پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

منابع عاطفی همدان و برند فرهنگی

نویسنده : روح ا... صالحی

در جمع متولدین دهه ۵۰ و ۶۰ همدانی که می‌نشینی نقطه مشترک همه آنها، نوستالژی کوچه‌ و پس‌کوچه‌های آن ۲ دهه است که از پس این گفت‌وگویشان به یک آرامش ذهنی و جمعی می‌رسند. دوستی می‌گفت انگار همه بچه‌های دهه ۶۰ همدان در یک خانه حیاط‌دار، بزرگ شده‌اند و خاطره‌های‌ آنان شبیه به هم است. البته بی‌راه نمی‌گوید چون زندگی اجتماعی و فردی افراد پیرو بار عاطفی است که محیط برای آنها رقم می‌زند.
زندگی افراد یک جامعه برآیند و محصول محیط اطراف اوست. هر چقدر این محیط تحت‌تأثیر بار عاطفی مشترک بین افراد آن جامعه باشد؛ نقش‌پذیری فرد ساده‌تر خواهد بود. به حجم تلاشی که افراد در دهه محرم برای پختن نذری و راه‌اندازی دسته‌های عزاداری انجام می‌دهند نگاه کنید؛ این حجم فعالیت خودجوش، معنوی و صدالبته منظم در هیچ وقت دیگر سال دیده نمی‌شود، چرا؟ چون بار عاطفی و قلبی که پشت ماجراست نقش‌پذیری فرد را تقویت می‌کند.
بد نیست بدانیم مشارکت اجتماعی اتفاق نمی‌افتد، مگر فرد برای ذخیره‌سازی در انبار عاطفه‌اش، نیاز به حضور در کنار دیگران برای نیل و دست‌یابی به یک هدف قلبی پیدا کند.
گئورگ زیمل جامعه‌شناس آلمانی در کتاب «کلانشهر و حیات ذهنی» از تأثیرات پنهان و عمیقی یاد می‌کند که شهر بر حیات ذهنی و روانی افراد می‌گذارد. پیامد این امر از نظر زیمل «بی‌تفاوتی»، «دلزدگی» و «تحریک‌ناپذیری» تدریجی است. در شهرهای بزرگ محرک‌ها آنقدر زیاد می‌شوند که فرد نمی‌داند به کدام‌یک جواب دهد و در این مسیر نخستین چیزی که از دست می‌دهد نشانک‌های عاطفی است؛ زیرا نمی‌تواند در انبوه بمباران محرک‌ها نظم زمانی و قلبی با اطرافش برقرار کند.
برند فکری و فرهنگی، این روزها از زبان مدیران شهری بسیار شنیده می‌شود. برند فرهنگی به حس مشترکی گفته می‌شود که قرار است به همه دست بدهد تا همه از یک قاعده مشترک و قلبی پیروی کنند. با گسترش شهرنشینی و تبدیل به کلانشهر و افزایش مهاجرپذیری از شهرهای کوچکتر، نهادهای شهر می‌کوشند تک‌تک افراد را وادار کنند تا رفتاری عقلانی داشته باشند و به اصطلاح از نظم شهری ایجادشده کیفور ‌شوند. از این کوشش نهادهای مرتبط با زیست اجتماعی است که فرد کم‌کم یاد می‌گیرد درباره پدیده‌های اطرافش نه با قلب، که با سر(مغز) واکنش نشان دهد.
رضوان سلماسی، رئیس کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورای اسلامی شهر همدان، برندسازی فرهنگی را از سیاست‌های شورای شهر در دوره پنجم خواند و این برندسازی را در ۲ حوزه دوستدار کودک و شورای محلات معرفی کرد بی‌آنکه بدانند بدون توجه به نشانه‌گذاری‌های عاطفی همه چیز در حد کاندیداتوری شهر دوستدار کودک در سازمان یونیسف باقی خواهد ماند، بی‌آنکه شهر برای نسل فردا بار عاطفی تازه‌ای تولید کند؛ زیرا منابع عاطفی و اقتصادی محدود است و چنانچه در صدد احیای این منابع نباشیم روزی تمام می‌شود.
چنانچه شورای شهر همدان به‌دنبال برندسازی است، باید محرک‌ها را با نشانه‌های عاطفی خنثی کند. به اعتقاد زیمل، شهرنشینان یاد می‌گیرند که باید نسبت به برخی پدیده‌ها چشم‌هایشان را ببندند یا از آنها کمی فاصله بگیرند، این می‌شود که پیاده‌راه بوعلی بیشتر از آنکه ابزاری برای گفت‌وگو و تفریح تبدیل شود، بیشتر به گذرگاهی تبدیل شده است که بسیاری برحسب ضرورت مجبور به پیاده‌روی در آن هستند و حس نوستالژیکی که با چند تندیس ایجاد کرده‌اند بسیار به‌جا و درست است اما این تندیس‌ها باید جنبه شخصی و به‌اصطلاح همدانی باشد.
نوستالژی‌ها، یک بار عاطفی عمیق در نسلی ایجاد می‌کنند که دکتر یاحقی به‌جای واژه نوستالژی ترکیب « دریغ‌یاد» را پیشنهاد دادند. دریغ و حسرتی بابت از دست دادن گذشته‌ای که از بار عاطفی عمیق و پرباری برخودار است و هنوز هم با رجوع به آن می‌توان از این منبع عاطفی سیراب شد.
همدانی که امروز می‌بینیم بسیار با همدانی که شنیده می‌شود، متفاوت است و این بزرگ‌ترین دریغ‌یادِ موی سفیدکرده‌هایی است که دل در این خاک دارند. قدیمی‌تر‌ها چنان از کوچه و پس‌کوچه‌هایش حرف می‌زنند که دلشان قنج می‌رود. اما کسانی که از شهرهای دیگر، ساکن همدان شده‌اند بدون دریافت این بار عاطفی هستند و نماد و نشانه‌هایی دال بر ایجاد و وجود این نوستالژی در سطح شهر همدان نمی‌بینند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس