ها متعلق به بیمارستان‌های خصوصی است. مابقی نیز در اختیار نهادهای عمومی غیردولتی و خیریه است. بنابراین شاید در نگاه اول این توزیع نامناسب به نظر نرسد، لیکن بحث کیفیت ارائه خدمات و رسیدگی به بیماران، چیزی است که می‌تواند، تفاوت را بین افرادی که امکان دسترسی به خدمات بیمارستان‌های خصوصی را دارند با سایر افراد ایجاد کند.
همچنین یکی از موضوعاتی که درباره تخت‌های بیمارستان‌های خصوصی و دولتی جای بحث دارد میزان استقبال بیماران از این تخت‌ها بر حسب توانایی مالی است. به گفته، ایرج حریرچی، ۴۰ درصد از تخت‌های بیمارستان‌های خصوصی در اکثر مواقع خالی است و علت آن توانایی نداشتن مردم برای دسترسی به این بیمارستان‌‌ها به دلیل قیمت‌های بالا است. در مقابل این موضوع، برخی از آمارها دال بر کمبود بیش از 6 هزار تخت در بیمارستان‌های دولتی است. به همین منظور به نظر می‌رسد که با توجه به اینکه تکمیل ظرفیت تخت و کمبود آن در بیمارستان‌های دولتی و مازاد تخت به دلیل عدم اشغال آن در بیمارستان‌های خصوصی، لزوم افزایش سهم تخت‌های دولتی ضروری به نظر می‌رسد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس