پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

نیایشگاه و ارگ نوشیجان پشت درهای یونسکو

آتشکده و ارگ تاریخی نوشیجان، تنها اثریست که به قطعیت می‌توان گفت که مربوط به دوره‌ مادهاست و روزگاری دست‌کم از 2 هزار و700 سال پیش نیایشگاه نیاکان ایرانیان بوده است.
این اثر باستانی در 15 کیلومتری شمال شهر ملایر و 60 کیلومتری جنوب شهر همدان در میانه دشتی در جنوب الوند به نام شورکات در نزدیکی رود ملایر در شهرستان ملایر بر تپه‌ای به ارتفاع 37 مترمربع واقع شده است، ابعاد آن 80 متر در 30 متر و بلندی‌اش حدود 27 متر است.
نیایشگاه نوشیجان از سال 1346 تا 1356 توسط مؤسسه ایرانشناسی بریتانیا به سرپرستی دیوید استروناخ و سپس مایکل رّف در 6 فصل مورد کاوش قرار گرفت و آثاری از 3 دوره‌ تاریخی ماد، هخامنشیان و اشکانیان در آن یافت شد.
ارگ نوشیجان دارای 10 مورد از نخستین ‎‌های دنیا و تکنیک‌های بدیع است. نخستین الگوی معماری ایرانی، نخستین نمونه‌ پولی، مهمترین نیایشگاه مادها، شامل 9 بنای قدیمی، نخستین آتشکده، تالار ستون‌دار آپادانا، تالار مرکزی و دومین نیایشگاه است. اتاق‌ها، انبارها، تونل‌ها و حصار دژ از آثار یافته شده در ارگ نوشیجان است.
این اثر منحصربه‌فرد تاریخی و باستانی در 54 سال پیش در اسفند ماه سال 1346 به شماره ثبت 763 در فهرست آثار ملی ثبت شد. به دلایل یگانه بودن بسیاری از ویژگی‌های این ارگ تاریخی که از نخستین نیایشگاه‌های فلات ایران است، تلاش‌هایی برای حفظ و ثبت جهانی این اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو انجام گرفت.
این محوطه تاریخی در سال 1383 تعیین عرصه و حریم شد. شاید نخستین حرکت برای ثبت جهانی این اثر در سال 1392 بود که مسئولان مربوطه وجود شهرک صنعتی در نزدیکی حریم این محوطه تاریخی را مانعی برای ثبت این اثر ارزشمند بشری می‌دانستند.
در شهریورماه سال 1394 مدیرکل دفتر امور پایگاه‌های سازمان میراث فرهنگی اعلام کرد که برای ثبت جهانی نوشیجان نیازمند همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط هستیم. همکاری شرکت شهرک‌های صنعتی با اداره میراث فرهنگی از سال 1395 موجب شد تا اوایل تابستان 1395 مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان بیان کند که ارگ تاریخی نوشیجان به دلایل منحصربه‌فرد تاریخی و باستانی یکی از آثار معرفی شده به فهرست جهانی یونسکو خواهد بود.
در سال 1396 بین اداره‌کل میراث فرهنگی با دانشگاه بوعلی سینا قراردادی منعقد و گزارش ثبت این اثر در آن قرارداد ذکر شد.
در سال 1397 گزارش ثبت جهانی ارگ باستانی نوشیجان تهیه و به وزارتخانه ارسال شد و مدیرکل دفتر ثبت آثار ملی در همان سال از تپه نوشیجان بازدید کرد تا آثار شاخص دوره مادها شامل ملایر، فامنین، قهاوند، روستای کِسب ملایر، باباکمال تویسرکان و حاجی‌آباد فامنین تحت عنوان «نخستین نیایشگاه‌های ایرانی» ثبت شود.
در مهرماه 1398 مدیرکل دفتر حفظ و احیای بناهای تاریخی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کشور، تپه نوشیجان را یکی از 4 اثر استان همدان در فهرست موقت ثبت جهانی برشمرد. در همان سال معاون میراث فرهنگی وزارتخانه اعلام کرد بر اساس چارچوب سازمان جهانی میراث فرهنگی، بناهای تاریخی به‌صورت زنجیره‌ای ثبت جهانی می‌شوند که این حرکت کمک شایانی به ثبت این اثر تاریخی می‌کرد. هر چند که در سند راهبردی توسعه شهرستان ملایر بر فراهم شدن زیرساخت‌های جهانی شدن نوشیجان تأکید شده است، اما گویا مشکل باقی مانده برای این امر مهم، مسائل مالی می‌باشد که مانع ثبت این اثر ماندگار تاریخی در فهرست میراث جهانی شده‌ است.
با جود اینکه بیشتر زمین‌های اطراف محوطه‌ تاریخی مربوط به اداره منابع‌طبیعی است، این اداره‌ می‎تواند تسهیل‌کننده‌ مسیر ثبت جهانی نوشیجان شود، حتی با ایجاد کمربند سبز در اطراف شهرک صنعتی، می‌توان چهره‌ای زیباتر در اطراف محوطه‌ باستانی ایجاد کرد و گام مؤثرتری برای ثبت این اثر تاریخی برداشت، وجود 2عنوان جهانی ملایر نیز امتیاز ویژه‌ای است تا تجارب مسئولان ملایر به یاری نوشیجان برسد.
این اثر تاریخی ارزشمند می‌تواند به عنوان نخستین اثر ثبت شده از دوره‌ مادها در فهرست میراث جهانی حفظ شود و نه‌تنها به جهانیان معرفی گردد، بلکه از سرنوشتی مشابه آنچه برای گونسپان روی داد جلوگیری گردد که این امر همت مسئولان استان و کشوری را می‌طلبد.
علی کاظمی
نماینده مجمع مردمی توسعه زاگرس در استان همدان و هموند کانون فرهنگی
و مردمی ملایر

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس