پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

پرستو گلستانی از عبور یک رویداد تخصصی از مرز 30سال می‌گوید

جشنواره تئاتر ستون ثابت فرهنگ همدان شده است

30سال پیش، زمانی که نخستین دوره جشنواره تئاتر کودک و نوجوان شکل گرفت، شاید کمتر کسی تصور می‌کرد این رویداد بتواند در کشوری با این حجم از نوسانات اقتصادی و فرهنگی، به نقطه‌ای برسد که امروز ایستاده است. 3 دهه استمرار در حوزه‌ای که معمولا نخستین قربانی کمبود امکانات و تغییر سیاست‌هاست، به خودی خود یک استثناست. اما اهمیت جشنواره فقط به عدد 30 خلاصه نمی‌شود؛ مهم‌تر از آن، اثر نسلی است که در این مدت به وجود آمده است.

امروز کودکانی که 15 یا 20 سال پیش در سالن‌های همدان نمایش دیده‌اند، خودشان در قامت والدین یا حتی هنرمندان فعال به همان فضا بازمی‌گردند. این بازگشت نسلی همان چیزی است که هویت فرهنگی یک رویداد را تثبیت می‌کند.

جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان دیگر یک برنامه سالانه نیست؛ به تعبیر بسیاری از کارشناسان، تبدیل به حافظه جمعی شهر شده است؛ حافظه‌ای که هر سال ورق جدیدی به آن اضافه می‌شود.

همزمان با برگزاری 30مین دوره، گفت‌وگو با پرستو گلستانی اهمیت دیگری پیدا می‌کند؛ هنرمندی که مسیر حرفه‌ای‌اش در کانون پرورش فکری آغاز شد و امروز با سابقه بیش از ۱۵۰ اثر نمایشی، تلویزیونی و سینمایی، جوایز معتبر داخلی و خارجی و سال‌ها تدریس در حوزه نمایش خلاق، به یکی از صداهای معتبر تئاتر کودک در ایران تبدیل شده است. او فقط یک هنرمند فعال نیست؛ بلکه از معدود چهره‌هایی است که روند تغییر نسل‌ها را نه فقط مشاهده، بلکه تجربه کرده است.

گلستانی در تحلیل استمرار جشنواره، از واقعیتی ساده اما مهم آغاز می‌کند؛ عبور یک رویداد تخصصی از مرز 30سال، یعنی یک نیاز واقعی در جامعه وجود دارد. این حرف، در ظاهر بدیهی است اما بررسی آن، فراتر از یک جمله ساده می‌رود. در کشوری که بسیاری از رویدادها عمر کوتاه دارند، شکل‌گیری یک سنت فرهنگی نیازمند پشتوانه اجتماعی است. اینکه جشنواره کودک دوام آورده، یعنی خانواده‌ها، هنرمندان و حتی کودکان توانسته‌اند آن را در بخشی از زیست فرهنگی خود تثبیت کنند.

اما رویکرد گلستانی فقط توصیف گذشته نیست. او با نگاهی هشداردهنده، از تغییری صحبت می‌کند که به گفته خودش همه چیز را تحت‌تأثیر قرار داده و بسیاری هنوز آن را جدی نگرفته‌اند؛ مواردی همچون تغییر نسل.

وی تأکید می‌کند که جهان کودک امروز با جهان ده یا بیست سال پیش قابل مقایسه نیست. نسل جدید با تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، داده‌های تصویری و سرعت بی‌سابقه‌ای از رشد ذهنی مواجه است؛ نسلی که در معرض حجم عظیمی از محرک‌ها قرار دارد و طبعا نمی‌تواند با الگوهای قدیمی ارتباط برقرار کند.

از نگاه او، اشتباه بزرگ این است که هنوز بسیاری از گروه‌های نمایشی، همان سبک و شیوه‌های دهه‌های گذشته را برای کودکان امروز اجرا می‌کنند؛ درحالی‌که به گفته او زبان کودک امروز تصویر، تعامل و سرعت است. وی اعتقاد دارد اگر هنرمند یا تولیدکننده محتوا زبان نسل امروز را نفهمد، هرچقدر هم پیام ارزشمند باشد، به مخاطب نمی‌رسد. این انتقاد البته یک هشدار حرفه‌ای است، نه بدبینانه؛ هشداری که از دل تجربه سه دهه‌ای او می‌آید.

گلستانی تحولات رفتاری و روانی نوجوانان را نیز عاملی مهم در ضرورت بازنگری جدی می‌داند. وی می‌گوید که اضطراب، تنهایی، فشار روانی و خشونت پنهان در میان نوجوانان افزایش یافته؛ پدیده‌ای جهانی که در ایران نیز قابل مشاهده است.

