پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

چرا سینمای ایران به خنده پناه برده است؟

نویسنده : غزل اسلامی

این روزها اگر گذرتان به سینما بیفتد، بیشتر احتمال دارد با صف طولانی برای یک فیلم کمدی روبه‌رو شوید تا فیلمی اجتماعی یا جدی. از «انفرادی» و «دینامیت» گرفته تا «مرد عینکی»، همه نشان می‌دهند که خنده پرمخاطب‌ترین کالای فرهنگی در ایران امروز است. اما این تغییر ذائقه یک شبه اتفاق نیفتاده؛ پشت آن سال‌ها سیاست‌گذاری، شرایط اجتماعی و البته نیاز روحی مردم پنهان است

خنده به‌عنوان مُسکن

جامعه ایران در ۲ دهه اخیر از بحران‌های اقتصادی، فشارهای اجتماعی و همه‌گیری کرونا آسیب دیده است. وقتی زندگی روزمره پر از استرس و ناامیدی باشد، تماشاگر ترجیح می‌دهد دست‌کم در سالن تاریک سینما 2ساعت بخندد و مشکلاتش را فراموش کند. به همین دلیل است که حتی فیلم‌های سطحی و بی‌کیفیت هم اگر کمی خنده به همراه داشته باشند، فروش خوبی پیدا می‌کنند.

راه آسان کمدی

سینمای ایران همیشه با محدودیت‌هایی روبه‌رو بوده، اما در سال‌های اخیر فشارها بر فیلم‌های اجتماعی و انتقادی بیشتر شده است. فیلم‌سازان برای دور زدن سختگیری‌ها به کمدی پناه برده‌اند. ساخت کمدی هم ارزان‌تر است و هم تضمین فروش دارد. نتیجه این چرخه، پر شدن سالن‌ها از فیلم‌های مشابه و تکراری بوده که نه محتوای جدی دارند و نه ماندگاری بلندمدت.

نکته مهم اینجاست که سلیقه مردم تغییر نکرده، بلکه گزینه‌های پیش رویشان محدود شده است. تجربه نشان داده هر وقت فیلم غیرکمدی با کیفیت ساخته شده، مخاطب به استقبال رفته است. «فروشنده» اصغر فرهادی یا «متری شیش و نیم» سعید روستایی نشان دادند که مردم هنوز هم به فیلم‌های اجتماعی و جدی علاقه دارند، به شرط آنکه خوب ساخته شوند. بنابراین سقوط ذائقه اتفاق نیفتاده، بلکه سیاست‌ها و تولید ضعیف باعث شکل‌گیری این تصور شده است.

در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ مردم برای دیدن فیلم‌های فلسفی و اجتماعی صف می‌کشیدند. فیلم‌هایی مثل «هامون»، «اجاره‌نشین‌ها» یا «باشو غریبه کوچک» هم فروش داشتند و هم بحث‌برانگیز بودند. اما امروز حتی پرفروش‌ترین فیلم‌ها به سختی به چند میلیون تماشاگر می‌رسند و اغلب کمدی‌اند. این تفاوت نشان می‌دهد که سینما از تنوع و جسارت گذشته فاصله گرفته و در دام تکرار افتاده است.

الهام جهانی

یکی از راه‌های برون‌رفت از این وضعیت، بهره‌گیری از تجربه جهانی است. فیلم‌های خارجی می‌توانند الگوهایی از تنوع ژانری و کیفیت ارائه دهند. البته تقلید ساده کافی نیست؛ هر فیلم باید بومی‌سازی شود تا با فرهنگ و دغدغه‌های ایرانی هماهنگ باشد. تماشاگر ایرانی به دنبال استاندارد بالا و قصه‌گویی جذاب است، نه صرفاً تقلید از هالیوود.

نگاهی به سینماهای همدان این واقعیت را روشن‌تر می‌کند. این شهر با حدود ۱۳۰۰ صندلی در سالن‌هایی مثل قدس، فلسطین و آوینی، هر هفته میزبان مخاطبان زیادی است.

در روزهای نیم‌بها، سالن‌ها پر می‌شوند و مردم حتی تا نیمه‌شب فیلم می‌بینند.
کمدی‌ها همچنان محبوب‌ترین‌اند، اما فیلم‌های اجتماعی مثل «پیرپسر» هم نشان داده‌اند که می‌توانند سالن‌ها را پر کنند.

پردیس مهرقدس حتی نمایش فیلم‌های خارجی و کودک را تجربه کرده تا تنوع بیشتری به سینمای شهر بدهد.

این استقبال نشان می‌دهد که همدانی‌ها هم مثل بسیاری از شهرهای دیگر ایران، هم به خنده نیاز دارند و هم به داستان‌های جدی و انسانی.

اگر سینمای ایران تنها به کمدی‌های تکراری تکیه کند، خطر از دست رفتن بخش بزرگی از مخاطبان جدی وجود دارد. اما نشانه‌های مثبتی هم دیده می‌شود: بازگشت فیلم‌های اجتماعی به گیشه و استقبال دوباره از تنوع ژانری. آینده سینما بستگی به این دارد که مدیران فرهنگی و فیلم‌سازان چقدر جسارت داشته باشند تا هم سرگرمی بسازند و هم معنا.

خنده در سینمای ایران یک پناهگاه موقت است؛ نه مقصد نهایی. مردم به دنبال شادی‌اند، اما به همان اندازه تشنه فیلم‌های خوب و عمیق هم هستند. تجربه همدان و دیگر شهرها ثابت کرده که اگر فیلمی درست ساخته شود، مخاطب آن را پیدا می‌کند. سینما باید دوباره جسارت گذشته را بازیابد تا بتواند هم بخنداند و هم بیندیشند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس