پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

کارشناس سفال در گفت‌وگو با همدان‌پیام:

لالجین مبدأ اصلی سفالگری در کشور است

نویسنده : حیدر عبداللهی

■کسب معاش 90 درصد از مردم لالجین از راه سفالگری
■ باید سعی کنیم تولیدات به شیوه علمی انجام شود

محمدرضا قادری، متولد سال 1354 و رئیس اداره میراث فرهنگی و گردشگری لالجین است. او دارای کارشناسی سفال و سرامیک و یکی از کارشناسان این حوزه محسوب می‌شود که در حال‌حاضر در لالجین مشغول به فعالیت و کمک به تولیدکنندگان و سفالگران این شهر است.
در ادامه با این مقام مسئول گفت‌وگویی در حوزه سفال و سفالگری در لالجین انجام داده‌ایم، که در ادامه آن را می‌خوانید:

در مورد حرفه سفال لالجین توضیحاتی ارائه بفرمایید و اینکه از چه سالی آغاز به فعالیت کرده‌اید؟
این حرفه بیش از 700 سال قدمت دارد و سفالگری در لالجین نسل به نسل ادامه پیدا کرده است. لالجین همچنین در سال 1395 به عنوان شهر جهانی به ثبت رسیده است.

چه نوع محصولاتی در حوزه سفالگری تولید می‌شود و کدام یک عامه‌پسندتر است؟
ما 2 نوع محصول در این حوزه داریم که یکی کاربردی و دیگر تزئینی است. محصولات کاربردی شامل مظروفات و صنایع است و محصولات تزئینی شامل وسایل تزئینی و دکوری می‌شود که در خانه‌ها، هتل‌ها و رستوران‌ها و... استفاده می‌شود. درواقع محصولات تزئینی سفالی چون نسبت به دیگر محصولات قیمت پایینی دارند و به عنوان کادو استفاده می‌شوند، عامه‌پسندتر است.

آیا در حوزه سفال، نگارگری هم انجام می‌شود؟
نگارگری نه، ولی نقاشی و خوشنویسی به صورت نقش برجسته به صورت سفارشی برای گالری‌ها انجام می‌شود که در اصطلاح عامیانه به آن لعاب‎کاری مینایی گفته می‌شود.

سفالگری در حال‌حاضر چه جایگاهی در لالجین دارد و آیا حمایت‌های لازم از این حرفه شده است؟
سفالگری در لالجین جایگاه ویژه و رتبه نخست را دارد و 90 درصد مردم این شهر از راه تولید و فروش سفال، عرضه و توزیع این محصول، مواد اولیه و محصولات مربوط به آن مشغول به فعالیت هستند و به عنوان شغل اصلی مردم محسوب می‌شود. دستگاه‌های دولتی نیز تا جایی که توانسته‌اند از این حرفه در حوزه صدور مجوزها، اعطای تسهیلات کم بهره، گازکشی به کارگاه‌ها حمایت کرده‌اند که متأسفانه چشمگیر نیست و مردم انتظار دارند که حمایت‌های بیشتری از این حوزه صورت بگیرد تا هنر سفالگری هنرمندان زحمتکش ما به فراموشی سپرده نشود.

چه فعالیت‌هایی برای اینکه هنر سفالگری به ماشینی تبدیل نشود، صورت گرفته است؟
در این زمینه تخفیفات بیمه‌ای، معافیت‌های مالیاتی و برخی تسهیلات کم بهره شامل حال تولیدکنندگان می‌شود که اگر آنها به سمت تولید ماشینی بروند، به طور قطع این حمایت‌ها قطع خواهد شد. یکی از مشکلاتی که در حوزه تولید سفال مطرح می‌شود، این است که باید کیفیت محصولات سفالی و کار هنری بالاتر برود که در این صورت بازار فروش خوبی نیز خواهد داشت.

سفالگری چقدر در زمینه اشتغال و کارآفرینی استان و شهر لالجین تأثیر داشته است؟
تأثیر زیادی گذاشته است؛ به‌طوری که به جز مردم لالجین که صددرصد مشغول به کار هستند، افراد بسیاری از همدان و شهرهای اطراف برای اشتغال به این شهر وارد می‌شوند. ما در حال‌حاضر با کمبود نیروی کار مواجه هستیم. لالجین 15هزار نفر جمعیت دارد که 90 درصد آنها در حوزه سفال و سرامیک فعالیت دارند و بیش از هزار کارگاه تولیدی و 230 فروشگاه عرضه سفال و تعدادی فروشگاه برای تهیه مواد اولیه در این شهر فعالیت دارد.

سفال در چه زمینه‌هایی کاربرد دارد و اکثر مشتری‌های آن از چه صنفی هستند؟
سفال در عرصه‌های مختلفی شامل لوازم آشپزخانه، لوازم دکوری و تزئینی و کادویی، کتیبه‌های سفالی ساختمان‌ها و... کاربرد دارد و استفاده می‌شود. نمی‌توان گفت که یک قشر خاصی مشتری این محصولات هستند، بلکه چون در حال‌حاضر تولیدکنندگان از تنوع‌بخشی و تولید محصولات سرامیکی جدید استفاده می‌کنند، قشرهای مختلفی مشتری و خواهان آن هستند.

آیا در زمینه مواد اولیه و خاک با مشکل مواجه نیستید؟
خاک رس سفال از زمین‌های اطراف لالجین تأمین می‌شود که اگر در این زمینه اقدامی صورت نگیرد، در آینده با مشکل کمبود خاک مواجه می‌شویم که در این زمینه داریم با گروهی از تیم تحقیقاتی دانش‌بنیان که از تهران آمده بودند، همکاری می‌کنیم تا خاک‌های معدنی را جایگزین خاک رس کنیم که با توجه به فرآوری و درجه پخت آن، سفال تنوع و کیفیت و استقامت بهتری خواهد داشت.
در این 2 سال اخیر کرونا چه تأثیری بر حوزه سفالگری لالجین داشته است؟
در این 2 سال تحریم‌ها بیش از کرونا بر حرفه سفالگری لالجین تأثیر گذاشته است و کرونا تأثیر آنچنانی نگذاشته است، به طوری کارگاهی نداشتیم که بر اثر این ویروس تعطیل شده باشد، بلکه بیشتر بر حوزه گردشگری و عرضه‌کنندگان سفال تأثیر منفی گذاشت. در حوزه صادرات نیز تحریم‌ها و مبادلات ارزی تأثیر منفی گذاشته است که فشار مضاعفی بر صادرکنندگان گذاشته است که امید است با پیگیری‌های انجام شده، این مشکل رفع شود.

برنامه و راهکار شما برای رونق حرفه سفالگری لالجین چیست؟
در این زمینه می‌توان به آموزش‌هایی برای تنوع و کیفیت محصولات سفالی اشاره کرد. در لالجین اکثراً از شیوه‌های تجربی استفاده شده است که ما باید در این حوزه تلاش کنیم که تولیدات به روش‌های علمی صورت بگیرد که تنوع، استقامت و کیفیت کالا و محصول نیز بالاتر شود و مردم برای خرید آنها رغبت بیشتری داشته باشند و بازار کشورهای آسیایی را به دست بگیریم.

تشکیل یک رشته دانشگاهی سفالگری و تدریس آن در دانشگاه چقدر می‌تواند بر رشد این حرفه تأثیر داشته باشد؟
به طور قطع اگر به‌صورت علمی این حرفه دنبال شود، مردم گرایش بیشتری خواهند داشت و کیفیت آن نیز بالاتر می‌رود و اگر چنین اتفاقی صورت بگیرد، ما هم در این زمینه استقبال می‌کنیم و کمک‌ها و حمایت‌های لازم را برای پیشبرد آن انجام می‌دهیم. قبلاً هم رشته سفالگری در دانشگاه علمی – کاربردی لالجین فعالیت داشت که متأسفانه بر اثر دلایلی کنار گذاشته شد که سرانجام به ضرر این شهر تمام شد.

آیا می‌توان به آینده این حرفه در لالجین و استان خوش‌بین بود؟
بله، اگر تولیدکنندگان و مسئولان در این زمینه همت کنند، به طور قطع جایگاه جهانی ما حفظ خواهد شد و در وضعیت بهتری از شرایط امروزی قرار می‌گیریم؛ چون از نسل‌های گذشته این هنر در لالجین آموزش داده و فعالیت می‌شود.

تمایز لالجین نسبت به شهرهای دیگری که در حوزه سفال فعالیت دارند، چیست؟
در کشور شهرهایی مانند شهرضای اصفهان و روستای کلپورگان سیستان و بلوچستان در زمینه تولید سفال فعالیت دارند که در لالجین هم تنوع کارگاه‌ها و هم کیفیت کالایی که تولید می‌کند، منحصرد به فرد است.
لالجین همچین ابداع‌کننده نقاشی نقش برجسته و لعاب‌کاری در کشور محسوب می‌شود و درواقع هر اتفاقی که در کشور در حوزه سفال صورت می‌گیرد، می‌توان گفت که مبدأ اصلی آن لالجین است و اکنون نزدیک به 60 هزار خانوار در کشور به طور مستقیم و غیرمستقیم تحت‌تأثیر این حرفه هستند. لالجین در حوزه سفال به عنوان یک برند جهانی شناخته می‌شود و هر کالای سفالی که در شهرها و استان‌های دیگر تولید می‌شود، به لالجین می‌آید و در آنجا به فروش می‌رسد.

در پایان اگر نظر خاصی دارید که بیان نکرده‌اید، بفرمایید؟
انتظاری که من از سفالگران دارم، این است که این حرفه را به فرزندانشان آموزش دهند و مسئولان نیز باید آموزش‌های لازم را در این زمینه فراهم کنند تا این حرفه دوام و ماندگاری بیشتری داشته باشد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس