ترکیه کشوری اوراسیایی است و دلیل این نام هم قرار گرفتن آن از لحاظ جغرافیایی بین۲ قاره اروپا و آسیا است. بخش بزرگ کشور یعنی آناتولی یا آسیای کوچک در شمال غرب آسیا و خاورمیانه واقع است و بخش کوچکی نیز به نام تراکیه در منطقه بالکان منطقهای در جنوب شرق اروپا قرار دارد.
قسمت اروپایی ترکیه در منطقه باکان قرار دارد. بالكان از گذشته و كماكان بهعنوان یك منطقه راهبردی در سیاست جهانی بهشمار میرود و به این دلیل كشورهای بزرگ بهگونههای مختلف تلاش دارند كه حضور خود را در این منطقه به لحاظ سیاسی و اقتصادی تقویت كنند که همین امر سبب ایجاد چالشهای زیادی در این منطقه شده است.
از آخرین معضلات و مشکلات منطقه بالکان که ترکیه با آن درگیر است میتوان به معضل پناهجویان اشاره کرد. به گزارش سازمان بینالمللی مهاجرت وابسته به سازمان ملل تا شنبه (۱۰ اسفندماه) عوامل این سازمان حضور دستکم ۱۳ هزار مهاجر بهصورت چند گروه مختلف را در مرزهای زمینی ترکیه با یونان گزارش دادند. نیروهای یونانی نیز برای جلوگیری از اقدام مهاجران برای ورود به خاک این کشور از گاز اشکآور استفاده کردند.
به گزارش ایرنا، رئیس جمهور ترکیه بهتازگی گفته بود کشورهای غربی واقعا منافق هستند، زیرا درحالیکه بهسرعت کمک ۸۰۰ میلیون یورویی به یونان ارائه کردهاند، حاضر نیستند سنگینی بار پذیرش پناهجویان را با ترکیه تقسیم کنند. رجب طیب اردوغان همچنین درباره سیل پناهجویان به اروپا هم گفت: آنگلا مرکل صدراعظم آلمان پیشتر وعده کمک ۲۵ میلیون یورویی به ترکیه داد اما تاکنون این وعده عملی نشده است. براساس آمارهای اتحادیه اروپا، در حالحاضر ترکیه ۴ میلیون پناهنده دارد و هزاران نفر از آنها در مرزهای یونان و بلغارستان منتظر ورود به کشورهای اتحادیه اروپا هستند.
از سوی دیگر قسمت آسیای ترکیه بخشی از خاورمیانه محسوب میشود. ترکیه کموبیش از تنشها و چالشهای پیش آمده در پیرامون این منطقه که از لحاظهای مختلف از جمله وجود نفت موردتوجه کشورهای ابرقدرت جهان قرار گرفته بی نصیب نمانده است. از جمله این تنشها میتوان بهظهور داعش، بیثباتی و جنگهای داخلی سوریه و عراق که با ترکیه هممرز هستند اشاره کرد.
اردوغان رئیس جمهوری ترکیه در نشست سهجانبه شهریور ماه 97 تهران با حضور رؤسای جمهوری ایران، روسیه و ترکیه و با محور بررسی تحولات سوریه بهویژه ادلب قابل تأمل بود. وی با اصرار فراوان خواستار آتشبس در ادلب بود. با اینکه ولادیمیر پوتین رئیسجمهوری روسیه به وجود گروه تروریستی النصره در ادلب اشاره میکرد، اما اردوغان بر درخواست خود تأکید میکرد. با اینحال درخواست آتشبس از طرف رئیسجمهوری ترکیه در بیانیه پایانی نشست تهران قرار نگرفت.در روز 14مهر، رئیس جمهوری آمریکا دستور داد تا نیروهای نظامی آمریکایی که در شمال شرقی سوریه و برای حمایت از کردها حضور داشتند، از این کشور خارج شوند. ۳ روز بعد، حمله ترکیه آغاز شد و نیروهای هوایی این کشور شهرهای کردستان سوریه را بمبباران کرد.
به گفته رجب طیب اردوغان، این کشور بهدنبال این است تا نیروهای دموکراتیک سوریه را که ترکیه آن را یک گروه ترویستی میداند، از مرز جنوبی ترکیه دور کند و همچنین «منطقه امنی» به عمق ۳۰ کیلومتر در خاک سوریه ایجاد کند تا 6/3 میلیون پناهجوی سوری را در آن اسکان دهد. از آنجایی که منطقه موردنظر ترکیه یک منطقه کردنشین است، بسیاری هدف واقعی ترکیه را چنین میپندارند که آنها بهدنبال این هستند تا بافت جمعیتی منطقه را تغییر دهند، اما ترکیه مدعی است که میخواهد بافت جمعیتی را درست کند.
با اینحال به اعتقاد برخی ازتحلیلگران، اردوغان از این مسأله میترسد که کُردهای سوریه که موفق شدند داعش را شکست بدهند در شمال سوریه اقلیم خودمختاری تشکیل بدهند که سبب ترغیب کُردهای ترکیه شود که این وضعیت را برای خود در ترکیه تکرار کنند و اقلیم خودمختار کُردها را در ترکیه تشکیل بدهند. به گزارش ایرنا، ایران، روسیه و ترکیه در مرداد ماه 98 در بیانیه پایانی سیزدهمین نشست فرمت آستانه با تأکید بر این مهم که منازعه سوریه هیچ راهحل نظامی ندارد، وضعیت در شمال شرق سوریه را مورد بررسی قرار داده و اعلام کردند امنیت و ثبات بلندمدت در این منطقه تنها از طریق احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی آن کشور قابل دستیابی است.
همچنین چهاردهمین نشست کشورهای ضامن صلح سوریه موسوم به فرمت آستانه، در آذرماه امسال با حضور هیأتهای ایران، ترکیه و روسیه در نورسلطان پایتخت قزاقستان برگزار شد و موضوع این دوره از نشست آستانه، افزایش تدابیر امنیتی در سوریه، برگزاری کنفرانس بینالمللی درباره بازگشت آوارگان به کشور خود، افزایش کمکهای انسانی به مردم سوریه، تداوم روند فعالیت کمیته قانون اساسی سوریه و پیشبرد روند سیاسی در این کشور بود.
با اینحال بنا به گفته وزارت دفاع روسیه، تنشها در منطقه ادلب سوریه در تاریخ هشتم اسفندماه پساز پیشروی گروه تروریستی «هیأت تحریرالشام» بهسوی مواضع نیروهای دولتی سوریه افزایش یافت. ارتش سوریه نیز به مواضع تروریستها در ادلب حمله کرده و پساز آن ارتش ترکیه مدعی شد که در نتیجه حملات دمشق، ۳۶ نظامی ترکیه کشته شدند. نیروی هوایی ترکیه نیز به مواضع نیروهای سوریه حمله کرد و سپس مدعی شد که بیشاز ۲۰۰ موضع سوریه را هدف قرار داده است است. ارتش ترکیه در تاریخ 11 اسفندماه در عملیات سپر بهار تلفات زیادی را متحمل شد. وزارت دفاع ترکیه نیز ۱۳ اسفند در بیانیهای از افزایش شمار تلفات نیروهای خود در درگیریهای شمال غرب سوریه خبر داد.
به گزارش آنا، لاوروف وزیر امور خارجه روسیه در نشست خبری مشترک با ژان آسلبرن همتای خود در لوکزامبورگ گفت: آنچه درادلب اتفاق میافتد از جمله اقدامات ارتش ترکیه، میتوان تأیید کرد که آنکارا به توافقی که پیشتر با روسیه حاصل شده بود پایبند نبوده است.
توافق آتشبس در ادلب که میان رؤسای جمهوری روسیه و ترکیه امضا شد، جمعه ۱۶ اسفند به اجرا درآمد.
به گزارش ایسنا، توافق آتشبس در ادلب که در دیدار 15 اسفند پوتین، و اردوغان به امضای ۲ طرف رسید و بامداد 16 اسفند اجرایی شد.
در توافقنامه آتشبس امضا شده توسط اردوغان و پوتین که توسط وزرای خارجه ۲ کشور قرائت شد، آمده است: ترکیه و روسیه بر استقلال کامل سوریه، وحدت و تمامیت ارضی آن تأکید میکنند. هیچ راهحل نظامی برای منازعه سوریه وجود ندارد و این بحران را تنها میتوان از طریق یک راهحل سیاسی که توسط خود سوریها و با حمایت سازمان ملل رهبری و اجرا شود، حلوفصل کرد.
اردوغان و پوتین همچنین بر جلوگیری از وخیم شدن اوضاع انسانی، تضمین حفاظت از غیرنظامیان، ارائه کمکهای بشردوستانه به نیازمندان بدون مطرح کردن هیچگونه پیششرطی و بازگشت داوطلبانه آوارگان سوری به خانههایشان تأکید کردند.
با اینحال باید دید که اردوغان به توافقنامه خود با پوتین برای آتشبس پایبند میماند؟
* گردآوری: محمد ترابی
