پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

به نام کودکان به کام تولید کننده‌ها

جعبه جادویی حرفی برای بچه‌ها ندارد

نویسنده : سمانه جهانگیری عرش

همدان پیام: هنوز هم دهه شصتی‌ها باوجوداینکه آن زمان کل شبکه‌های تلویزیون به عدد دو یا سه نمی‌رسید و فقط چندساعتی در روز، فیلم‌های کارتونی و آموزشی داشتند، آقای حکایتی، چاق و لاغر، در خانه، بازم مدرسه‌ام دیر شد، هادی وهدا، قصه‌های مجید‌ و... را خوب به یاد دارند.

هنوز شیرین‌ترین آهنگ‌ها و ترانه‌های کودکی مربوط به علی کوچولو، خونه مادربزرگه و مدرسه موش‌ها است.

چه روزهایی که با شنیدن و یا دیدن آلارم فیلم‌های کودک از تلویزیون‌های کوچک و سیاه‌سفید، دور آن جمع می‌شدند و با شور و شعف، فیلم‌ها را یکی‌یکی به تماشا می‌نشستند.

فیلم‌های خارجی هم محتواهای خاص خود را داشت و بعضاً آمیخته بااحساس و آموزش تحویل دیدگان کودک می‌شد.

فیلم‌هایی چون؛پسر شجاع، حنا دختری در مزرعه،آنه، حاج زنبورعسل، پینوکیو، سرندی‌پیتی،خانواده دکتر ارنس،باخانمان، بل و سپاستین و ... در آن دوران به‌گونه‌ای انتخاب و خریداری می‌شدند که نسل دهه 60 را کامل با مفاهیم زندگی و مهارت‌های لازم در برخورد با مشکلات آشنا می‌ساخت.

آن روزها با توجه به فیلم‌هایی که بیان شد قهرمان فیلم‌های کودکی ما شخصیت‌هایی بودند که نه اهل جنگ و خونریزی بلکه اهل مهربانی، صداقت و احقاق حق بودند.

دهه هفتادی‌ها هم با ورود بیشتر از پیش برنامه‌های شرکت‌های خارجی به تلویزیون کمی متفاوت‌ترجلوی تلویزیون ظاهر شدند، آنها با ورود برخی پویانمایی‌های جدید، فضای متفاوتی از برنامه‌های تلویزیون را تجربه کردند. از آن زمان به بعد بود که رقابت سختی میان شخصیت‌های ایرانی باشخصیت‌های خارجی شکل گرفت و در این رقابت نابرابر به نظر می‌رسد تلویزیون ما برای کودکان کم آورد.

به نظر می‌رسد باوجوداینکه ایران در دهه 80 و به‌ویژه 90 درعرصه فیلم‌های کودک و ساخت انیمیشن به تجربه لازم رسیده بود اما فیلم‌های دهه هشتادی و نودی از رونق افتاد و صرفاً دیدن این فیلم‌ها هرچند تولید داخل، محلی برای پر کردن فراغت کودکان خردسال" نه نوجوانان" شد.

نوجوانان باشخصیت‌های وارداتی در فیلم‌های رنگو، دافی‌داک،رابین‌هود، سیندرلا،السا و آنا، زیبای خفته، راپونزل، سفیدبرفی، بابا لنگ‌دراز، شهر مردگان و ...انس گرفتند و با دانستن نام این فیلم‌ها به‌ویژه اینکه شخصیت‌های آنها به صورت تصویر روی جلد دفاتر و یا لباس‌ها هم درآمد، سعی در دانلود آنها از طریق شبکه‌های مجازی کرده و علاوه بر آن چند فیلم دیگر را هم به دیدگانشان افزودند.

بدین ترتیب تلویزیون برای این گروه سنی نم نمک به فراموشی رفت.

نوجوانان کم‌کم با ورود فنّاوری و فضای مجازی و نیز فیلم‌های مختلف ماهواره و در کنار آن ضعف صداوسیمای داخلی در نپرداختن به نیاز فعلی این گروه، راه خود را به سمت دیگری کج کردند و به‌نوعی شبکه کودک تلویزیون را کنار گذاشتند.

البته شاهد این مدعا مصاحبه‌ای بود که با برخی نوجوانان رده سنی 12 تا 15 سال دختر و پسر انجام دادیم.

آنها از فیلم‌های شبکه کودک چیزی نمی‌دانستند و بیشتر علاقه‌شان به‌ویژه در دوران کرونا به سمت فیلم‌های خارجی و دانلود این فیلم‌ها گرایش پیداکرده بود
این موضوع هرچقدر از رده سنی12 سال عبور می‌کردیم و مخصوصاً بین پسران مشهودتر بود.

هرچند ناگفته نماند که کودکان رده سنی 3 تا 9 سال در مصاحبه میدانی که انجام شد همچنان به اجبار بنا بر شرایط سنی و در دسترس نبودن شبکه های مجازی برای آنان، پای تلویزیون بودند اما خانواده این کودکان نیز رضایت چندانی از برنامه‌ها نداشتند .

شبکه کودک در ایران دارای دو کانال پویا و نهال است. کانال پویا ویژه خردسالان زیر 6 سال است و برنامه‌های آن از ساعت 8 صبح تا 2 بعدازظهر پخش می‌شود. کانال نهال نیز ویژه کودکان 6 تا 12 سال است و برنامه‌های آن از ساعت 2 بعدازظهر تا 10 شب پخش می‌شود.

به گفته خانواده‌ها فیلم‌های کودکان حاوی محتواهای آموزشی بنا بر نیاز جامعه کنونی نیست و گاهی فیلم‌ها به‌گونه‌ای است که کودک تلویزیون را رها می‌کند و به اتاق خود برمی‌گردد.

البته فیلم‌هایی چون "مهارت‌های زندگی" هم ویژه نوجوانان هست که تا حدودی توانسته مخاطبان را جذب کند و ازنظر آموزشی خوب عمل کند هرچند نیاز به کار دارد.

افزایش آگاهی کودکان در زمینه‌‏های گوناگون، تشویق کودکان به کارهای خوب با نمایش دادن مهربانی، سخاوت و...، گسترش برنامه‏‌های آموزشی، ایجاد دوستی و محبت، ترویج و آموزش ارزش‏های اجتماعی، معرفی روش‏‌های دوست‌یابی و حفظ دوستی، ایجاد حس مسئولیت در کودکان، جلوگیری از رفتار خودخواهانه کودکان با به تصویر کشیدن رفتارهای جامعه‌گرایانه و غیره، ازجمله کارکردهای مثبت تلویزیون است که خانواده‌ها از تلویزیون ایران انتظار دارند.

مسئولان و تهیه‏‌کنندگان تلویزیون، همیشه باید در نظر داشته باشند که برنامه‏‌هایی که ویژه کودکان ساخته می‏‌شود، به صورت الگو در بین مخاطبان مطرح خواهد شد و ممکن است تأثیرات فراوانی بر جای نهد.

یک روانشناس تربیتی در گفت وگو با همدان پیام می‌گوید: متأسفانه نوآوری در كار تلویزیون، تنها در حد بازی دادن یك عروسك یا ساختن یك ترانه است. این در حالی است كه مدت‌ها است بر كم اثر بودن چنین برنامه‌هایی تأکید شده و معتقدیم لااقل در مورد کودکان 3 تا 6 سال سرگرمی بر آموزش اولویت دارد.

حسین امینی گفت: کودک با دیدن یک فیلم باید نه‌تنها ارزش‌های اخلاقی را فراگیرند، بلكه خود واجد آن ارزش‌ها شود و بتوانند به‌راحتی مسائلی را كه در دوران كودكی با آن مواجه می‌شود را حل‌وفصل كند.

استاد دانشگاه می‌گوید: در بسیاری از تولیدات تلویزیونی خاص كودكان حلقه‌های گمشده‌ای وجود دارد. در مثال ما روشن‌بینی اجتماعی و ظرافت هنری دو حلقه مفقوده‌اند. یافتن حلقه‌های دیگر باشد به عهده سازندگان برنامه‌ای كه تنها این تصویر از مادر را به رسمیت می‌شناسند.

وی غیبت برندها و سرمایه‌های کودکان نخبه در تلویزیون برای بر عهده گرفتن نقش‌های مختلف، افزایشِ حضورِ کارتون‌ها و پویانمایی‌های خارجی به‌جای تولید داخل با محتوای به‌روز،پخش نابهنگام آگهی‌های بازرگانی را از دیگر مشکلات صداوسیما در برنامه کودکان می‌داند.

یک تولیدکننده فیلم‌های کودک هم می‌گوید: پخش پویانمایی‌ها و کارتون‌های خارجی باعث شد تا برخی از کارتون‌ها و پویانمایی‌های ایرانی هم راه را اشتباه بروند،گاهی در کارتون‌های ایرانی شاهد واژه‌هایی هستیم که مفاهیم‌شان برای خردسال و کودک تعریف‌نشده‌اند، گویی مدیران مربوطه یک‌بار هم از ابتدا تا آخر ندیده‌اند که جلوی پخش این واژه‌ها و تصاویر را بگیرند.

حجت ا ... سیفی که خود کارگردان فیلم "سهم من از زندگی" نیز هست و زمانی این فیلم را به جشنواره فیلم‌های کودک و نوجوان همدان ارسال کرده می‌گوید: وقتی آن موقع کارهایی مثل خونه مادربزرگه روی آنتن می‌رفت دیگر خیال‌ خانواده‌ها راحت بود که فرزندشان هرچه از مادربزرگ و قصه‌هایش می‌آموزد تهدیدی برای شخصیت و رفتار او نیست!

این کارگردان حوزه کودک ادامه می‌دهد که به نظر من بعضی از داستان‌ها و به‌خصوص پویانمایی‌هایی برای فرهنگ کودکان ما نوشته‌نشده است و والدین نباید بگذارند فرزندانشان هر کارتونی را ببینند؛ وی معتقد است که دست‌اندرکاران تلویزیون ملی به‌جای حمایت لازم از تولیدکنندگان کارتون‌ها و پویانمایی‌های داخلی به سراغ پخش پویانمایی‌ها و کارتون‌های خارجی رفته که بافرهنگ و سبک زندگی کودکان ایران‌زمین مطابقت و تناسبی ندارد.

بدین ترتیب و بنابر گفته کارشناسان و روانشناسان کودک، شناخت ابعاد شخصیتی و تربیتی کودک به ما می‌گوید یکی از نیازهای او داشتن قهرمانانی است که الگوی عملی او باشند حال اگر این قهرمانان ایرانی و تولید داخل باشند قطعاً تأثیر بیشتری در ملی‌گرایی او خواهد داشت.

همچنین فیلم های کودکان نقش تاثیر گذاری عمیقی در روح و جان آنان دارد که می‌تواند شخصیت او را برای ورود به جامعه بسازد که متأسفانه فیلم های کنونی اثری تربیتی چندانی ندارند و از موضوع را به فراموشی سپرده اند.

به اعتقاد کارشناسان شبکه کودک به جز آموزش دینی آن‌هم به صورت جسته و گریخته و سلیقه‌ای آموزش مفاهیم، مهارت های درست زیستن، برخورد با گروههی همسان، برخورد اجتماعی و آموزش شهروندی را در خود ندارد.

علاوه بر آن موسیقی و ترانه‌های کودکی، لالایی و یا ملودی‌ها نیاز اساسی رشد کودک است. وقتی این بخش را نادیده می‌گیریم یعنی کودک را به سمت آثار غیرایرانی با موسیقی غیر بومی سوق داده‌ایم.

با این توصیف آیا شبکه‌های تخصصی کودک و نوجوان تابه‌حال به این نیازها در دو رده سنی کودک و نوجوان توجه کرده‌اند یا اینکه به‌جای حمایت از تولیدکننده داخلی با خرید کارتون‌های خارجی کودک را به سمت خرید و یا دانلود بیشتر فیلم‌های خارجی سوق داده‌اند؟

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس