پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

«یلدا» آئینی به قدمت تاریخ کهن ایران

نظر به روی تو هر بامداد، نوروزی است/ شب فراق توهرگه که هست، یلدایی است؛ ایرانیان نزدیک به چندین هزار سال است که شب یلدا آخرین شب پاییز را که درازترین و تاریک‌ترین شب در طول سال است را گرامی می‌دارند.

نزدیک به چند هزار سال است که آخرین شب پاییز یعنی شب یلدا که تاریک ترین و درازترین شب سال است توسط ایرانیان جشن گرفته می شود و آئین‌ها و رسومات مختلفی در این شب به یاد ماندنی در کنار هم سپری می‌کنند، شب زیبایی که در شهرهای مختلف ایران آداب و رسومی دارد. آئین‌ها و جشن‌های ایران هر یک ریشه‌ای حکمت‌‌آمیز و پر رمز ورازی دارند که ایرانیان در حین اجرای جشن به تمام نیکی‌های زاده شده از آن آئین دست می‌یابند. یکی از این جشن‌ها شب یلدا است که به هزاره های پیش از میلاد باز می‌گردد.

جشن یلدا یکی از اصیل‌ترین و ارزشمندترین آموزه‌های سنتی در باورهای سنتی ایرانیان باستان است که حامل نمایش دقیق و ماندگاری از غنای فرهنگ و آداب و سنن ایرانیان است. از آئین‌های رایج و معروف و مرسوم شب یلدا می‌توان به آتش روشن کردن، قصه گویی ریش سفیدان و بزرگان، خوردن تنقلات و تفآلی بر حافظ اشاره کرد.

اهمیت و جایگاه این آئین در میان ایرانیان سبب شد که سازمان میراث فرهنگی در سال ۱۳۸۷ هجری خورشیدی، مراسم شب یلدا را به عنوان یکی از آئین های باستانی ایران در تقویم این مرز و بوم به ثبت برساند.

تمدن‌های مختلفی شب آخر پاییز را به عنوان روز میلاد خورشید جشن می‌گرفتند.

آداب بسیاری از این جشن‌ها تشابهات زیادی با مراسم شب چله‌ی ایرانیان دارد و حتی در بعضی موارد نفوذ فرهنگ ایران باستان به عنوان ریشه‌ی پیدایش این آئین‌ها قابل اثبات است. در حدود ۴۰۰۰ سال پیش در مصر باستان جشن «باز زاییده‌ شدن خورشید»، مصادف با شب چله، برگزار می‌شد.

مصریان در این هنگام از سال، به مدت ۱۲ روز به نشانه‌ی ۱۲ ماه سال خورشیدی به جشن و پایکوبی می‌پرداختند و پیروزی نور بر تاریکی را گرامی می‌داشتند. همچنین از ۱۲ برگ نخل برای تزئین مکان تمدن‌های مختلفی شب آخر پاییز را به عنوان روز میلاد خورشید جشن می‌گرفتند که نشانه‌ی پایان سال و آغاز سال نو بود.

گرامیداشت یلدا در کشورهای دیگر هم، جایگاه ویژه ای دارد: آئین یلدا در کشورهای دیگری چون تاجیکستان. پاکستان. افغانستان و حتی در کشورهای چون ژاپن، چین، کره جنوبی، اسکاتلند، روسیه، بولیوی، پرو، اکوادور و آفریقای هم با اسامی و آئین مشابه‌ی گرامی داشته می شود و این خود حکایت از قدمت تاریخی این آئین و آداب و سنن ایرانی در گستره جهان دارد.

شب یلدا در تاجیکستان

یلدای ایرانی با قدمت ۷ هزار ساله اش در کشورهای آسیای میانه مثل تاجیکستان هم برگزار می شود. در این کشور و مخصوصا در تاجیکستان فارسی زبان مردم یلدا را با جمع شدن در دور سفره یلدا برگزار می‌کنند و از انار، هندوانه، آجیل و تنقلات برای پر کردن سفره استفاده می کنند. دیگر مراسم این شب پختن نان شیرینی‌های خوشمزه است که به شکل موجودات زنده هستند. تعدادی از مردم قدیمی در روستاها در این شب جدار پنجره ها را با پوستین پر می کنند، از سقف چرم آویزان می کنند و به محوطه حیاط گندم می پاشند. آن‌ها در این شب فال می‌گیرند تا اتفاقات سال آینده را پیشگویی کنند.

شب یلدا در اسکاتلند

در اسکاتلند برای شب یلدا مراسمی برگزار می شود که شبیه مراسم چهارشنبه سوری ما ایرانی هاست! همین که شب یلدا می شود یک نفر که حتما باید موهای سیاه و بلند داشته باشد برای گرفتن خوراکی های خوشمزه به جلوی در خانه همسایه ها می رود.

شب یلدا در بولیوی، پرو و اکوادور مردم این سه کشور برای شب یلدا یک رسم مشترک دارند و آن هم طناب پیچیدن دور خورشید است! آن ها برای اینکه دستشان به خورشید برسد به بالای کوه ها می روند تا در مراسمی نمادین خورشید را بگیرند و آن را به سنگ ها ببینند! و با این کار روزها را بلندتر کنند! یکی از نقاط باستانی و معروف در پرو که برای طناب پیچی خورشید استفاده می شود ارتفاعات ماچوپیچو است.

شب یلدا در آفریقا

در بین مراسم مختلفی که در این لیست برایتان تعریف کردیم شاید مهیج ترین آن ها جشنواره ای باشد که در مناطق غربی آفریقا برگزار می شود. این فستیوال لباس مخصوص و در عین حال عجیبی دارد که شبیه حیوانات و یا عناصری مثل شیطان و فرشته است. مردم در حالی که این لباس های بامزه در تنشان است به خیابان ها می‌روند و با موسیقی نواختن خودشان را آماده آمدن فصل زمستان می کنند.

شب یلدا در روسیه

شب یلدا در روسیه تعدادی از مردم روسیه یلدا را با نیایش و خوردن نان، پنیر و عسل می گذرانند. آن ها در طولانی ترین شب سال خیابان ها را چراغانی می کنند و برای هم کلوچه های خانگی درست می کنند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس