رسالت اصلی سازمان اوقاف و امور خیریه اداره کردن موقوفات و نظارت بر عملکرد آنهاست به شکلی که باید درآمد حاصل از موقوفات را در همان مسیری که واقفین درنظر داشتهاند هزینه کند. وقف موضوعی است که همیشه و در همه ادوار تاریخی مورد توجه مردم و دولتها بوده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 63 قانونی درباره اوقاف به تصویب مجلس رسید که به موضوع وظایف و ساختار این سازمان پرداخت. همچنین در قانون مدنی نیز به بررسی قواعدی درباره وقف مثل فروش مال موقوفه، وقف عام و وقف خاص پرداخته شده است.
آنچه دارای اهمیت بوده و هست، شناخت بیشتر جایگاه تأثیرگذار این سازمان در روال زندگی روزمره جوامع محلی است، و رسالت خطیر رسانه فرهنگسازی و شناساندن جایگاه وقف به نسل امروز است.
پرداختن به معانی واژههای مرتبط با وقف و اوقاف همواره تازگی دارد؛ پس بیراه نیست بار دیگر به معرفی بخشهای مرتبط با این سازمان بپردازیم.
وقتی کسی بر اساس عقد وقف مالی را برای استفاده دیگران قرار میدهد، واقف نامیده میشود. واقف میتواند خودش به امور مربوط به مال موقوفه رسیدگی کند و یا اینکه شخصی را بهعنوان متولی انتخاب کند تا امور مربوط به مال موقوفه را انجام بدهد.
لازم به ذکر است که متولی تعیین شده برای مال موقوفه، مجموعهای از وظایف و اختیارات مشخص دارد که البته وظایف متولی را خود شخص واقف هم میتواند انجام دهد. اما درصورتیکه آنها را به متولی بسپارد، مسئولیت اداره مال موقوفه از عهده وی خارج خواهد شد. اما همه چیز امروز به اینجا ختم نمیشود حالا نوع وقف و مسیر انجام آن با پیشرفت علم و فناوری تغییر کرده است. در پروندههای وقف در نسلهای گذشته ردپای وقف کوزههای آب و خرج و مخارج نیازمندان دیده میشود و امروز شاهد ردپای وقف در حوزه دانش هستهای هستیم، این به آن معناست که نسلهای متعدد به اهمیت وقف در زندگی واقف بوده و برای آن ارزش ویژهای قائل هستند.
هفتهای که پشتسر گذاشتیم فرصتی رقم خورد تا با حضور در اداره کل اوقاف و امور خیریه استان بهعنوان یک تریبون، پیامآور فرهنگ وقف باشیم.
نشست با هماهنگی مدیر جوان روابط عمومی این اداره کل خسرو محمدی که در رزومه کاری وی فعالیتهای رسانهای نیز به چشم میخورد انجام شد. در بدو ورود فضای گرم و صمیمی این اداره کل و بخشهای متعدد آن توجه را به خود جلب کرد. موضوع نشست با مدیر کل بود اما از نگاه برنامهریز بازدید از همه معاونتها برای برقراری ارتباط با تیم رسانهای همدان پیام مغفول نماند.
آنچه در ذیل میخوانید گزیدهای از نشست و بازدید مدیر مسئول، سردبیر و دیگر اعضای تیم رسانه همدانپیام از اداره اوقاف و امور خیریه استان همدان و مشروحی از پاسخهای حجتالاسلام رضا حاجیزینالعابدینی، مدیر کل اوقاف و امور خیریه استان همدان به پرسشهای ماست.
شرایط وقف را درچند جمله تشریح کنید
حوزه وقف یکی از دقیقترین و حساسترین بخشهای جامعه بهشمار میآید، در حوزه وقف یک سند بالادستی باعنوان وقفنامه داریم که طبق این سند هیچ شخصیت حقیقی یا حقوقی نمیتواند نظر و نیت واقف را تغییر دهد مگر اینکه واقف خودش اشاره کرده باشد و بر طبق این وقفنامه موظف هستیم از نظر شرعی و قانونی بر اساس نظر واقف عمل کنیم.
بهترین توصیه و روشنگری برای مردم و واقفان را چه میدانید؟
در مجموعه موقوفات همدان امکان مشارکت همه مردم وجود دارد و در این زمینه امروز پرداختن به این مهم و فرهنگسازی از ضروریات فرهنگی است.
از واجدان شرایط دعوت میکنیم بهمنظور صاحبخانه شدن افراد نیازمند اقدام به سرمایهگذاری کنند و اراضی موقوفاتی که همسو با نیت واقف باشد یکی از بهترین گزینههاست. هرکدام از سرمایهگذاران بهاندازه میزان کمکی که در این زمینه کردهاند میتوانند از منافع موردنظر بهرهمند شوند.
همواره بر فرهنگسازی و بهرهگیری بهینه از منابع و توانمندیهای این نهاد مردمی که برگرفته از اعتقادهای دینی انسان است تأکید داریم که میتواند منجر به رشد و توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه شود.
در سالیان اخیر واژه تبدیل به احسن خیلی استفاده میشود و گویا در این زمینه تعبیرها و تفسیرهای گوناگونی میشود این مورد را تشریح کنید.
با توجه به اینکه مردم و مسئولان با قوانین و شرایط وقف آشنایی کاملی ندارند ما در این زمینه موظف هستیم که اگر کاری را انجام میدهیم بیشتر در زمینه وقف کردن باشد.
عنوانی هست به نام تبدیل به احسن؛ یعنی مال یا یک چیز را به مال بهتری تبدیل میکنیم که امروزه بر سر زبان عموم مردم افتاده است و در برخی شهرها هم حساسیتهایی را ایجاد کرده است. تبدیل به احسن، اصلش بیع است و ما 3 ماده قانون برای موارد جواز بیع و موقوفه داریم که آن هم ماده 48-249 است و تعریف عامیانه آن این است که اگر مال وقفیای فروخته شود شرطش این است که تبدیل به مال بهتر شود نه اینکه ضایع یا از آنچه هست کمتر شود.
بالا بردن سطح آگاهی و دانش مردم در رابطه با موضوع تبدیل به احسن بسیار مهم است و باید برای مردم تبیین شده و از طریق اصحاب رسانه اطلاعرسانی شود.
آیا میزان رغبت نسل امروز به وقف نسبت به گذشته تغییر کرده است؟
پس از سال 88، تعداد وقفیات افزایش چشمگیری در سطح کشور داشته است و این نشاندهنده این است که مردم نسبت به سنت حسنه وقف خوشبین هستند، دلیل آنهم این است که موقوفات در سطح استان همدان خدمات بسیار خوبی به مردم ارائه داده است.
بهطور مثال؛ در موضوع جریان ویروس کرونا و همچنین درباره سلامت مردم شهرستان همدان و ملایر اقدامات بسیار خوبی از طرف موقوفات در راستای نیت واقفین انجام شده است.
با توجه به تغییر فرایند زندگی و مطالعات و علم روز آیا این مهم بر وقف تأثیرگذار بوده است؟
در حوزه علم و فناوری و تحصیلی، کمکها و حمایتهای مالی بسیاری در این زمینه شده است و تقریبا حدود 700 نوع نیتهای کوچک و بزرگ داریم که افق دید واقف خیراندیش را نشان میدهد.
ارائه کمکهزینه مهر به دانشآموزان بیبضاعت که هرساله در آغاز سال تحصیلی در سطح استان انجام میشود، مورد دیگر است.
در سال گذشته از محل موقوفات همدان که نیات آنها با این مسأله مرتبط بود با هزینهای بالای یک میلیارد تومان با هماهنگی بهزیستی و آموزش و پرورش و کمیته امداد برای دانشآموزان بیبضاعت لوازم تحریر تهیه و با رعایت عزت نفس و احترام به آنها اهدا شد.
آیا روند پیگیری درخواستهای مراجعات در اداره کل اوقاف و امور خیریه نسبت به گذشته تغییر کرده است؟
پیش از سال 90 تمامی کارهای اوقاف بهصورت دستی انجام میشد و از سال 90 سامانه جامع اطلاعات موقوفات و بقاع متبرکه را راهاندازی کردیم که از صفر تا صد طراحی این سامانه زیرنظر مجموعه اوقاف بوده است و تمامی اطلاعات اموال و دارایی در این سامانه ثبت شده و بهطور کامل مشخص است؛ همچنین یک بانک اطلاعاتی درباره تعداد اماکن مذهبی و برنامههای قرآنی توسط این سامانه در اختیار مجموعه اوقاف است که قابل رصد و بازبینی میباشد.
با توجه به تنوع نیتهایی که ما داریم و اینکه نیازهای روز جامعه به سمت و سویی رفته که یکسری نیازهای جدید ایجاد شده است، در واقع اگر کسی میخواهد مالی را وقف بکند با توجه به راهاندازی دفاتر مشاوره در ادارات اجرایی شهرستانها شهر شخص میتواند با علم و آگاهی کامل از شرایط وقف با خیال راحت اقدام به وقف خود کند.
در همدان برای ارتباط مردم با فرهنگ وقف چه برنامهها و اهدافی ترسیم شده است؟
همواره بر این باوریم، سازمانهای فرهنگی و رسانهها برای جاری شدن فرهنگ وقف بهعنوان صدقه جاریه تلاش کنند تا این امر در جامعه بیش از پیش فراگیر و نهادینه شود.
هدف والایی هم میتوان مدنظر قرار داد، مبنی بر اینکه با بهبود شرایط موقوفات و بقاع متبرکه و با اجرای برنامههای متنوع ظرفیتهایی هستند تا همه مردم از آن بهره ببرند.
همچنین در راستای معرفی ظرفیتها و جایگاه وقف در اقدامی متمایز در همدان موزه وقف در جوار حرم مطهر امامزاده عبدا...(ع) همدان مورد بهرهبرداری قرار گرفته است.
بیش از ۴۰۰ قطعه مربوط به سالها و دورههای گذشته در این موزه جمعآوری شده است، این موارد از جمله فرش، سنگنوشته، کتب، شمعدانی و آثاری است که در امامزادگان همدان بوده است.
هدف از این کار را حفظ و نگهداری از اشیای قدیمی وقف شده است و با جمعآوری آثار بیشتر از نقاط مختلف استان در آینده امکان بازدید برای مردم فراهم میشود.
در پایان این نشست، پیشنهاداتی از سوی تیم رسانه همدان پیام در راستای تعریف مسیرهای روشن برای فرهنگسازی از طریق وقف ارائه شد، همچنین مدیر مسئول روزنامه همدانپیام در اینباره نیز اظهار کرد: گسترش فرهنگ وقف، يكی از عمدهترين فاكتورهای، جلوگیری از انباشت ثروت در جامعه و ايجاد بستر مناسب برای رشد ارزشهای معنوی و الهی، در شكل توزيع عادلانه ثروت، محسوب میشود و با درك از همين نكته، يعنی تأثیر ژرف وقف در توسعه اقتصادی، فكری، فرهنگی ومعنوی است كه اسلام دين مقدس توحيدی، برگسترش فرهنگ وقف بيش از هر چيز ديگر تأكيد كردهاست. این بازدید از اداره کل اوقاف و امور خیریه استان همدان زمینه را مساعد فراهم کرد تا با کمک رسانه در حوزه فرهنگسازی و ارائه عملکرد وقف و امور خیریه برای جامعه محلی به درسالت رسانهای خود عمل کنیم.
