پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

پیشکسوت همدانی در گفت‌وگو با همدان‌پیام:

گویش همدانی بازمانده زبان مادی و پهلوی است

نویسنده : حیدر عبداللهی

هادی گروسین متولد سال 1321 در همدان است که فوق‌دیپلم ادبیات دارد و در سال 1341 به شغل معلمی روی آورده و تا زمان بازنشستگی به این شغل شریف پرداخته است.
این پیشکسوت همدانی از 12سالگی به مطالعه و کتابخوانی روی آورده و آثار مختلفی را به رشته تحریر درآورده است که عبارتند از: بازار و پیشه‌های همدان، جغرافیای تاریخی و زیستگاه‌های دره‌ای الوند، زرومند؛ دریاچه باستانی همدان، تذکره خوشنویسان همدان، زندگینامه و گویش باباطاهر همدانی، زندگینامه عین‌القضات همدانی، سخن‌سرایان معاصر همدان، واژه‌نامه همدانی، سفرنامه‌های تخت‌سلیمان که شامل 3 سفرنامه می‌شود، نمایشنامه کوچه، کتاب‌شناسی سیدجمال‌الدین اسدآبادی و جغرافیای تاریخی اسدآباد و انسان با جانوران است.
در ادامه با این نویسنده همدانی گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه آن را می‌خوانید:

در مورد کتاب واژه‌نامه همدانی و اینکه به چه موضوعاتی پرداخته‌اید، توضیح بفرمایید؟
این کتاب شامل واژه‌نامه‎ها، ضرب‌المثل‌ها و داستان‌های همدانی می‌شود که برای نخستین بار در سال 1370 چاپ شد و در سال 1384 با 364 صفحه به چاپ دوم رسید و در سال 1398 با 700 صفحه به چاپ سوم رسید.

از چه سالی آغاز به نوشتن این دانشنامه کردید و چند جلد دارد؟
از سال 1341 شروع به نوشتن این کتاب کردم که حاصل 59 سال تلاش و کوشش می‌شود.
این کتاب یک جلدی 4 فصل دارد که فصل اول آن شامل واژه‌های همدانی، فصل دوم ضرب‌المثل‌ها، فصل سوم داستان‌های ضرب‌المثل‌گونه به نام داستان‌های امثال که در میان مردم همدان کاربرد دارد و فصل چهارم شامل داستان‌های عامیانه می‌شود و در آخر این کتاب نیز چند نمونه شعری آمده است.

در مورد ادبیات و فولکلور همدان توضیحاتی ارائه بفرمایید؟
در همین زمینه کتابی 2 جلدی توسط انتشارات حوزه هنری همدان در دست چاپ دارم که جلد نخست آن شامل جستارهایی در مورد زیست‌بوم و تاریخ معاصر همدان می‌شود که از دوران قاجاریه تاکنون را دربر می‌گیرد و جلد دوم آن به فرهنگ و آداب‌‌ورسوم‌های همدان، شامل آیین عزاداری، عید نوروز، آیین ازدواج، بازی‌ها و... پرداخته است.

به نظر شما گویش همدانی برگرفته از چه زبانی و چه دوره‌ای است؟
زبان مادی باستان، زبان اصلی ما است و پس از آن تحت‌تأثیر گویش پهلوی بوده که از زمان اشکانیان آغاز و تا ساسانیان ادامه پیدا کرده است. درواقع گویش همدانی با زبان لکی، کردی و لری شباهت‌های زیادی دارد که این نشان‌دهنده آن است که دارای یک ریشه هستند و به مرور به شکل امروزی درآمده است.

آیا در جامعه ما به فولکلور و ادبیات عامه اهمیت داده می‌شود و اگر نه، چرا؟
متأسفانه در حال‌حاضر به دلیل مشکلات اقتصادی و پایین بودن سطح معیشت به فولکلور اهمیتی داده نمی‌شود و تاکنون هیچ کمکی در این زمینه برای چاپ و نشر کتاب‌هایم نشده است.

راهکار شما برای تقویت و ماندگاری فولکلور در جامعه چیست؟
در مرحله نخست گردآوری و مکتوب کردن این آثار مهم است که برای مثال افرادی همچون علی‌اشرف صادقی در حال جمع‌آوری دانشنامه‌ای کامل از زبان فارسی هستند. البته می‌خواهم دانشنامه‌ای کامل از واژه‌ها، اصطلاحات، کنایات و ضرب‌المثل‌های همه زبان‌های ایرانی شامل کردی، لکی، لری و... تألیف شود که برای آیندگان سودمند باشد.
به نظر شما فولکلور و ادبیات عامه چه نقشی در تعالی ادبیات و زبان ملی دارد؟
تأثیر بسیار زیادی دارد که برای مثال درویشیان در مقدمه دانشنامه‌اش ذکر کرده که در گویش همدانی مصدرهای زیادی وجود دارد که جایگاه آن در زبان ملی خالی است که باید از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم. این ظرفیت‌ها تنها شامل گویش همدانی نمی‌شود، بلکه گویش‌های دیگر نیز در این امر تأثیرگذارند و موجب غنای بیشتر زبان می‌شوند. به نظر من فولکلور و ادبیات عامه خیلی لطیف و خوشایند است که می‌تواند روح و جسم انسان را جلا و صیقل دهد و به هیجان درآورد.

درخواست شما از مسئولان و مردم برای حفظ ادبیات عامه چیست؟
درخواستی در این زمینه ندارم؛ آنها باید مسئولیت خودشان را بدانند. متأسفانه برخی افراد غیرهمدانی و برنامه‌های مختلفی برگزار می‌شود که موجب تحریف و تغییر گویش همدانی می‌شوند که می‌خواهم در این زمینه اقداماتی صورت گیرد.

در پایان اگر نظر خاصی در این زمینه دارید، بیان بفرمایید؟
حداقل تقاضای من از مسئولان استان آن است که کتاب‌های نویسندگان و محققان را بخرند و در مراسمات و همایش‌هایی که شرکت می‌کنند، به افراد مختلف یا برگزیده هدیه بدهند تا به گونه‌ای از تلاش این نویسندگان قدردانی شود.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس