پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

مدیرکل میراث فرهنگی همدان:

مستندات کاوش‌های هگمتانه کتاب می‌شود

مستندات یافته‌های باستان‌شناسان از ادوار مختلف کاوش‌ها در هگمتانه گردآوری می‌شوند.
یکی از برنامه‌های راهبردی پایگاه هگمتانه گردآوری مستندات و مطالعاتی است که در دهه‌های متعدد در این سایت تاریخی انجام شده است.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی همدان در این زمینه گفت: درنظر داریم نتایج مستندی از کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسان را در قالب یک کتاب گردآوری کنیم تا بتوانیم در اختیار علاقه‌مندان به مطالعات تاریخی در این محوطه قرار دهیم.
علی مالمیر گفت: تپه تاریخی هگمتانه با وسعتی حدود 40 هکتار از جمله محوطه‌های بزرگ و مهم باستان‌شناسی کشور محسوب می‌شود. بدون تردید این گنجینه بزرگ باستانی در دل خاک‌های خود آثاری از دوران‌های مختلف تاریخی را به یادگار دارد. تپه هگمتانه با توجه به اشارات تاریخی و برداشت‌های اولیه باستان‌شناسان و پژوهشگران به‌عنوان هگمتانه باستانی و دربرگیرنده آثار دوره ماد، هخامنشی و اشکانی است. ‏
وی عنوان کرد: جست‌وجو برای پیدا کردن شهر گمشده هگمتانه از سال‌ها پیش آغاز و اظهارنظرهایی از سوی پژوهشگران، باستان‌شناسان و سیاحان ارائه‌شده است.
گفتنی است: جست‌وجو برای یافتن مستندات تاریخی در این منطقه از سال‌ها پیش آغاز شده بود. «دمرگان» و «ژ. گیتر» از جمله کسانی هستند که پیش‌تر از دیگران متوجه هگمتانه شده‌اند. ژ. دمرگان رئیس حفریات شوش در سال 1896 میلادی به‌دنبال بازدید از همدان چند مهر استوانه‌ای جمع‌آوری و با خود به فرانسه برد. وی درباره قدمت و محل کشف آنها مطلبی عنوان نمی‌کند. مطالعات «کالمایر» روی مهره‌های استوانه‌ای تعلق آنها را به دوره ماد به اثبات می‌رساند.
«شارل فوسی» نیز در سال 1913 میلادی از طرف موزه لوور در گودال معروف به «شتر خواب» که مقابل موزه هگمتانه قرار دارد. دست به کاوش‌هایی زد که گزارشی از نتایج آن در دست نیست. متعاقب آن آقای «گیرشمن»، «لویی لوبرتون» و «کالمایر قوری» و 7 مجسمه برنزی بز کوهی یافت شده از تعلق آنها را به دوره مادها تأیید کرده است. علاوه‌بر این در سال (1299- تا سال 1312 ش) تعدادی اشیای نفیس زرین و سیمین توسط دمرگان کشف شد. این اشیا که هم‌اکنون در موزه ملی ایران و چند موزه و مجموعه خصوصی نگهداری می‌شود تماماً متعلق به دوره هخامنشی هستند. ‏
مرکز باستان‌شناسی سابق و دفتر آثار تاریخی به‌منظور هموار کردن کار عملیات باستان‌شناسی و پاسخگویی به پرسش‌های مهم تاریخی مربوط به دوران ماد در سال‌های 1347 و 1348 به خرید منازل مسکونی موجود روی تپه هگمتانه اقدام کرد. ‏
«محمدباقر مهریار» که در سال‌های 51 تا 54 امر تخریب منازل و آماده‌سازی محیط برای آغاز کاوش‌های علمی هگمتانه را هموار کرد در مطالعات خود از مقایسه خشت‌های مکشوفه هگمتانه با دیگر عوامل معماری محوطه‌های باستانی کشور، نواحی مجاور، کشف اجزا و عناصر معماری سنگی معتقد بود که آثار تپه هگمتانه همان هگمتانه هخامنشی است و هگمتانه مادی را باید در تپه «پیسا» واقع در 5/2 کیلومتری شمال غربی هگمتانه جست‌وجو کرد.‏
کاوش‌های باستان‌شناسی در سال 1362 توسط هیأت ایرانی به سرپرستی دکتر محمدرحیم صراف آغاز شد. این پژوهش‌ها تا سال 1367 ادامه یافت و پس از یک وقفه 5 ساله، دوباره از سال 1373 دنبال شد. در پژوهش‌های علمی مذکور ترانشه‌های متعددی به‌منظور شناسایی آثار معماری هگمتانه در اطراف و مرکز تپه ایجاد شد. در طول این عملیات گروه کاوش موفق شد شهر بزرگی را که با بهره‌گیری از یک سیستم عظیم معماری مدون ساخته شده بود شناسایی کند و بخش‌هایی از آن را که در قسمت‌های مرکزی، شرقی و جنوبی ردیابی شده بود به‌تدریج از دل خاک آزاد کند.
دستاورد فعالیت‌های گروه باستان‌شناسی، شناسایی مجموعه ساختمان‌های مربع‌شکل در عمق 2 تا 5 متری از سطح تپه بوده که در ابعاد 5/17 × 5/17 متر ساخته شده است. ورودی هر واحد معماری به یک پیشخوان و تالار مرکزی در وسط و 3 اتاق جانبی در 2 سو ختم می‌شود. این بناها در 2 ردیف موازی و پشت به یکدیگر به‌صورت قرینه پیاده شده‌اند.
مصالح به‌کار رفته برای ساخت شهر خشت و آجر در ابعاد متفاوت است. همچنین ادامه عملیات حفاری سبب شد که بخش‌هایی از حصار عظیم شهر به قطر تقریبی 9 متر و ارتفاع باقیمانده 8 تا 12 متر کشف شود. حصار مذکور که در فواصل معین دارای برج‌هایی عظیم بوده، شهر کهن هگمتانه را در بر گرفته است. ‏
در ادامه روند کاوش قسمت‌هایی از سیستم آبرسانی شهر در قالب جوی‌های متعدد نمایان شد. بخش‌هایی از این جوی‌ها به فاصله نیم متر از حصار کشف شده در شرق هگمتانه در معابر کارگاه جنوبی به‌دست آمده است. ‏
صراف با توجه به کاوش‌ها و مطالعات انجام شده و یافته‌های معماری، هگمتانه را منسوب به هخامنشیان می‌داند با این تفاوت که اعتقاد دارند که هگمتانه هخامنشی هگمتانه مادها هم هست و معتقدند که مادها این شهر خشتی را بنیانگذاری کرده و هخامنشیان ابنیه‌ای به آن افزوده‌اند. ‏
از سال 1383 پژوهش لایه‌نگاری باستان‌شناختی به سرپرستی دکتر «مسعود آذرنوش» در جای‌جای محوطه باستانی هگمتانه به‌منظور دستیابی به لایه‌های باستانی و تعیین قدمت لایه‌ها اقدام، که این برنامه در سال‌های 84، 85 و 87 نیز دنبال شد.‏
در این پژوهش هیأت ضمن دستیابی به آثار و بقایای معماری از نوع شهرهای شطرنجی که پیش‌تر توسط هیأت باستان‌شناسی ایران کشف و ردیابی شده بود. اثر مهمی از لایه‌های باستانی در زیر لایه معماری مکشوفه تا خاک بکر مشاهده نکرد.
آذرنوش صرفنظر از لایه‌های سطحی الارضی دوران اسلامی بقیه لایه‌ها و آثار معماری مکشوفه را متعلق به دوره اشکانی می‌داند و معتقد است که تپه هگمتانه باتوجه به یافته‌های معماری گسترده احتمالا شهری اشکانی است. تپه تاریخی هگمتانه به شماره 28 در تاریخ 24/6/1310 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و در ماه‌های اخیر تلاش برای جهانی شدن منظر فرهنگی شهر همدان که بخشی از آن دربرگیرنده هگمتانه تاریخی است با جدیت درحال انجام است.

رژه اقتدار نیروهای مسلح در همدان

پاکی آوردی ای امید سپید