10 تا15 سال آینده با سونامی بیماریهای قلبی و عروقی روبهرو خواهیم شد. به همین دلیل ضروری است برنامهای مؤثر، قابل پیگیری و ملی را پیادهسازی و اجرا کنیم تا بتوانیم از این سونامی که پیشرویمان قرار دارد، پیشگیری مؤثری انجام دهیم.
بالای ۴۵ درصد از مرگ و میر ایرانیها به دلیل بیماریهای قلبی و عروقی است. با توجه به آمار بالای فوتیهای ناشی از بیماریهای قلبی و عروقی، ناخودآگاه این پرسش در ذهن ایجاد میشود که عامل ژنتیک یا وراثت چقدر در بروز بیماریها نقش دارد؟ بنا بر اعلام مسئول پژوهشکده قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی تهران، اگر یکی از اعضای خانواده زیر ۴۵ سال دچار سکته قلبی و مغزی شود، ریسک این عارضه در بستگان درجه یک او، بیش از ۳ درصد افزایش پیدا میکند. همیشه پای ژنتیک در میان است، به خصوص اگر موضوع سکته باشد.
براساس بررسیهای انجامشده توسط متخصصان قلب و عروق، اگر در خانوادهای یکی از اعضا زیر ۴۵ سال دچار سکته قلبی یا مغزی شود، در تکتک اعضای خانواده ریسک بیماری ۸/۳ درصد بیشتر میشود. حالا اگر این عارضه زیر ۵۵ سالگی رخ دهد، ریسک ۲/۲ درصد افزایش مییابد. اگر زیر ۶۵ سالگی سکته قلبی و مغزی در فردی رخ دهد، ایجاد این عارضه در بستگان درجه یک او ۷/۱ درصد بیشتر میشود.
به گفته متخصصان قلب و عروق، وجود سابقه بیماری قلبی عروقی در یک خانواده از اهمیت بالایی برخوردار است. سابقه فامیلی به عنوان عامل پنجم میتواند ریسک ابتلای سکتههای مغزی و قلبی را در سنین پایین بسیار بالا ببرد. به همین دلیل در مرکز قلب، درمانگاهی دایر شده است برای افرادی که دچار سکته قلبی زودرس شدهاند. اعضای خانواده او را از لحاظ چربی، فشار، قند و استعمال دخانیات بررسی میکنند تا زودتر بتوانیم از ایجاد عارضه در دیگر اعضای خانواده جلوگیری کنیم.
در خانوادهای که سکته قلبی زودرس رخ دهد، یعنی خانمها زیر ۶۵ سالگی، آقایان زیر ۵۵ سالگی و به طور میانگین زیر ۶۰ سالگی را سکته زودرس میگویند.
مسئول پژوهشکده قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز در این باره گفته است که اینکه بگوییم ژن خاصی باعث ایجاد سکته قلبی میشود، بررسیها چنین چیزی را نشان نمیدهد، اما ژنهایی هستند که به خصوص در چربی خون و فشار خون اثرگذارند. به همین دلیل در افرادی که سابقه فامیلی هم دارند، احتمال بروز سکتههای مغزی و قلبی افزایش پیدا میکند.
بیماریهای قلبی و عروقی دلیل ۴۵ درصد فوتیها
این متخصص قلب و عروق در پاسخ به این پرسش که میتوان گفت میانگین سنی سکتههای قلبی و مغزی پایین آمده است، در این باره اظهار کرده است: برای چنین صحبتی باید هرم جمعیتی را در نظر بگیریم. یعنی چند درصد از جمعیت ۸۵ میلیونی ایران در چه سنی قرار دارند. سپس بتوانیم در مورد چنین موضوعی نظر بدهیم.
به همین دلیل میتوان گفت، به علت وجود عوامل خطرزا و کنترل نکردن آنها، این ۲عامل دست به دست هم دادهاند تا بیماریهای قلبی و عروقی در کشور در مقایسه با کشورهای اروپایی در سنین پایینتری رخ دهد، اما در مقایسه با کشوری مانند ترکیه حدود ۲ سال فاصله داریم. در ۱۰ تا ۱۵ سال گذشته برنامه جامعی برای کنترل عوامل خطر این بیماریها در کشور نداشتیم، به همین دلیل عوامل خطرزا افزایش پیدا کردهاند. آنطور که آمارها نشان میدهند، بالای ۴۵ درصد از مرگومیر ایران به دلیل بیماریهای قلبی و عروقی است و یک سوم این فوتها در سنین زیر ۶۵ سال رخ میدهد. طبق گفته صادقیان، به مرگ و میرهای زیر ۶۵ سال، مرگهای زودرس میگویند.
وی درباره برنامههای دیگر کشورها برای کاهش این نوع فوتیها توضیح میدهد: کشورهایی مثل فنلاند توانستهاند با برنامهریزی جامع و کنترل عوامل خطر، تا ۸۰ درصد مرگهای زودرس ناشی از بیماریهای قلبی و عروقی را کاهش بدهند. در قدم نخست باید سواد سلامت در جامعه به شکل مؤثر گسترش پیدا کند، مردم با علائم و موارد هشداردهنده بیماری آشنا شوند و مسئولان هم باید برنامههای جامع و کلی برای کنترل این عوامل خطر داشته باشند و پیادهسازی کنند.
زنان کمتر از مردان به بیماریهای قلبی مبتلا میشوند
این پزشک متخصص درباره تفاوت سکتههای قلبی زودرس در مردان و زنان هم افزود: تفاوت قابل توجهی وجود دارد. در سنین زیر ۵۰ سال تقریبا ۲۵ درصد از بیماران را زنان و ۷۵ درصد را مردان تشکیل میدهند.
یکی از دلایل این موضوع، مصرف بالای سیگار است. حدود ۲۰ درصد از مردان و حدود ۵ درصد از زنان در این سن سیگار میکشند. اما نباید از جنسیت غافل شویم، چون در ایجاد این بیماری نقش زیادی دارد؛ به تدریج که سن خانمها بالا میرود، میزان ابتلا به هم نزدیک میشود، اما در انتها، باز هم سکتههای قلبی زودرس در مردان ۶۰ درصد و در زنان ۴۰ درصد رخ میدهد.
تأثیر وضعیت اقتصادی بر سلامت قلب
همچنین رئیس بیمارستان قلب فرشچیان با اشاره به افزایش چشمگیر آمار بیماریهای قلبی، کاهش سن ابتلا، مشکلات ناشی از کمبود تجهیزات پزشکی، فشار مضاعف بر کادر درمان و روند نگرانکننده مهاجرت پزشکان، خواستار توجه جدی مسئولان و تمرکز بیشتر بر راهکارهای پیشگیرانه شد.
مهدی منجم با اشاره به وضعیت نگرانکننده بیماریهای قلبی و عروقی در کشور، این بیماریها را پس از حوادث و سوانح، دومین علت مرگومیر در ایران دانست و نسبت به کاهش سن ابتلا به این بیماریها هشدار داد.
به گفته وی، صنعتی شدن زندگی، کاهش تحرک، تغذیه ناسالم، افزایش استرس و فشارهای اقتصادی از جمله عوامل اصلی گسترش بیماریهای قلبی در دهههای اخیر بودهاند. این در حالی است که در گذشته بیماریهای قلبی به طور عمده در سنین بالا مشاهده میشد، اما اکنون موارد ابتلا در سنین ۳۰ سال در مردان و حتی ۱۸ سال نیز گزارش شده است.
منجم با تأکید بر نقش مستقیم شرایط اقتصادی بر سلامت عمومی جامعه، افزود: افزایش هزینههای زندگی، اجارهخانه، تورم، فشارهای معیشتی و کاهش کیفیت زندگی، باعث شده افراد به ناچار بیش از گذشته کار کنند، که این امر منجر به خستگی مفرط، تغذیه نامناسب و استرس مزمن شده و در نهایت سلامت قلب را تهدید میکند.
پیشگیری؛ راهکار مؤثر کمهزینه و مغفولمانده
رئیس بیمارستان فرشچیان ضمن تأکید بر اهمیت فرهنگسازی در حوزه پیشگیری، تصریح کرد: پیشگیری به مراتب مؤثرتر و کمهزینهتر از درمان است. سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب، ترک دخانیات و افزایش تحرک میتواند نقش بسزایی در کاهش آمار بیماریهای قلبی داشته باشد.
وی افزود: هزینه یک عمل آنژیوپلاستی در مرحله حاد سکته قلبی میتواند تا ۳۰ میلیون تومان برسد؛ در حالی که با اقداماتی ساده میتوان از این هزینهها و رنج بیماران جلوگیری کرد.
بار مالی سنگین بر دوش نظام سلامت
وی با اشاره به گرانی تجهیزات و داروهای قلبی گفت: قیمت برخی باتریهای قلبی بین ۷۰ تا ۱۸۰ میلیون تومان است که هم برای دولت و هم برای خانوارها بار مالی سنگینی دارد. فنرهای قلبی نیز هزینهای بالغ بر دهها میلیون تومان دارند که بخش عمدهای از آن را دولت باید پرداخت کند.
وی همچنین با انتقاد از تأخیر در پرداخت کارانه پزشکان و پرستاران افزود: کارکنان بیمارستان در برخی موارد تا ۱۳ ماه مطالبات خود را دریافت نکردهاند. این وضعیت انگیزه را کاهش داده و فرسودگی کادر درمان را بهدنبال دارد.
رئیس بیمارستان با بیان اینکه این مرکز درمانی بهعنوان قطب قلب و عروق غرب کشور شناخته میشود، گفت: اکثر خدمات پیشرفته مانند آنژیوگرافی، جراحی قلب باز، تعویض و ترمیم دریچهها، و ابلیشن آریتمی در این مرکز انجام میشود. بیماران از استانهای همجوار نیز برای درمان به این مرکز مراجعه میکنند.
وی با تأکید بر اینکه بیش از ۸۰ درصد عملهای پیچیدهای که در تهران انجام میشود در همدان نیز قابل انجام است، افزود: در ماه حدود ۷۰۰ مورد پروسیجر قلبی و نزدیک به ۱۰۰ عمل جراحی باز قلب در بیمارستان فرشچیان انجام میشود.
تأثیر تحریم و کمبود تجهیزات بر آینده سلامت
وی با اشاره به تأثیر تحریمها بر تأمین تجهیزات پزشکی، گفت: در گذشته فنرهای قلبی با ارز ۴۲۰۰ تومانی وارد میشدند، اما اکنون با چندین برابر قیمت تأمین میشوند. برای نوسازی و تجهیز کامل بیمارستان به حدود ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم.
خطر مهاجرت پزشکان و بحران آینده
رئیس بیمارستان با ابراز نگرانی از مهاجرت پزشکان جوان گفت: با پرداخت نکردن حقوق و مزایا، نمیتوان نیروی متخصص را نگه داشت. متأسفانه بسیاری از پزشکان جوان به دلیل شرایط دشوار ترجیح میدهند به کشورهای دیگر مهاجرت کنند.
با وجود محدودیتها، بیمارستان فرشچیان در برخی حوزهها مانند درمانهای کمتهاجمی برای بیماریهای مادرزادی قلب و بستن سوراخهای بینبطنی پیشرفتهایی داشته و به دنبال توسعه بیشتر خدمات است.
وی در پایان، با تأکید بر نقش حیاتی پیشگیری، تغذیه سالم و ورزش در سلامت قلب، خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی، بیش از هر زمان نیازمند حمایت دولت، خیرین و مردم برای حفظ و توسعه زیرساختهای سلامت هستیم. مردم همدان همچون مردم سراسر کشور، با وجود مشکلات فراوان، همچنان امیدوارند و ما نیز وظیفه داریم با تمام توان، خدمات سلامت را به بهترین نحو ممکن ارائه دهیم.
