روز پزشک، یادآور مسئولیت بزرگ و بیوقفه کسانی است که جان خود را وقف سلامت جامعه کردهاند. در میان آنان، پزشکانی که در خط مقدم بحرانهایی مانند پاندمی کرونا ایستادند، جایگاه ویژهای دارند.
یعقوب اندامی، رئیس گروه بیماریهای واگیر دانشگاه علوم پزشکی همدان، یکی از همان چهرههای پرتلاشی است که در روزهای تاریک کرونا، هم در نقش مدیر و هم به عنوان پزشک اورژانس، حضوری فعال و الهامبخش داشت.
از همین رو، در این گفتوگو درباره نقش پزشکان در دوران بحران، پیشرفتهای علم پزشکی، چالشهای رابطه پزشک و بیمار و خاطرات ماندگار از آن روزهای پرتنش با او سخن گفتیم.
بهعنوان فردی که در خط مقدم مقابله با کرونا بودید، این دوران برای شما چه معنایی داشت؟
واقعیت این است که رسالت ما پزشکان شاید فراتر از شغل باشد. ما شغلی را انتخاب کردهایم که زمان بازنشستگی مشخصی ندارد. وقتی وارد حرفه پزشکی میشوید، دیگر تا پایان عمر در حال خدمت هستید. دوران کرونا سختترین آزمون این مسئولیت بود.
در آن دوره ما، بهعنوان رهبران تیم سلامت، وظیفه داشتیم که نهتنها خودمان در صحنه بمانیم، بلکه به سایر اعضای تیم، از نگهبان بیمارستان گرفته تا پرستار و کارشناس بهداشت، انگیزه و امید بدهیم. اگر ما عقبنشینی میکردیم، آنها هم دلسرد میشدند.
من به شخصه خودم را فرمانده میدان میدانستم. تمام تلاش خود را بهکار گرفتم، حتی بیشتر از وظایف اداریام، تا در کنار مردم و همکارانم بمانم.
به نظر شما آینده درمان بیماریهای واگیردار به چه سمتی خواهد رفت؟ آیا تکنولوژیهایی مثل هوش مصنوعی میتوانند تحول ایجاد کنند؟
علم در حال پیشرفت است و ما هر روز با بیماریهای نوپدید مواجهیم. نقش فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، ژنتیک، و واکسنهای نسل جدید در تشخیص، پیشگیری و درمان بیماریها غیرقابل انکار است. بشر توانسته تا حد زیادی از پس بیماریهایی مانند کرونا برآید و این روند در حال رشد است.
البته بیماریها تمامشدنی نیستند. وظیفه ما بهعنوان نظام سلامت این است که همیشه آماده باشیم و با استفاده از دانش روز و تجربیات جهانی، مقابله کنیم.
با این سرعت پیشرفت علم، شما چگونه خودتان را با تغییرات هماهنگ میکنید؟
ما در بخش بهداشت، بیشتر از آنکه تولیدکننده علم باشیم، بهرهبردار علم هستیم.
از نتایج تحقیقات معاونتهای دیگر مانند درمان و تحقیقات استفاده میکنیم، تجربیات ملی و بینالمللی را بررسی کرده و در سیستم بهداشت پیادهسازی میکنیم. البته ما نیز در سطح محدود تحقیقات کاربردی خود را داریم، اما بیش از همه بر ترجمه و بهکارگیری علم تکیه داریم.
خاطرات دوران کرونا هنوز در ذهن شما باقی مانده؟ تجربهای هست که هنوز برایتان انگیزهبخش باشد؟
آن روزها فراموشنشدنیاند. من هم در اورژانس بیمارستان و هم در مرکز بهداشت شهرستان خدمت میکردم، فشار روی تیمها بسیار بالا بود، اما چیزی که هنوز به من امید میدهد، همدلی و هماهنگی فوقالعادهای بود که میان نهادهای مختلف شکل گرفت.
در آن زمان همه به میدان آمدند. از مردم عادی گرفته تا ارگانهای دولتی و سازمانهای غیردولتی. این همدلی و کار تیمی، مهمترین دستاورد دوران کرونا بود و به نظرم اگر بتوانیم آن را حفظ کنیم، میتوانیم از پس هر بحرانی بربیاییم.
به عنوان پزشک، مهمترین ویژگی یک رابطه خوب بین پزشک و بیمار چیست؟
درک متقابل و اعتماد. اگر پزشک بتواند خودش را جای بیمار بگذارد، راحتتر میتواند همدل باشد. از طرف دیگر، اگر بیمار به پزشک اعتماد کند، نیمی از مسیر درمان سپری شده است، رابطه پزشک و بیمار، یک تعامل 2طرفه است. بدون اعتماد، این حلقه ناقص میماند.
اگر در پایان صحبتی برای مخاطبان و جامعه دارید، بفرمایید؟
نکتهای که میخواهم تأکید کنم این است که جایگاه پزشکی در جامعه باید محترم بماند. متأسفانه در سالهای اخیر، گاهی به دلیل اتفاقات خاص یا بزرگنمایی برخی خطاها در فضای مجازی، این جایگاه خدشهدار شده.
هیچ پزشکی، هرگز عمدی در قصور ندارد. ما هم مثل هر انسان دیگری ممکن است اشتباه کنیم، اما نیت ما همیشه خدمت است. اگر اعتماد مردم به کادر درمان آسیب ببیند، هم پزشک و هم بیمار متضرر خواهند شد. از مردم میخواهم که همچنان به ما اعتماد داشته باشند، چون ما هم عضوی از همین جامعهایم و برای خدمت به همین مردم این مسیر را انتخاب کردهایم.
