برای یک نابینا، جهان با تمام زیباییها و چالشهایش متفاوت است. شاید در نگاه نخست به نظر برسد که هیچ چیز نمیتواند جایگزین چشمها شود، اما آنها با قلب و حسهای دیگر خود دنیای رنگارنگی را میبینند که شاید برای بسیاری از ما مخفی باشد.
امروز روز توست؛ روزی که یادآوری میکنیم هر فرد نابینا نه تنها از تواناییهای بینظیر خود، بلکه از روشهای متفاوتی که دنیای اطرافش را درک میکند، همچنان زندگی را با تمام زیباییهایش تجربه میکند. تو نشان میدهی که هیچ محدودیتی نمیتواند روح انسان را در مسیر روشناییش متوقف کند. روز نابینایان، روز تقدیر از شجاعت، اراده و دنیای متفاوت شماست، به مناسبت این روز با یکی از افراد روشندل گفتوگو کردیم.
احمد زارعی کارمند بازنشسته اداره راه و ترابری است و حدود ۲۰ سال از زمان بازنشستگیاش میگذرد. پس بازنشستگی، حدود ۱۸ سال است که در انجمن روشندلان خدمت کرده است، از 3سال پیش هم مدیریت انجمن ادبی هنری نابینایان را بر عهده گرفته است. این انجمن در حال حاضر مجوز خود را از اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان همدان دریافت کرده و هدف آن ارائه خدمات فرهنگی و هنری به نابینایان است.
شما به طور مادرزادی نابینا هستید یا این وضعیت در طول زندگی شما به وجود آمده است؟
خیر، من به صورت مادرزادی نابینا نیستم. نابیناییِ من در سن ۱۱ سالگی به طور ناگهانی رخ داد. یک شب سردرد شدیدی داشتم که به شدت اذیتم میکرد و صبح که بیدار شدم، متوجه شدم که دیگر قادر به دیدن نیستم. این اتفاق در سال ۵۱ رخ داد و هیچگونه پیشینه ژنتیکی از نابینایی در خانوادهام وجود نداشت. به عبارت دیگر، این وضعیت به صورت خود به خودی و ناشی از یک مشکل پزشکی به وجود آمد.
با توجه به شرایط شما، چه چالشهایی را در زندگی روزمرهتان تجربه کردهاید؟ به ویژه در زمینههایی مانند حمل و نقل شهری، بانکها و مراکز خرید، که بسیاری از افراد ممکن است در دسترسی به این خدمات با مشکل مواجه شوند؟
در رابطه با چالشها، باید بگویم که نسبت به سالهای اخیر وضعیت خدماترسانی به نابینایان در کشور بهبود یافته است. دولت در حد توان خود تلاش کرده است که مشکلات ما را کاهش دهد. به طور مثال، در برخی معابر عمومی خطوط ویژهای برای نابینایان تعبیه شده است. البته این خطوط هنوز در همه مناطق به طور کامل اجرا نشدهاند و روند توسعه آنها کُند است، اما در همین حد هم برای ما بسیار مفید است.
در خصوص حمل و نقل عمومی، در برخی از شهرها از جمله همدان، وضعیت به نسبت مناسبی وجود دارد، اما هنوز هم در برخی موارد مشکل دسترسی داریم، به ویژه در مناطق شلوغ و پرتردد که نواقصی در این زمینه وجود دارد. همچنین، در رابطه با بانکها و مراکز خرید، اگرچه برخی از این اماکن بهبود یافتهاند، اما هنوز بسیاری از آنها برای نابینایان قابل دسترس نیستند. نیاز به بهبود در این بخشها احساس میشود.
با توجه به شرایطی که ذکر کردید، در زمینه خدمات فرهنگی و هنری، آیا امکاناتی برای نابینایان در کشور و استان همدان فراهم شده است؟ برای مثال، در زمینه کتابهای صوتی، فیلمهایی با توضیحات صوتی و سایر خدمات مشابه وجود دارد؟
خوشبختانه در این زمینه وضعیت خوبی داریم. در همدان، ما یک کتابخانه مخصوص نابینایان داریم که در مصلی قرار دارد. این کتابخانه مجهز به کتابهای گویا، کتابهای بریل و سایر خدمات فرهنگی است که به راحتی برای نابینایان قابل دسترسی است. همچنین، فیلمهایی با توضیحات صوتی نیز وجود دارند که نابینایان میتوانند از آنها استفاده کنند.
در حقیقت، ما از این امکانات بسیار راضی هستیم و هیچ مشکل خاصی در این زمینهها نداریم. از جمله سایر امکاناتی که برای ما فراهم شده میتوان به خدمات آموزشی و فرهنگی اشاره کرد که به نابینایان کمک میکند تا از لحاظ علمی و فرهنگی پیشرفت کنند. من همچنین از تمامی همنوعان خودم میخواهم که از این فرصتها استفاده کنند و به مسائل فرهنگی توجه بیشتری داشته باشند. مطالعه و آگاهی از مسائل اجتماعی برای ما بسیار مهم است و میتواند به ما در ارتقا کیفیت زندگی کمک کند.
آیا تا به حال تجربه تبعیض یا نادیده گرفتن به خاطر نابیناییتان داشتهاید؟
متأسفانه بله. هنوز در جامعه برخی افراد هستند که با دیدگاهی منفی به نابینایان نگاه میکنند. این نوع برخوردها گاهی درواقع خستهکننده میشود و سبب میشود که احساس کنیم که از سوی جامعه نادیده گرفته میشویم. وقتی با چنین برخوردهایی روبهرو میشویم، درواقع از خود میپرسیم چرا باید اینطور با ما رفتار شود. ما نیز احساس داریم و درک میکنیم. تنها تفاوت ما این است که چشم سر نداریم، ولی چشمان بصیرت داریم. همانطور که در قرآن آمده است، نابینایی واقعی، نداشتن چشم بصیرت است، نه فقط چشم سر.
چقدر امکان مشارکت نابینایان در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی وجود دارد؟
خوشبختانه در سالهای اخیر، وضعیت مشارکت نابینایان در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی بهتر شده است. در حال حاضر، بسیاری ازنابینایان از بیمهها و برنامههای حمایتی برخوردار هستند و حتی نابینایان بیسواد نیز توانستهاند مهارتهای خواندن و نوشتن را یاد بگیرند. این تغییرات در سطح جامعه به وضوح قابل مشاهده است. البته همچنان نیاز به ارتقاء آگاهی عمومی و ایجاد فرصتهای بیشتر برای مشارکت نابینایان در زمینههای مختلف اجتماعی و سیاسی احساس میشود.
من از تمامی همنوعان خودم میخواهم که به تحصیل و مطالعه توجه بیشتری داشته باشند. شرکت در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی میتواند تأثیر زیادی در بهبود روحیه و کیفیت زندگی ما داشته باشد. انجمن ادبی هنری که من مدیریت آن را بر عهده دارم، به نابینایان این فرصت را میدهد که در جلسات فرهنگی، هنری و اجتماعی شرکت کنند و به رشد فردی و اجتماعی خود کمک کنند.
اگر مسئول یکی از نهادهای بزرگ کشور بودید، چه اقداماتی برای بهبود زندگی نابینایان انجام میدادید؟
اگر من مسئول سازمان بهزیستی بودم، یکی از مهمترین اقداماتی که انجام میدادم، حل مشکلات مربوط به ازدواج نابینایان، به ویژه خانمهای نابینا بود. در حال حاضر، خانمهای نابینا با مشکلات زیادی در زمینه ازدواج مواجه هستند و کمتر کسی حاضر به ازدواج با آنها میشود. این در حالی است که بسیاری از آقایان نابینا زندگی مشترک خود را تشکیل میدهند. من خودم با یک خانم نابینا ازدواج کردهام و امیدوارم این تجربه برای دیگر نابینایان به عنوان الگو باشد.
همچنین، حمایت از تحصیلات و آموزش نابینایان و فراهم کردن فرصتهای شغلی برای آنها، میتواند به بهبود شرایط زندگی آنها کمک کند. من معتقدم که هر فرد نابینا باید در جامعه به عنوان یک فرد مستقل و توانمند شناخته شود.
با توجه به اینکه دنیا به سمت پیشرفتهای تکنولوژیک میرود، تکنولوژی چه نقشی در زندگی شما دارد و شما از چه ابزارهایی برای تسهیل امور خود استفاده میکنید؟
تکنولوژی برای ما نابینایان نقش بسیار مهمی دارد. در حال حاضر، ابزارهایی مانند تلفنهای هوشمند و نرمافزارهای خاص برای نابینایان به ما کمک میکنند تا به راحتی به اطلاعات دسترسی پیدا کنیم، پیامک بفرستیم، یا حتی کتابهای صوتی را بشنویم. اما آنچه که درواقع منتظر آن هستیم، پیشرفت بیشتر در زمینه تکنولوژیهای مرتبط با بینایی است. ما امیدواریم که روزی برسد که با استفاده از یک عینک هوشمند یا سایر ابزارهای تکنولوژیکی، بتوانیم مشکلات بینایی خود را جبران کنیم. به تازگی شنیدم که در دانشگاه کالیفرنیای آمریکا، دانشمندی عینکی طراحی کرده که میتواند اشیا را به صورت سیاه و سفید به نمایش بگذارد. امیدوارم این تکنولوژی در آینده پیشرفت کند و برای نابینایان کاربردی شود.
در پایان، اگر امکانش بود، میخواستید دنیا شما را چگونه ببیند یا بشنود؟
من دوست دارم که دنیا بیشتر به ما گوش دهد و کمتر به ظاهر ما توجه کند. جامعه باید بفهمد که ما نیز انسانهایی با احساس و درک هستیم. ما ممکن است چشم سر نداشته باشیم، اما چشم بصیرت داریم. تواناییهای زیادی داریم و میتوانیم در جامعه مفید باشیم. نباید جامعه فقط به تفاوتهای ظاهری ما توجه کند. من میخواهم که دنیا ما را نه فقط از طریق چشمهای سرمان، بلکه از طریق ذهن و قلبمان بشناسد. ما هم توانمند هستیم، هم احساسات داریم، و هم درک کاملی از دنیای اطرافمان. همانطور که قرآن میفرماید، نابینایی واقعی نداشتن بصیرت است، نه صرفا توانایی نداشتن در دیدن با چشمهای سر، من دوست دارم که مردم نگاه عمیقتری به ما داشته باشند و این که ما نیز بخشی از جامعهای پویا و فعال هستیم، مورد توجه قرار گیرد.
اگر پیام خاصی دارید که بخواهید به دیگر نابینایان و جامعه منتقل کنید، بفرمایید؟
من از این فرصت استفاده میکنم و به تمام همنوعانم، اعم از نابینا و کمبینا، پیام میدهم که هرگز از تلاش دست برندارند. زندگی با چالشهای فراوانی روبهرو است، اما هیچچیز نباید مانع از ادامه مسیر و رشد شخصی شود. ما میتوانیم در تمام عرصههای اجتماعی، فرهنگی، علمی و حتی سیاسی نقش ایفا کنیم. تنها نیاز به حمایت، درک و فرصتهای برابر داریم. در همین راستا، من از مسئولان درخواست دارم که شرایط را برای مشارکت بیشتر نابینایان در جامعه تسهیل کنند. از دولت و نهادهای مختلف نیز میخواهم که به وضعیت نابینایان توجه بیشتری داشته باشند و مشکلاتی مانند دسترسی به خدمات عمومی، حمل و نقل و همچنین تحصیل و اشتغال آنها را حل کنند.
همچنین، به عنوان یک فرد نابینا، از تمام همنوعانم خواهش میکنم که به مسائل فرهنگی و اجتماعی اهمیت بدهند و خود را از انزوا خارج کنند. من معتقدم که مطالعه، فعالیتهای هنری و اجتماعی نه تنها به پیشرفت فردی کمک میکند بلکه موجب تقویت روحیه و روان نابینایان میشود. اگر یک نابینا به دنبال هدفی مشخص و تلاش برای رسیدن به آن باشد، میتواند به جایی برسد که شاید هیچگاه تصورش را نمیکرد. ما باید از این فرصتها بهرهبرداری کنیم و به خود ایمان داشته باشیم.
من امیدوارم که روزی برسد که همه افراد نابینا و کمبینا در جامعه بدون هیچگونه تبعیضی به فعالیتهای مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بپردازند و بتوانند به طور کامل از امکانات موجود بهرهمند شوند.
