پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

بررسی دلایل آلودگی هوای مادستان در نشست کارشناسی

محیط زیست همدان نباید فدای کشاورزی شود

نویسنده : نیلوفربهرمندنژاد

موضوع طوفان‌ گردوغبار و هجوم ریزگردها به کشور موضوع جدیدی نیست و سال‌هاست که افزایش کانون‌های گردوغبار داخلی و خارجی آسمان ایران را در ماه‌هایی از سال غبارآلود می‌کنند به طوری که این اواخر در برخی از شهرها این وضعیت به حدی شدت گرفت که کار به تعطیلی مدارس کشید و تنها با گذشت چند روز از گرمتر شدن هوا شاهد هجوم چندباره ریزگردها به 25 استان کشور و درگیری مردم با این بحران بودیم.
همانطور که سازمان هواشناسی کشور درباره میزان بارندگی در سالجاری اعلام کرده است که میانگین بارندگی در سالجاری از نصف هم کمتر شده است وحتی پربارانترین حوضه آبریز نیز با کاهش ۳۰ درصدی بارندگی رو به رو است. این آمار‌ها زنگ خطر جدی بازگشت ریزگرد‌ها را به صدا درمی‌آورد مانند آتشفشان فعالی که هرلحظه امکان سرریز گدازه‌هایش وجود دارد.
برخی کارشناسان نیز معتقدند، منشأ ورود گرد ‌وخاک به کشور کاهش سطح آب‌های زیرزمینی، خشک شدن تالاب‌ها و کمبود پوشش گیاهی و سدسازی‌های بی‌رویه در داخل و برخی کشورهای همسایه است.
آنها بر این باورند که برای پرداخت حق‌آبه تالاب‌ها, ابتدا باید توسط وزارت جهاد کشاورزی الگوی کشت اصلاح شود و مصرف89 درصدی آب کشور در کشاورزی کاهش پیدا کند، در مرحله دوم وزارت نیرو حق‌آبه تالاب‌ها را که براساس قوانین کشور در اولویت دوم پس از آب شرب قرار دارند، بپردازد و در سیاست‌های سدسازی خود بازنگری کند.
یکی از مواردی که به‌وضوح اختلاف بر سر منشأ طوفان‌ گردوغبار را نشان می‌دهد، ورود ریزگرد‌ها از کشور‌هایی نظیر عراق و عربستان به خاک ایران است.
همچنین براساس مطالعات انجام شده و تقسیم‏‌‏بندی از وضعیت گرد و غبار استان‏ها، همدان به لحاظ وضعیت گرد وغبار درکنار استان‏های غبارخیزی مانند خراسان شمالی، البرز، فارس، آذربایجان‌غربی، آذربایجان‌شرقی، تهران، مرکزی، گلستان، قزوین و چهارمحال‌وبختیاری، قرارگرفته است که با وجود ۴۸ هزار هکتار مساحت حساس و غبارخیز به عنوان کانون مرکز غبارخیز معرفی شده است و سالانه ۱۱۳ تن گرد و غبار تولید می‌شود. از همین رو شاخص طوفان گرد وغبار سالانه استان همدان نشان می‏دهد، به طورکلی مقدار این شاخص در نیمه شمالی استان در دوره مطالعاتی بیشتر از سایر مناطق می‏باشد که از بین 23 استان در معرض آلودگی رتبه 21 را دارد.
در همین راستا نیز نشست تخصصی در مورد تاریخچه گرد و غبار، پیامدهای ریزگردها، کانون‌های داخلی و خارجی ریزگردهایی که ایران‌ را تحت تأثیر قرار می‌دهند، با حضور کارشناسان در دفتر روزنامه همدان‌پیام برگزار شد.
همچنین در بین صحبت‌های کارشناسان به پرسش های مخاطبانی که توسط پخش زنده برنامه را تماشا می کردند، پاسخ داده شد.

■ سیده مریم محمدی مدیر کل حفاظت از محیط‌زیست:
56 درصد از عرصه غبارخیز استان مربوط به سازمان جهاد کشاورزی است.
یکی از مهمترین موضوعات مهمی که کشور و منطقه خاورمیانه ما را به آن سوق می‌دهد؛ موضوع تغییرات اقلیم است که چالش بزرگی به نام تنش‌آبی را به همراه داشته است که سبب شده در فصل زمستان با کاهش نزولات جوی، در بهار رویش زودهنگام گیاهان و باران سیل آسا و در تابستان هم گرمای زودتر از موعد باشیم. امسال با خشکسالی که در خاورمیانه رخ داده و کاهش نزولات جوی، به احتمال زیاد باز هم شاهد پدیده گرد و غبار در کشور خواهیم بود.
متأسفانه یکی از دلایلی که استان ما را با تنش کم‌آبی مواجه کرده این است که همدان بیشتر از اینکه به سمت صنعت توسعه گردشگری پیش برود به کشاورزی روی آورده است و آب های زیرزمینی را تحت تنش قرار داده است، زمانی‌که خاک رطوبت خود را از دست دهد حالت سبکی پیدا می‌کند و با وزیدن کوچکترین نسیم به هوا پخش می‎‌شود و همین عامل سبب می‌شود که براساس کانون‌های داخلی کشور، با پدیده گرد و غبار روبه‌رو شویم.
99 درصد از ریزگردهای امسال منشأ خارجی دارند
نکته دیگر این که در استان ما، به هیچ‌وجه توجیه کشت محصولات آب‌بر وجود ندارد. صنایع آب‌بر براساس آنچه در سند آمایش داریم، نباید مستقر شوند بلکه این دشت‌های ممنوعه باید توسط آب منطقه‌ای شناسایی شده که اجازه کشت محصول در آن مناطق را ندهند.
یکی از اساسی‌ترین راه حل مدیریت منابع آب در بخش صنعت این است که در بخش کشاورزی باید الگوی کشت اصلاح شود و برای جلوگیری از صنایع پرآب‌بر در استان باید کاری کنیم که واحدهای صنعتی را به سمت تسویه پساب و استفاده مجدد از آب تشویق کنیم و بیشتر بر روی این موضوع تأکید کنیم که کشت محصولات پرآب‌بر هیچگونه توجیهی ندارد.
باتوجه به اینکه 99 درصد از ریزگردهای ابتدای امسال منشأ خارجی داشتند، برای مقابله با این مشکل نیازمند اقداماتی در سطح ملی هستیم. در همین راستا نیز در سال ۹۹ مطالعات منشأیابی کانون‌های ریزگردهای استان توسط دبيرخانه ستاد ملي مقابله با گرد و غبار انجام شده و به20 دستگاه‌ مرتبط ابلاغ شد.
از مهمترین راهکارها برای تحقق اهداف برنامه‏های مقابله با گرد و غبار در استان، توزیع اعتبارات مصوب بین دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط توسط سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی استان، نقش‌آفرینی گسترده‏تر سایر دستگاه‌های مرتبط با پدیده گرد و غبار از جمله شرکت‌های آب‌منطقه‏ای و توزیع نیروی برق استان، سازمان جهاد کشاورزی، اداره کل راه و شهرسازی، سازمان صنعت و معدن و.. ، تأمین حق‌آبه تالاب‏های استان، اجتناب از بهره‌برداری از معادن‌سطحی، اجرای برنامه‏های عمرانی و...براساس طرح آمایش سرزمین، مشارکت دادن گسترده جوامع محلی و پایش و ارزیابی مستمر برنامه‏های اجرایی و مدیریتی مقابله با گرد و غبار است.
از 32 استانی که تحت‌تأثیر کشورهای غبارخیز هستند، وضعیت استان نسبت به سایر استان‌ها مطلوب است و توانستیم از بین 23 استان رتبه 21 را کسب کنیم.
3 درصد از خاک استان یعنی حدود 48 هزار هکتار غبارخیز است که این میزان قابل‌توجهی نیست. در صورتی که اگر بخواهیم از همین امروز وارد مرحله اقدام به عمل نشویم اراضی ما بیشتر به سمت بیابان‌زایی می‌روند به‌خصوص با توجه به کاهش آب‌های زیرزمینی، کاهش نزولات آسمانی به طوری که سبب سست شدن خاک‌های ما می‌شود و با نسیمی به حرکت درمی‌آید.
از همین رو حدود 56 درصد از تمام عرصه‏های غبارخیز استان در حوزه مدیریت سازمان جهاد کشاورزی واقع شده است و این سازمان به منظور مقابله با گرد و غبار در استان همدان در یک برنامه ده ساله معادل 190 میلیارد ریال اعتبار نیاز دارد.
دشت‌های فامنین، کبودراهنگ و قهاوند کانون‌های اصلی مستعد ایجاد فرسایش بادی و تولید گرد و غبار هستند، مطالعات نشان می‌دهد مساحت کانون‌های مستعد 48 هزار هکتار است و همین دشت‌ها ممکن است سبب خیزش غبار با منشأ داخلی هم شوند.
گفتنی است که متولی اصلی در خصوص ریزگردها سازمان محیط‌زیست نیست چراکه برای حفظ وضعیت موجود و احیا شرایط متأثر از آلودگی ریزگردها تعامل تمامی دستگاه‌های اجرایی ضروری است، به طوری که تمامی دستگاه‌های اجرایی مربوطه با ایجاد پوشش‌گیاهی متناسب با مناطق استانی و آب‌و هوایی می‌توانند به کاهش آسیب‌های ناشی از آلودگی ریزگردها کمک‌ کنند.
به طورمثال؛ اداره کل منابع طبیعی یکی از دستگاه های اجرایی است که باید تمام کانون هایی که توسط محیط‌زیست شناسایی شده است را بوته‌کاری کند و خوشبختانه باتوجه به اینکه بیشترین بودجه به این ارگان تعلق گرفته تاکنون توانسته اقدامات بسیار مناسبی را در این زمینه انجام دهد.
همچنین سازمان صمت نیز باید اقدامات مقابله‌ای خود در حوزه برداشت‌های غیرمجاز معادن از دامنه الوند را در دستور کار خود قراردهد ضمن اینکه آگاهی‌بخشی، هشدارهای جدی و تذکر لازم به شرکت‌ها و کارخانه‌هایی که در زمینه فرآوری فعالیت دارند و مواد اولیه را به صورت غیرمجاز تهیه می‌کنند نیز باید به صورت جدی در دستور کار باشد.
سازمان هواشناسی هم در این عمل وظیفه دارد که ایستگاه‌های هواشناسی را مستقر کند تا به‌سرعت بتواند ورود ریزگردها را به ما اطلاع‌رسانی کند، همچنین دستگاه‌های اجرایی مانند اداره کل راه و شهرسازی باید جاده‌های خاکی موجود در روستاها را به‌سرعت وارد مرحله آسفالت کنند؛ بنابراین هریک از این دستگاه‌ها وظیفه‌ای دارند که باید برای کنترل ریزگردها ورود کنند.
و در آخر از تمامی شهروندان تقاضا دارم که شهروندان در هنگام آلودگی هوا، توجه کافی به این هشدارها داشته باشند و آنها را جدی بگیرند و از فعالیت بدنی و ورزشی در روزهای آلوده در فضای باز بپرهیزند.

■ حسین عابد(مدیر کل هواشناسی استان همدان):
امکانات و تجهیزات لازم برای راه‌اندازی اداره هواشناسی درکبودراهنگ وجود ندارد
سازمان هواشناسی جهانی و کشور در حالت کلی 2 کار اساسی انجام می‌دهند؛ 1-پایش جو و دریا 2- ارائه خدمات در سطح استان.
در استان همدان ما 103 ایستگاه هواشناسی داریم که شامل 9 ایستگاه سینوپتیک اصلی و تکمیلی، 5 ایستگاه اقلیم‌شناسی سنتی و خودکار، 85 ایستگاه باران سنجی، 1 ایستگاه کوهستانی و 3 ایستگاه جاده‌ای می باشد.
ما هم مانند سایر استانها آخرین تصاویر ماهواره‌ای را روزانه دریافت می‌کنیم و در حال حاضر هم در حال پیگیری و اجرای پروژه ساخت رادار هواشناسی همدان هستیم. اگر این رادار آماده به‌کار شود همدان دهمین استان مجهز به رادار هواشناسی خواهد بود.
همدان دارای یک اقلیم سرد و نیمه سرد است و عمده آبی که در استان وجود دارد، آبی است که از آسمان به زمین فرود می‌آید نه از استان‌های دیگر. در حالی که باید 230 میلی‌متر بارش در کشور داشته باشیم در استان 340 میلی‌متر داریم این نشان می‌دهد که میزان بارندگی در استان 100 میلی‌متر بیشتر از متوسط کشور است. از طرفی دیگر استان‌هایی داریم که به طور عمده نیمی از مساحت کشور را تشکیل می‌دهند اما به این میزان از بارش نمی‌‌رسند.
همچنین در خصوص ورود ریزگردها می‌توان اینگونه شرح داد که زمانی که یک بسته فعال برای ریزگردها در عراق تشکیل می‌شود حدود 24 ساعت زمان می‌برد 24 ساعت هم زمان می‌برد تا به استان همدان برسد یعنی در عرض 48 ساعت یک بسته فعال ریزگرد به استان ما خواهد رسید. در همین راستا کارشناسان هواشناسی وظیفه دارند که با صدور هشدار نارنجی، نسبت به نفوذ گرد و غبار و کاهش کیفیت هوا هشدار دهند.
لازم به ذکر است که با توجه به منطقه‌ای بودن بحران ریزگردها و درگیر شدن کشورهای عراق, عربستان و سوریه با این موضوع, تعدادی از مسئولان و همچنین بدنه دانشگاهی و کارشناسان محیط‌زیست کشور، منشأ این طوفان‌ها را از کشورهای همسایه دانستند.
و اما در پاسخ به پرسش یکی از ساکنان کبودراهنگی که چرا کبودراهنگ اداره هواشناسی ندارد؟
ما هنوز موفق نشده‌ایم زمین یا عرصه مناسبی را برای استقرار تجهیزات و امکانات هواشناسی در اختیار داشته باشیم چراکه برطبق استانداردهای تعیین شده زمینی را باید انتخاب کنیم که شاخص‌های لازم را برای تأیید هواشناسی داشته باشد.

■ روح‌ا... امیدقانع(کارشناس و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای):
محیط‌زیست مطالبه‌گرترین سازمان در ریزدگردها است
عمده ریزگردها بیشتر در نقاطی دیده می‌شوند که پاکترین هوا را دارند این می‌تواند حاکی از آن باشد که ما در معرض خطر هستیم. بدون شک یکسری ریزگردهای منطقه‌ای در خاورمیانه و صحرای عربستان وجود دارد که اثرات آن را در خوزستان مشاهده می‌کنیم که متأسفانه علاوه بر منشأهای خارجی، منشأ داخلی هم در حال شکل-گیری هستند که این می‌تواند زنگ خطری را برای استان ما ایجاد کند. این شرایط درحالی است که در 10 سال آینده شهرستان‌هایی که به عنوان مناطق غبارخیز معرفی شده‌اند جزو اصلی ترین کانون‌های غبارخیز خواهند شد.
در همین راستا لازم است دستگاه‌های اجرایی با یکدیگر همکاری لازم را داشته باشند و به سمت و سویی پیش برویم که مشارکت را بالا ببریم، از کوچکترین اراضی در مناطق تا داخل روستاها را باید به فضای سبز تبدیل کنیم که سطح پوشش گیاهی را افزایش دهیم که همین امر می‌تواند نقش بسزایی در کاهش ریزگردها داشته باشد.
موضوع ریزگردها یک موضوع میان‌رشته‌ای است و همه باید در این مدیریت ریزگردها دخیل باشند و به نظر من سازمان محیط‌زیست مطالبه‌گرترین سازمان در ریزدگردها است و تک‌تک اقداماتی که انجام می‌دهد در راستای حفظ محیط‌زیست است.
و نکته دیگر اینکه ایجاد کمربند سبز در پیرامون شهر و روستاها می‌تواند از بسیاری از تنش‌های زیست‌محیطی جلوگیری کند.
از مجموع این گفته‌ها می‌توان استنباط کرد که کشور ما در موضوع ریزگردها متأثر از خارج و داخل کشور است و اگر بخواهیم که یک‌بار برای همیشه به این بحران پایان بدهیم, نباید تنها سدسازی‌های ترکیه و یا فقط تخصیص حق‌آبه تالاب را راهکار مهار ریزگردها بدانیم و برای مهار ریزگردها نیازمند فعال شدن دیپلماسی آب توسط وزارت امور خارجه و همچنین تلاش برای احیای تالاب‌ها، دریاچه‌ها و..., هستیم که این مورد نیازمند نگاه جدی و همکاری همه دستگاه‌های مسئول از جمله سازمان محیط‌زیست، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان هواشناسی، سازمان زمین‌شناسی، سازمان مراتع، جنگل‌ها و آبخیزداری و... است.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس