حدود ۶۰ هزار بیمار دیابتی بر اساس آمار معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان در این استان شناسایی شده، با این وجود از دیابت به عنوان بیماری خاموش یاد میشود، زیرا بسیاری از مبتلایان تنها در زمان انجام آزمایش به بروز آن پی میبرند. کمتحرکی و تغذیه ناسالم مهمترین عوامل رشد این بیماری در استان شناخته شده است.
دیابت، بیماری خاموشی است که هر سال میلیونها نفر را در سراسر جهان درگیر میکند و به گفته کارشناسان، این بیماری دیگر تنها یک اختلال متابولیک نیست بلکه به یکی از چالشهای اصلی سلامت عمومی تبدیل شده است.
افزایش شیوع این بیماری در نتیجه کمتحرکی، تغذیه نامناسب و سبک زندگی ناسالم، زنگ خطری جدی برای جوامع انسانی به شمار میرود. در چنین شرایطی، هفته ملی دیابت فرصتی است تا بار دیگر اهمیت آگاهی، پیشگیری و مراقبت از مبتلایان یادآوری شود و توجه افکار عمومی به نقش خودمراقبتی در کنترل این بیماری جلب گردد.
به گزارش ایرنا، امسال، شعار کمپین جهانی «دیابت در محیط کار» است. شعاری که به یکی از مهمترین چالشهای زندگی افراد مبتلا به دیابت میپردازد. شعار امسال سازمان جهانی بهداشت در هفته ملی دیابت “پیشگیری و مراقبت از دیابت در تمام مراحل زندگی” است و در برنامههای آموزشی و اطلاعرسانی در این هفته بر خودمراقبتی بیماران دیابتی و توجه به پیشگیری و مراقبت دیابت در همه سنین تأکید میشود.
برای آگاهی درباره بیماری دیابت با تأکید بر اهمیت اصلاح شیوه زندگی، همانند سالهای گذشته برنامههایی در روزهای ۱۷ تا ۲۳ آبان ماه به عنوان هفته ملی دیابت برگزار میشود که در این راستا با امید ساعتچی، کارشناس مراقبت دیابت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی به گفتوگو نشستیم که در زیر میخوانیم:
درباره هفته ملی دیابت امسال توضیحی بدهید؟
در حالی که بیش از نیم میلیارد نفر از مردم جهان مبتلا به دیابت هستند، دیگر دیابت فقط یک بیماری نیست بلکه یک سبک زندگی است که نیاز به درک، حمایت و همدلی دارد. روز جهانی دیابت ۲۰۲۵ فرصتی است برای همه ما که در ساختن محیطی سالمتر، آگاهتر و انسانیتر نقش داشته باشیم، چه مبتلا باشیم یا نباشیم.
همانگونه که عنوان شد ۱۷ تا ۲۳ آبان هفته ملی دیابت نامگذاری شده است و شعار هفته دیابت سال جاری «دیابت در مراحل مختلف زندگی» (دبلیو.اچ.او) و «دیابت و محیط کار» (آی.دی.اف) نامگذاری شده است.
روز شمارهای تعیین شده برای هفته ملی دیابت ۱۴۰۴ شامل «دیابت در مراحل مختلف زندگی»، «دیابت و آموزش»، «دیابت و رسانه»، «دیابت و سیاستگذاری مؤثر»، «دیابت و تغذیه»، «دیابت و محیط کار» و «دیابت و فعالیت بدنی» همزمان با ۲۳ آبان روز جهانی دیابت است.
پیامهای کلیدی هفته ملی دیابت این است که دیابت تمام مراحل زندگی از جمله کودکی، سالهای باروری، سن کار و بهرهوری و سالمندی افراد را تحت تأثیر قرار میدهد، بنابراین پیشگیری، مدیریت و ارتقای کیفیت زندگی با دیابت در کل دوره زندگی اهمیت دارد.
افراد دیابتی باید در محل کار سالم، فعال و محترم بمانند و محیط کار باید حامی سلامت باشد، نه مانع آن. همچنین هفت نفر از هر ۱۰ دیابتی در سنین کار و بهرهوری هستند. سه نفر از هر چهار دیابتی، اضطراب، افسردگی و سایر بیماریهای روحی روانی را تجربه کردهاند.
دیابت چیست و به چند نوع تقسیم بندی میشود؟
دیابت از جمله بیماریهای متابولیک بوده و یک اختلال چندعاملی است که با افزایش مزمن قند خون یا هیپرگلیسمی (طبق معیارههای تشخیصی) مشخص میشود و ناشی از اختلال در ترشح یا عمل انسولین و یا هر دوی آنها است.
دیابت با اختلالهای مختلف در متابولیسم گلوکز، پروتئین و چربی همراه است و افزایش مزمن قند خون سبب تخریب، اختلال عمل و نارسایی اعضای مختلف، بهخصوص در چشمها، کلیهها، اعصاب، قلب و عروق میشود.
۱- دیابت نوع یک که در ابتدا بیشتر در اثر یک پدیده اتوایمیون، سلولهای «بی» پانکراس بهصورت مزمن تخریب شده و این پدیده را با یافتن آنتیبادیهای ضد سلولهای جزیرهای (ISLET CELL) میتوان نشان داد.
البته در تعداد کمی از افراد پدیده اتوایمیون دیده نمیشود که دیابت نوع یک ایدیوپاتیک نامگذاری میشود. این افراد مستعد ایجاد کتواسیدوز هستند.
۲- دیابت نوع ۲ بهطور کامل متفاوت از نوع یک بوده و شایعترین نوع دیابت است به گونهای که بیش از ۹۰ درصد کل افراد دیابتی در جهان مبتلا به این نوع دیابت و اغلب بیماران این نوع دیابت چاق هستند و بیمارانی هم که طبق معیار تعیین شده چاق نباشند، در محدوده شکم تجمع چربی دارند.
افراد غیرچاق نسبت به انسولین مقاوم هستند و در حالت معمولی کمبود نسبی انسولین نیز دارند. اغلب افراد با این نوع دیابت در تمام طول زندگی خود نیاز به درمان با انسولین پیدا نمیکنند. کتواسیدوز بهندرت در این بیماران بهطور عادی دیده میشود و اگر هم ایجاد شود، اغلب در اثر استرس یا بیماری دیگری مانند عفونت بروز میکند.
۳- سومین نوع دیابت، دیابت حاملگی (GDM) است که هر اندازه از تحمل نکردن گلوکز که برای نخستین بار در دوران حاملگی بهوجود آمده یا مشخص شود، دیابت حاملگی نامیده میشود.
با توجه به فراوانی دیابت نوع ۲، عوامل ابتلا به این نوع دیابت چیست؟
تاکنون علت خاصی برای ابتلا به دیابت نوع ۲ پیدا نشده است. دیابت نوع ۲ یک بیماری چندعاملی است و استعداد ژنتیکی یعنی سابقه ابتلا به دیابت در افراد درجه یک خانواده شامل پدر، مادر، برادر یا خواهر در ایجاد آن مؤثر است، هر چند ژنتیکی بودن این نوع دیابت پیچیده بوده و هنوز بهخوبی مشخص نشده است.
همچنین عوامل محیطی شامل نداشتن تحرک بدنی، تغذیه نامناسب، چاقی و نمایه بالای توده بدنی (بی، ام.آی) و توزیع چربی (در صورت BMI طبیعی) در اطراف کمر و باسن در ایجاد دیابت نوع ۲ مؤثر است.
چه افرادی مستعد ابتلا به دیابت نوع ۲ هستند؟
براساس بسیاری از مطالعههای مشاهدهای که شامل مقایسه بینالمللی، جمعیتهای مهاجر و آیندهنگر (COHORT) آزمایشهای عوامل خطر و رفتارهای مختلف بیماران، افراد مستعد ابتلا به دیابت نوع ۲ شامل تمام افراد دارای ۴۵ سال یا بیشتر و افراد با سن کمتر از ۴۵ سال هستند.
افراد با کمتر از سن ۴۵ سال دارای عوامل زیر از جمله چاقی (BMI ≤ ۳۰ کیلوگرم بر مترمربع)، سابقه ابتلا به دیابت در افراد درجه یک خانواده، فشار خون مساوی یا بیشتر از mmHg، سابقه دیابت حاملگی (GDM)، تولد نوزاد با وزن بیش از چهار کیلوگرم، HDL (لیپوپروتئین با دانسیته بالا) مساوی یا کمتر از mg/dl ۳۵، تریگلیسیرید مساوی یا بیشتر از mg/dl ۲۵۰ و «IGT یا IFG» است.
خطر ایجاد دیابت نوع ۲ با افزایش سن، چاقی و نداشتن تحرک بدنی افزایش مییابد. دیابت بیشتر در افرادی که فشار خون بالا و یا اختلال چربیهای خون دارند و یا زنانی که سابقه دیابت حاملگی دارند، دیده میشود.
پرخوری، پرنوشی، پرادراری، کاهش شدید وزن بدون علت موجه، تاری دید، تأخیر در بهبود زخمها، استوپور و کما برخی از علائم دیابت هستند که بیشتر در دیابت نوع یک دیده میشود.
معیارهای تشخیص بیماری چیست؟
۲ نوبت قند پلاسمای خون وریدی ناشتا مساوی یا بیشتر از mg/dl ۱۲۶، یک نوبت قند پلاسمای خون وریدی ۲ ساعت بعد از نوشیدن محلول گلوکز که حاوی ۷۵ گرم گلوکز منوهیدرات است، مساوی یا بیشتر از mg/dl ۲۰۰، در افرادی که علائم بالینی دارند، قند پلاسمای خون وریدی در هر زمان از طول روز بدون نیاز به ناشتابودن در ۲ نوبت مساوی یا بیشتر از mg/dl ۲۰۰ باشد.
در تشخیص آی.جی.تی (IGT)، قند پلاسماي خون وریدی ۲ ساعت بعد از مصرف ۷۵ گرم گلوکز بین mg/dl ۱۹۹-۱۴۰ و در تشخیص آی.اف.جی (IFG) در ۲ نوبت آزمایش، میزان قند پلاسمای خون وریدی ناشتا مساوی یا بیشتر از mg/dl ۱۰۰ ولی کمتر از mg/dl ۱۲۶ قند ناشتای غیربطبیعی است.
آخرین وضعیت شیوع دیابت در استان چگونه است؟
در سالهای اخیر افزایش شیوع بیماری دیابت در جهان، این بیماری را به بزرگترین اپیدمی تاریخ تبدیل کرده است، به گونهای که تا پایان سال ۲۰۲۴ بیش از ۵۸۸ میلیون نفر از مردم ۲۰ تا ۷۹ سال دنیا مبتلا به دیابت بودند که انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰ تعداد افراد مبتلا به دیابت افزایش یابد و ممکن است تا سال ۲۰۵۰ تعداد بیماران از مرز ۸۵۲ میلیون نفر بگذرد.
سالانه بیش از ۹ درصد کل مرگها در گروه سنی ۲۰ تا ۷۹ به علت دیابت است و هر ۱۰ ثانیه یک نفر به علت این بیماری و عوارض ناشی از کنترل نکردن دیابت جان خود را از دست میدهد.
در حال حاضر حداقل ۱۴ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال کشورمان مبتلا به دیابت هستند و حداقل ۲۵ درصد آنان از بیماری خود آگاه نیستند و بر اساس آخرین دادهها تعداد بیماران دیابتی در ایران حدود 5/7 میلیون نفر پیشبینی میشود.
بررسی وضعیت استان همدان نیز گویای این است که شیوع دیابت در جمعیت بالای ۲۵ سال استان هم اکنون ۱۰ درصد است و در حال حاضر حدود ۶۰ هزار نفر بیمار دیابتی تحت پوشش مراکز جامع سلامت بوده و خدمات مراقبت دیابت را بهصورت ماهانه دریافت میکنند.
