پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

مدیریت بحران تنها به صورت اسمی وجود دارد

وقوع زلزله در اردیبهشت شایعه است یا خیر؟

نویسنده : نیلوفر بهرمندنژاد

زلزله 4.6 ریشتری مشهد را لرزاند

درست در روزی که شایعه زمین لرزه درایران در شبکه های اجتماعی دست به دست می شد و کارشناسان موضوع را رد می کنند زلزله 4.6 ریشتری بامداد جمعه (دیروز8 اردیبهشت)دراستان خراسان رضوی شهرستان زبرخان این استان را لرزاند.

این زلزله نه تنها باعث شد تا مردم در خیابان شب را به صبح برسانند پیشگویی محقق هلندی که پیش‌تر از این زمین‌لرزه 8/7 ریشتری ترکیه را پیش‌بینی کرده بودو وقوع زلزله‌ای قدرتمند در ایران بین روزهای ۲۹ تا ۳۰ آوریل ۲۰۲۳ (۹ و ۱۰ اردیبهشت) امروز یا فردا را هم هشدارداده بود بیشتر به واقعیت نزدیک شود!

زلزله‌شناس هلندی ادعا می‌کند می‌تواند زلزله را پیشگویی کند، این خبر از صفحات مجازی پرمخاطب فارسی سردرآورد که نگرانی عمده ای را درباره پیش بینی زلزله شدید در ایران برای مردم به وجود آورده است.

همچنین استاد دانشگاه زلزله‌شناسی و رئیس مرکز پیش‌بینی زلزله، با اظهار نظر درباره این پیش‌بینی‌ها، تأکید کرد که تاکنون هیچ یک از مجامع بین‌المللی، پیش‌بینی‌ها و اظهارات هوگربیتس را جدی نگرفته و آن را تأیید نکرده اند.

مهدی زارع می گوید: هوگربیتس تاکنون پیش‌بینی‌های زیادی کرده است که بیشتر آن‌ها محقق نشده اند، اما در مورد زلزله بزرگ ۶ فوریه ترکیه، پیش‌بینی‌اش درست از آب درآمده و حالا از همین قبل به شهرت رسیده و حرف‌هایش بین مردم طرفدار پیدا کرده است.

وی در این مورد به تفاوت بین رویکردهای پژوهشی هوگربیتس و خودش اشاره کرد و گفت: او به جای اینکه روی رفتار زمین و رسوبات زمین کار کند و بر اساس آنها پیش‌بینی‌هایی را ارائه دهد، روی پیش‌بینی‌هایی که بر اساس رفتار اجرام آسمانی در سیستم شمسی ارائه می‌دهد، کار می‌کند. این 2 رویکرد کاملاً متفاوت هستند.

زارع به همدان پیام می گوید: با توجه به اینکه بر اساس اعلام رسمی، این پیش‌بینی توسط سازمانهای مربوطه تایید نشده است و همچنین برخی از اظهارات هوگربیتس نیز به عنوان اصطلاحات واضح و مشخصی قابل قبول نیست، پیشنهاد می‌کنم که به این پیش‌بینی‌ها اهمیت کمتری داده شود.

این پژوهشگر یادآور شد: خوب است تا مخاطبان هوگربیتس و همه آنها که به شیوه و روش او مشغول به توسعه ایده های شبه علمی خود هستند، موارد پیش بینی های غلط و غیرمعتبر و بی‌پایه را نیز راستی آزمایی و بازتاب دهند تا صرفا یک زلزله مهم پیش بینی شده ۶ فوریه ۲۰۲۳ موجب نشود تا همه دیدگاه‌ها و نظراتش درست پنداشته شود.

۷۸درصد شهرها را شهرهای «لرزان» تشکیل می‌دهند

به گفته زارع، در نقشه ایران، ۷۸درصد شهرها را شهرهای «لرزان» با خطر نسبی بالا تشکیل می‌دهند که در مناطق با ریسک خطر زیاد هستند. با وجود این خطر زلزله در این شهرها هم متفاوت است؛ مثلا ممکن است در یک منطقه، زلزله ۶ریشتری تعداد کشته و خرابی بالایی داشته باشد اما در منطقه دیگری زلزله هفت ریشتری تعداد کشته و خرابی کمتری به بار بیاورد.

در ادامه نیز، این پژوهشگر درباره تاب آوری شهرها در زمان وقوع زلزله نیز گفت: تاب‌آوری شهرها در زمان وقوع زمین‌لرزه‌ها مشخص نیست و فقط می‌دانیم که مثلا شهرهای تهران، تبریز و مشهد در زمان وقوع زلزله ریسک و خطرپذیری بالاتری نسبت به دیگر شهرها دارند چرا که هم جمعیت بیشتر و هم لرزه‌خیزی بالاتری دارند.

وضعیت لرزه خیزی ایران

ایران در یکی از مناطق لرزه خیز جهان قرار دارد و احتمال وقوع زلزله‌های مخرب در همه نقاط کشور، شناخت سرشت لرزه‌ای ایران را از دیدگاه لرزه زمین ساختی و لرزه خیزی با اهمیت ساخته است.

براساس اطلاعات منتشر شده، 120گسل خطرناک در کل ایران وجود دارند. همچنین چند سامانه گسلی در کشور داریم که یک سامانه گسلی از مرز ایران و عراق در مریوان آغاز می‌شود و تا شمال بندرعباس ادامه پیدا می‌کند که طولانی‌ترین سامانه گسلی کشورمان است.

گسل بعدی گسل مکران است که در ساحل دریای عمان و در جنوب شرقی کشورمان واقع شده و زلزله‌های8 ریشتری در آن اتفاق می‌افتد (۷آذر ۱۳۲۴وقوع زلزله ۸.۲ریشتری)که احتمال وقوع زلزله‌ای با شدت ۹ریشتر هم در آن وجود دارد. گسل بعدی نیز گسل قطر - کازرون است که دارای چند قطعه ازجمله گسل‌های برازجان، کنارتخته، کازرون و دناست که این گسل تغییراتی را در کف خلیج‌فارس ایجاد کرده است.

وضعیت لرزه خیزی استان همدان

همان‌طور که در نقشه پهنه‌بندی خطر نسبی زلزله در ایران قابل‌مشاهده است بخش عمده‌ای از استان همدان در قسمت خطر نسبی نسبتاً پایین قرار می‌گیرند؛ اما دو رخنمون از گسل‌های فعال و لرزه زا در انتهای شمال خاوری و جنوب باختری استان همدان قابل‌مشاهده است؛ بنابراین 2 منطقه با خطر نسبی بالای زلزله در استان همدان شامل بخش‌های شمال خاوری(شرقی) شهرستان رزن و همچنین شهرستان نهاوند است.

در بخش شمال خاوری شهرستان رزن و در محدوده هم‌مرز با استان قزوین پهنه گسلی آوج رخنمون دارد. این گسل با طول حدوداً 80 کیلومتری دارای روند 130N است و رویداد لرزه‌ای چنگوره - آوج در اول تیرماه 1381، با بزرگای 5/6 در این پهنه گسلی رخ‌داده است. در طی این زلزله حدود 227 نفر از هم‌وطنان کشته، 1600 نفر مجروح و حدود 25000 نفر بی‌خانمان شدند که تعداد 10 روستا در شهرستان رزن و 3 روستا در شهرستان کبودرآهنگ بین 50 تا 70 درصد تخریب شدند؛ بنابراین توجه به پهنه گسلی آوج در شمال خاور استان همدان در مطالعات لرزه‌خیزی موضوعی بسیار مهم است.

یکی دیگر از مناطق با خطر نسبی بسیار بالا در استان همدان در انتهای جنوب باختری(غربی) واقع در شهرستان نهاوند است. در این منطقه یکی از گسل‌های اصلی و مهم زاگرس به نام گسل جوان اصلی زاگرس عبور می‌کند. این گسل جوان از بخش‌های شمال باختری ایران و مرز ایران با ترکیه شروع‌شده و تا بخش‌های مرکزی ایران ادامه دارد و از قطعات گسلی پیرانشهر، مریوان، مروارید، صحنه، گارون، نهاوند و درود تشکیل‌شده است. گسل جوان اصلی زاگرس مسبب زلزله‌های زیادی بوده است که مهم‌ترین آن‌ها زلزله 4/7 ریشتری سوم بهمن‌ماه 1287 سیلاخور در جنوب بروجرد است.

شدت این زلزله به حدی بوده که در حدود 8هزار کشته داشته و در استان‌های کرمانشاه و همدان نیز بسیار قوی و نیرومند احساس شده و در کشورهای عراق، ترکیه و گرجستان نیز احساس شده است. علاوه بر این، قطعه گسلی نهاوند که دقیقاً از مجاورت شهر نهاوند عبور می‌کند در 25 مرداد 1337 مسبب زلزله‌ای به بزرگی 7/6 ریشتر با عمق 35 کیلومتری بوده که حدود 200 کشته داشته است؛ بنابراین این آمارها و همچنین مشاهده رخنمون گسل در مجاورت شهر نهاوند نشان می‌دهد که با یک گسل فعال و لرزه زا مواجه هستیم به‌طوری‌که حتی در چند ماه قبل در 6 مرداد 1396 زلزله‌ای به بزرگی 7/4در این منطقه رخ‌داده است.

مدیریت بحران تنها به صورت اسمی وجود دارد

همچنین کارشناس عملیات امداد و نجات کشور با بیان اینکه زمین لرزه حاصل فعل و انفعالات داخل زمین است، در این باره اظهار کرد: نشانه بروز زلزله، گسل‌ها هستند که با برخورد و حرکت آن‌ها زمین لرزه رخ می‌دهد و ما باید در کشوری مانند ایران که بیش از 800 درصد مساحت آن در معرض گسل‌ها است و خطر زمین لرزه در آن وجود دارد به عنوان یک مخاطره نگاه کنیم.

حسام الدین نراقی در گفتگو با روزنامه همدان پیام افزود: ما نیز همانند کشور ژاپن که به طور روزانه زمین‌لرزه های بزرگی را تجربه می کند باید یاد بگیریم که به زمین لرزه مانند بحران نگاه نکنیم مانند تجربه‌ای که کشور ژاپن دارد و روزانه زمین لرزه‌های بزرگی را تجربه می‌کنند، اما ژاپن روزانه به این موضوع مانند بحران نگاه نمی‌کند.، تطبیق پیدا کردن جامعه با خطر یک مسأله چند بخشی است اما متأسفانه گاهی احساس می‌شود که این رویدادها در زندگی ما عادی شده و در مقابل آن ناتوان هستیم، از همین رو تبدیل شدن رویدادهای اضطراری به یک وضعیت عادی، آگاه نکردن مردم نسبت به حوادث و ضعف‌های آموزشی در این زمینه را از دلایل بالا بودن خسارات حوادثی همچون زلزله در کشور دانست.

وی عنوان کرد: یکی از مشکلات ما در حوزه مدیریت شرایط اضطراری، تبدیل شدن این رویدادها به یک وضعیت عادی در کشور است. احساس می‌کنم به قول جامعه‌شناس‌ها مردم و مقامات در مقابل حوادث دچار خوددرماندگی شده‌اند و گاهی احساس می‌شود که این رویدادها در زندگی ما عادی شده و در مقابل آنها ناتوان هستیم.

ساخت و سازها غیر استاندارد هستند

نراقی با تأکید به اینکه ساخت‌وسازها باید ایمن باشند، بیان کرد: مهم‌ترین مسأله این است که ما ساخت و سازهایمان باید درست و استاندارد باشند با توجه به شرایط اقتصادی و تحریم و افزایش قیمت‌ها، متأسفانه ما شاهد این هستیم که گام نخست در ساخت‌وساز درست اتفاق نمی‌افتد و اگر حداقل قوانین و مقررات برای ساخت یک واحد مسکونی یا تجاری براساس آیین نامه 28 ساخته شود با وجود زمین لرزه دیگر خسارت جانی به کسی وارد نخواهد شد علی رغم اینکه این آیین نامه آنطور که باید و شاید تاکنون در کشور ما به درستی جرایی نشده است که همین عامل نیز نیازمند یک جریان است، از استخدام کارگر ساختمانی مجرب گرفته تا معمار و متخصصان تولید مواد، مصالح ساختمانی و سیستم نظارتی که تماماً یک چرخه است که این چرخه معیوب است.

نراقی به ساختار سازمان مدیریت بحران کشور اشاره کرد و گفت: سازمان مدیریت بحران شاید به صورت اسمی وجود داشته باشد ولی این سازمان چند سالی است که قانون ندارد. سازمان مدیریت بحران سال ۸۷ تأسیس شد و قرار بود ۵ سال به صورت آزمایشی کار کند و پس از دوره آزمایشی قانون آن به مجلس شورای اسلامی ارائه شود ولی این اتفاق رخ نداده و امروز این سازمان به جای رویکرد پیشگیری و آمادگی بیشتر پیگیر بودجه پرداخت خسارت‌ها است. اقدامات آموزشی این سازمان نیز امروز با بروز سوانح متعدد زیر سوال است.

نراقی مشکل امروز سازمان مدیریت بحران را نه بودجه بلکه نبود سیاست ، نقشه راه و برنامه جامع و چارچوب ملی مدیریت شرایط اضطراری عنوان کرد و در مورد موانع موجود در سازمان مدیریت بحران کشور گفت: در حال حاضر سازمان مدیریت بحران بیشتر اقدامات هماهنگی برای پاسخگویی را انجام می‌دهد و برنامه مناسبی در زمینه پیشگیری همه جانبه و هدایت سازمان‌های دولتی و عمومی از سوی این سازمان مشاهده نمی‌شود. با وجود جایگاهی که در برنامه توسعه پنجم و ششم برای این سازمان دیده شده و همچنین با توجه به حادثه خیر بودن کشور، امروز این سازمان از جایگاه مناسب و درخور نام خود بهره مند نیست.

کارشناس عملیات امداد و نجات کشور گفت: موضوع بعدی آمادگی انسانی است، به هر جهت در هر نقطه از ایران و یا جهان احتمال وقوع زمین لرزه است این احتمال باید به این سمت برود که افراد باید از نظر انسانی و اصول نکات ایمنی برای امدادرسانی و واکنش سریع اطلاعات عمومی بالایی داشته باشند.

به طور مثال، اگر بیاییم تجربه حوادث گذشته را ببینیم نزدیک‌ترین آن مربوط به زلزله خوی است که در اسفند سال گذشته اتفاق افتاد که حاکی ازآن بود که مردم ما هیچگونه آمادگی در برابر حوادث طبیعی ندارند و حتی می‌توان گفت به نوعی مهارتی در این زمینه ندارند.

استان همدان دفتر صلیب سرخ جهانی ندارد

مدیرعامل جمعیت هلال احمر استان همدان نیز گفت: تاکنون هیچگونه خبری در این باره برای ما ابلاغ نشده است و نیروهای امدادی هلال احمر این استان در تمام شرایط به حالت آماده باش قرار دارند.

علی سنجربگی در گفتگو با خبرنگاران همدان‌پیام بیان کرد: استان همدان دارای 19 پایگاه ثابت امداد و نجات، یک پایگاه کوهستان در میدان میشان، یک پایگاه امداد هوایی با استقرار بالگرد در فرودگاه همدان، سه پایگاه موقت، یک تیم واکنش سریع و آماده‌باش در پایگاه امدادی و یک تیم آنست (حضور سگ‌های زنده‌یاب و تجسس) است
وی با بیان اینکه در هر پایگاه 5 نفر فعالیت دارند، تصریح کرد: تمام فراخوان ها به صورت مرحله‌ای اعلام می‌شوند که درحال حاضر 30 هزار داوطلب داریم که از بین آن ها 7 هزار نفر به صورت فعال در کل استان همکاری می کنند.

سنجربگی افزود: خوشبختانه با وجود 46 هزار نفر عضو جوان مشکلی برای آماده باش نداریم اما همه این را می دانیم که زلزله به طور ناگهانی رخ می‌دهد و از پیش نمی توان وقوع و مکان زلزله را سنجید.

مدیرعامل جمعیت هلال احمر استان در پایان ادامه داد: در حال حاضر استان همدان دفتر صلیب سرخ جهانی ندارد و تنها یک دفتر اداره بین الملل در تهران است که هماهنگی های سازمان از طریق همان دفتر صورت می‌گیرد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس