جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان همدان، یکی از قدیمیترین و معتبرترین رویدادهای هنری ایران در حوزه تئاتر برای مخاطبان کمسن و سال است. این جشنواره با بیش از نیمقرن سابقه از سالهای اولیه دهه ۱۳۵۰ شمسی ریشههای خود را در فعالیتهای پراکنده تئاتر کودک در همدان پیدا کرد. شکل رسمی و منظم برگزاری این جشنواره از سال ۱۳۷۰ آغاز شد که نشاندهنده تداوم و رشد مداوم آن است.
از دهه ۱۳۸۰، این جشنواره هر سال بهطور منظم در همدان برگزار میشود و البته نمادی است از فرهنگ غنی این شهر کهن. 24مین دوره با تأکید بر «بازی، قصه و تئاتر» افتتاح شد و پس از آن همدان بهعنوان «نخستین پایتخت فرهنگی ایران» (از سال ۱۳۸۰)، میزبانی دائمی جشنواره را به عهده گرفت. بهرغم وجود چالشهایی مانند همهگیری کرونا، جشنواره ادامه پیدا کرد و 29مین دوره آن نیز با شعار «تئاتر، گفتوگوی بدون مرز» از ۱۱ تا ۱۷ آبان در همدان برگزار شد و شامل بخشهای مسابقه کودک، خردسال، ملل (با حضور آثاری از عراق، روسیه و...) و نقالی بود. این جشنواره حالا به 30مین دوره برگزاری خود نزدیک میشود و قرار است از ۱۴ تا ۲۰ آذر با شعار «کودک امروز، روایت تازه، صحنه فردا» و همراهی گروههای تئاتری داخلی و خارجی به دبیری آزاده انصاری برگزار شود.
برگزاری این جشنواره با نزدیک به ۳۰ سال سابقه انگیزهای شد تا با آزاده انصاری، دبیر این رویداد فرهنگی، چگونگی و کم و کیف آن صحبت کنیم که در ادامه از نظر میگذرانید.
29 دوره از جشنواره تئاتر کودک و نوجوان گذشته است. این جشنواره در طول این سالها چه فراز و نشیبهایی را پشت سر گذاشته تا به جایگاه کنونی رسیده و امسال چه رویکردی برای تئاتر کودکان در نظر گرفته شده است؟
در طول ۲۹ دوره برگزاری، جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان فراز و نشیبهای بسیاری را پشت سر گذاشته است؛ از سالهای نخست که بیشتر با رویکردی آموزشی و معرفی گروههای فعال در حوزه تئاتر کودک آغاز به کار کرد، تا دورههایی که نگاه پژوهشی، بینالمللی و گسترش تعاملات فرهنگی در آن پررنگتر شد. در این مسیر، گاه محدودیت امکانات و شرایط اجتماعی یا اقتصادی، بر کیفیت و استمرار جشنواره تأثیر گذاشت، اما شور و اشتیاق هنرمندان حوزه تئاتر کودک و نوجوان همواره سبب شد چراغ این رویداد روشن بماند. امسال اما تلاش کردهایم با نگاهی تازه و آیندهنگر، شعار «کودک امروز، قصه تازه، صحنه فردا» را مبنا قرار دهیم؛ یعنی توجه به جهان امروز کودک، روایتهای نو و خلاقانه و بهرهگیری از زبانهای تازه نمایشی از جمله تئاتر تعاملی، عروسکی و محیطی و استفاده از ظرفیتهای تکنولوژیک امروز. رویکرد و تمرکز امسال جشنواره بر آموزش، تبادل فرهنگی، پرورش تخیل و مشارکت کودکان در فرآیند اجراست. در این رویکرد، صحنه نهتنها محل اجرا، بلکه فضای بازی، گفتوگو و رشد نیز هست.
با توجه به اینکه امسال با جنگ ۱۲ روزه مواجه بودیم، آیا در جشنواره تئاتر کودک و نوجوان نمایشهایی وجود دارند که این موضوع را به شکلی ظریف، انسانی و غیرمستقیم به کودکان منتقل کنند؟
امسال، در شرایطی که جهان کودکان نیز از اخبار و اضطراب جنگ بینصیب نمانده، تلاش کردهایم در انتخاب آثار جشنواره نگاهی مسئولانه و ظریف داشته باشیم. ما رنج را بازتولید نمیکنیم، بلکه به آن پاسخی انسانی میدهیم. در چارچوب 2 رویکرد اصلیمان یعنی «شادی حق بچههاست» و «وطن خانه ماست»، بهدنبال آثاری هستیم که شادی را نه بهعنوان غفلت از واقعیت، بلکه بهعنوان نیرویی برای ترمیم، همدلی و امید به آینده ببینند. نمایشهایی که بهصورت استعاری و شاعرانه به مفاهیمی مانند از دست دادن، پایداری، دوستی و بازسازی خانه به مثابه وطن میپردازند، برای ما اهمیت ویژهای دارند. منظورمان نمایشهایی نیست که کودک را غمگین کنند، بلکه آثاری است که او را به فکر وادارند؛ تا از دل بازی، نور و خیال، معنای صلح، مهربانی، وطندوستی و حس تعلق را کشف کند. در واقع میکوشیم جشنواره امسال، با وجود همه دشواریهای بیرونی، یادآور این باشد که صحنه تئاتر همچنان خانه ماست؛ جایی برای با هم بودن، برای بازسازی امید و برای یادآوری اینکه شادی، حتی در روزهای سخت، حق مسلم کودکان است.
با توجه به پیشرفت فناوری و اینکه کودکان و خردسالان امروزی بهطور گسترده در فضای مجازی حضور دارند و با بارش محتواهای مختلف دست و پنجه نرم میکنند، آیا در این جشنواره بخش یا کارگاهی وجود دارد که به آسیبشناسی استفاده کودکان از فضای مجازی بپردازد و همزمان مزایا و معایب آن را بررسی کند؟
موضوع حضور کودکان در فضای مجازی برای ما صرفاً یک نگرانی نیست، بلکه فرصتی برای شناخت دنیای امروز آنهاست. کودکان امروز در این فضا زندگی، بازی و حتی خیالپردازی میکنند، بنابراین، لازم است بدانیم بیشتر چه چیزهایی علاقهمندند و چه محتوایی برایشان جذاب است. در همین راستا، در سمیناری تخصصی که اطلاعات آن در آینده اعلام خواهد شد، به بررسی، تحلیل رفتار و علایق کودکان در فضای مجازی خواهیم پرداخت. هدف ما این است که از خلال این پژوهش، تصویر روشنتری از ذهن و دغدغههای کودک امروز بهدست آوریم تا زبان تئاتر و هنر کودک بتواند به او نزدیکتر شود یا بخش مسابقه مقالهنویسی که جزو بخشهای جدید جشنواره است، ناظر بر این رویکرد است. خوشبختانه تاکنون، چکیده مقالات بسیار خوبی به دبیرخانه رسیده که ما را در پیگیری این رویکرد پژوهشی و علمی هرچه مصممتر کرده است.
با توجه به اینکه شما بهعنوان مسئول و دبیر جشنواره فعالیت میکنید، تا چه حد بر کیفیت آثار نمایشی که قرار است برای کودکان اجرا شوند تمرکز داشتهاید و چه تعداد آثار در هر بخش به شما رسیده است؟
در این دوره از جشنواره کیفیت آثار برای ما اولویت اصلی است. تلاش کردهایم نگاه کمی را فدای کیفیت نکنیم و هر اثری که به مرحله نهایی میرسد، بتواند از نظر محتوایی، هنری و ارتباط با دنیای کودک و نوجوان قابل دفاع و تأثیرگذار باشد. البته جشنواره برآیند اجراهای عمومی و آثار تولیدشده در سال است و نمیتواند صددرصد کیفیت را تضمین کند. ولی سعی کردهایم با لحاظ معیارها و شاخصهای کیفی در همه بخشها و همه مراحل به درصد بیشتری از کیفیت برسیم. دریافت پروپوزال یا پیشنهاد پژوهشی در بعضی بخشها دلیل این مدعاست. در همین راستا، شورای انتخاب آثار با دقت بسیار و از میان متخصصان دانشگاهی و فعالان شناختهشده تئاتر کودک و نوجوان تشکیل شده تا فرآیند داوری و گزینش، بهطور کامل تخصصی و عادلانه انجام شود. تاکنون آثار زیادی از سراسر کشور به دبیرخانه رسیده و پس از بررسی، بخشی از آنها برای حضور در جشنواره انتخاب شدهاند. آمار نهایی آثار پذیرفتهشده بهزودی اعلام خواهد شد، اما آنچه برای ما اهمیت دارد، نهفقط تعداد، بلکه کیفیت و تأثیرگذاری واقعی آثار بر مخاطب کودک است.
آیا در جشنواره نشست یا پنلی برگزار میشود و در این نشستها چه موضوعاتی بررسی یا مطرح خواهند شد؟ همچنین، کارگردانانی که در این جشنواره حضور دارند تا چه حد با ذهنیت کودکان امروز هماهنگ و همسو هستند؟
همانطور که در پاسخ پرسش پیشین هم گفتم، ما قبل از آغاز جشنواره با همکاری یکی از دانشگاههای هنری، یک سمینار پژوهشی ــ علمی با حضور اساتید و پژوهشگران این حوزه برگزار خواهیم کرد که سخنرانیها و پنلهای علمی متعدد با موضوعات ارائهشده در فراخوان برای آن تعریف شده است. در ضمن در حال رایزنی برای طراحی چند کارگاه آموزشی هم هستیم.
تعداد آثار پذیرفتهشده در هر بخش جشنواره به تفکیک
به گزارش جامجم آنلاین، تا ۲۵ مهر سال جاری برای 30مین دوره جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان هنوز فهرست کامل آثار صحنهای (کودک و نوجوان) و نمایشنامهنویسی اعلام نشده، اما دبیرخانه آثار منتخب بخشهای پژوهش، خردسال و «دیگر گونههای اجرایی» را معرفی کرده است.
در ادامه، به تفکیک، تعداد آثار پذیرفتهشده هر بخش ارائه میشود. این آثار براساس بررسی شوراهای انتخاب مربوطه انتخاب شده و برخی به مراحل بعدی (مانند ارسال متن کامل یا فیلم) راه یافتهاند. در بخش پژوهش (مقالات منتخب) که بر محورهایی مانند نظریات روزآمد، آموزش تئاتر و نقش آن در بحرانهای اجتماعی تمرکز دارد، ۱۳ مقاله از سوی شورای انتخاب (متشکل از عطاا...کوپال و فرهاد امینی) پذیرفته شدهاند. در بخش خردسال (پروپوزالهای پذیرفتهشده) که رقابتی است و بر نمایشهای مناسب سنین ۳ تا ۶ سال تمرکز دارد، از ۵۶ پروپوزال ارسالی، ۱۵ اثر توسط شورای انتخاب متشکل از فهیمه میرزاحسین، الکا هدایت و نیما بیگلریان به مرحله بعد راه یافتند.
این گروهها باید فیلم کامل نمایش را ارسال کنند. در بخش دیگر گونههای اجرایی طرحها و ایدههای پذیرفتهشده نیز پس از تأیید، برای داوری نهایی ارسال میشوند.
از میان آثار ارسالی، شورای انتخاب (سامان خلیلیان و سینا ییلاقبیگی) ۱۱ طرح را پذیرفته است. این بخش شامل نمایشهای نوآورانه مانند عروسکی، فیزیکی یا چندرسانهای است. در بخش نمایشنامهنویسی در شاخههای حرفهای و دانشآموزی، آثار باید با اولویتهای جشنواره همخوانی داشته باشند و مهلت ارسال نیز تمدید شده است.