به باور او، زندگی دیجیتال باعث شده رابطه‌ها سریع‌تر اما سطحی‌تر شوند، و تجربه انسانیِ گفت‌وگو و تعامل واقعی کم‌رنگ‌تر شود. در چنین شرایطی، هنر به‌ویژه تئاتر نقشی فراتر از سرگرمی پیدا می‌کند.

گلستانی تئاتر را یاریگر مدیریت فعالیت کودکان در فضای دیجیتال تعریف می‌کند؛ هنری که بر حضور زنده، مواجهه مستقیم، گوش دادن و مشارکت مشترک استوار است. وی تأکید می‌کند: هیچ هنر دیگری این میزان رابطه بی‌واسطه ایجاد نمی‌کند.
همین ویژگی، تئاتر را برای کودکان و نوجوانان ضروری می‌کند؛ زیرا آنها را از فضای مجازی به تجربه‌ای واقعی و انسانی برمی‌گرداند.

او صریح می‌گوید: در هنر کودک، هنرمند حق ندارد بی‌مسئولیت باشد. زیرا اثرش مستقیماً بر ذهنی اثر می‌گذارد که در حال شکل‌گیری است.

یکی از محورهای مهم دیدگاه گلستانی، جایگاه همدان در این رویداد است. او این‌که جشنواره از مرکز فاصله گرفته و در شهری با پشتوانه تاریخی عمیق برگزار می‌شود را امتیاز مهمی می‌داند. همدان در سال‌های گذشته توانسته یک هویت شهری پیوسته برای جشنواره بسازد و آن را تبدیل به یکی از عناصر مهم برند فرهنگی شهر کند. اما او در عین تأیید ظرفیت‌ها، نسبت به یک ضعف جدی نیز هشدار می‌دهد: نبود حمایت‌های پایدار.

گلستانی به‌صراحت می‌گوید که پایگاه‌سازی واقعی فقط با حمایت‌های ساختارمند و بلندمدت ممکن است.

او تأکید می‌کند که نام چند نهاد هر سال در فهرست حامیان دیده می‌شود؛ منظور لوگوهایی است که در زیر پوستر چاپ می‌شود، اما سهم واقعی هرکدام چیست؟ این پرسش، نقدی روشن و ضروری است.

گلستانی بر این باور است که وجود لوگوها کافی نیست؛ جشنواره زمانی می‌تواند پایگاه دائمی شود که تمامی حلقه‌های زنجیره آموزش، تولید، پژوهش، حمایت، ارتباطات بین‌المللی به‌صورت واقعی و نه نمایشی فعال شوند.

به نظر این هنرمند نام آشنای مردمی، همدان ظرفیت تبدیل‌شدن به مرکز پژوهش و تولید تئاتر کودک را دارد، اما این هدف تنها با برگزاری یک جشنواره محقق نمی‌شود.
او می‌گوید: جشنواره وقتی پایگاه می‌شود که تمام سال جریان داشته باشد، نه فقط یک هفته. به بیان دیگر، شهر باید میزبان جریان‌های آموزش، کارگاه‌های تخصصی، تولید آثار و برنامه‌های پیوسته باشد؛ نه صرفاً محل تجمع یک‌هفته‌ای گروه‌ها.

این نکته‌ای است که بسیاری از هنرمندان نیز بر آن تأکید می‌کنند: جشنواره باید به موتور محرک تبدیل شود، نه مقصد یک‌بار مصرف. اگر همدان بتواند زیرساخت پژوهشی و تولیدی دائمی ایجاد کند، نه‌تنها جایگاه خود را تثبیت می‌کند، بلکه می‌تواند در سطح ملی نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.

جشنواره امسال در شرایطی برگزار می‌شود که فضای فرهنگی ایران بیش از گذشته نیازمند گفت‌وگو، تخیل و ایجاد زمینه‌های سالم برای رشد نسل جدید است.

در چنین وضعیتی، نگاه‌ها و هشدارهای پرستو گلستانی تنها دغدغه‌های فردی یک هنرمند نیست؛ بلکه بازتاب چالشی بزرگ‌تر است: چگونه می‌توان با زبانی نو با نسلی نو سخن گفت؟

پاسخ این پرسش ساده نیست، اما آن‌چه روشن است این است که هنر کودک اگر جدی گرفته شود، می‌تواند به یکی از مؤثرترین ابزارهای شکل‌دهی فرهنگ و آینده تبدیل شود. جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان در آستانه سی‌سالگی، بیش از همیشه به یک تصمیم جمعی نیاز دارد: اینکه این رویداد به یک مراسم مناسبتی محدود بماند، یا به نقطه‌ای تداوم‌دار در مسیر تربیت فرهنگی نسل آینده تبدیل شود.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس