| پنجشنبه - 15 مرداد 1405 - شماره 5479-D |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 142108 |
تاریخ انتشار: 1403-12-15 - 10:40 |
تعداد بازدید: 188 |
|
|
|
|
سنتهای روزهداری همدانیها در گذرِ زمان
فرهنگی
تاریخ بیش از ۳ هزار ساله همدان، پایتخت تاریخ و تمدن ایران، سرشار از گنجینههای ارزشمند آداب و رسوم کهن به جا مانده از گذشتگان است؛ سنتهایی که به کوچه پسکوچههای هگمتانه در ماه مبارک رمضان رسیده و برگرفته از اعتقادات دینی و فرهنگ دیرین این دیار است.
روزهای نه چندان دور، همدانیها از پیر و جوان مراسمهایی پُرطمطراق برای فرا رسیدن ماه رمضان برپا میکردند. فضای معنوی و روحانی رمضان در مساجد و خانهها به وضوح احساس میشد؛ صدای تلاوت قرآن، دعاهای دستهجمعی، سحرخوانی و افطاریهای ساده اما پربرکت، همگی نشانههایی از همبستگی و اتحاد میان آنهاست.
از سنت دیرین و کهن “کلوخاندازان” گرفته تا “کیسه برکت”، “چاوُشخوانی”، “حنابندان”، “پخت حلوا زرده و انگشتپیچ”، توزیع غذای نذری و آشهای سنتی و افطاریهای دستهجمعی، سنتهای ماندگار همدانیها در ماه مبارک رمضان که اگرچه اسمی از آنها به جا مانده، اما در برخی روستاهای این دیار توسط ریشسفیدان و بزرگان روستا هنوز زنده است و رمضان با این سنتها حال و هوای خود را دارد.
دلهای پاک؛ دارایی همدانیها برای “پیشباز” رمضان
در آئین پیشباز مردم برای آمادگی هر چه بیشتر در ماه مبارک رمضان، روزهای نخست، پانزدهم و آخر ماه شعبان را روزه میگیرند و مردم همدان باور دارند افرادی که این 3روز را روزه بگیرند، اجر و ثواب آن برابر با روزه یک ماه رمضان است و این اعتقاد همچنان نزد مردم همدان ریشه دارد.
پدربزرگ میگوید: خانوادههای همدانی بنا به وسع و توان مالی مایحتاج و اقلام غذایی مورد نیاز خود را برای ایام روزهداری فراهم میکردند و نیازهای طبقه فقیر با متوسط و ثروتمندان متفاوت است. در گذشتههای دور، یک وعده غذای متمولان و ثروتمندان برنج و برای طبقه متوسط گاهی هفتهای یک بار بود و عمده غذای مردم برای افطاری انواع آش، شیر و خرما، نان جو، نان و پنیر و سبزی و گردو، آبدوغ خیار، حلیم، کلوچه، شیرینی مخصوص همدان همچون انگشتپیچ، حلوا زرده و کماج و مسقطی بود.
سخنان پدربزرگم حکایت از همدلی و یکرنگی اهالی دارد، آنجا که هر کسی به اندازه وسع و توانش به افراد بیبضاعت کمک میکردند تا آنها هم بتوانند روزهداری را در کمال آرامش بگذرانند و جوش و خروش اهالی روستاهای همدان برای دعوت از افرادی که برای هدایت مردم و بیان احکام و واجبات ماه مبارک رمضان به روستا بیایند، در غیر این صورت از مراجع برای دعوت از یک روحانی برای حضور در مسجد روستا درخواست میکردند. آن زمان روحانی معرفیشده هنگام حضور در روستا در منزل یکی از خادمان یا بزرگان روستا اسکان داده میشد و برخی مواقع نیز نیکوکاری پیدا میشد و تمامی هزینههای این روحانی را در یک ماه مبارک رمضان تقبل میکرد. اگر چنین اتفاقی نمیافتاد، در مدت این یک ماه اقامت روحانی در روستا، هر یک از خادمان، اعضا و یا اهالی روستا به ترتیب او را به منزل خود دعوت میکردند. این سنت همچنان در روستاهای همدان رایج است.
تطهیر برای رمضان با “کلوخاندازان”
رمضان تنها ماه روزهداری نیست، بلکه فرصتی است برای بازنگری در رفتارها، پاکسازی قلب از کینهها و تقویت رابطه با خدا و خلق او. مردم دارالمومنین برای تطهیر خود از هر گناهی از سالهای دور با برپایی سنت “کلوخاندازان” خود را برای ماه رمضان، ماه میهمانی خدا آماده میکنند و جشن پیش از ماه رمضان را “کلوخاندازان” میگویند.
این سنت در اکثر نقاط ایران به ویژه در همدان مرسوم است و در آخرین روز از ماه شعبان از سال قمری برگزار میشود. جشنی که از متون کهن یادی از آن نشده یا نگارنده از آن بیاطلاع بوده است. رسم بر آن بود که اغلب مردم همدان وسایل مورد نیاز و خوراک خود را آماده کرده و به اطراف شهر و آبادی، به ویژه کشتزارها و باغ میرفتند و بساط چای و خوراکی را عَلَم میکردند.
در این آئین، هنگام عصر کلوخ برمیداشتند و نیت میکردند تا پایان ماه گناه نکنند و سپس کلوخ را محکم بر زمین میزدند. پیشینیان معتقد بودند با شکستن کلوخ، امیال نفسانی خود را زیر پا میگذارند و میل به پیروی از نفس را در خود میشکنند. عدهای از همدانیها نیز از بزرگ تا کوچک، در قدیم هنگام غروب در این آئین کلوخی را در دست میگرفتند و رو به قبله میایستادند و با این دعا که خدایا گناهان و کارهای بد گذشته را شکستیم، خود را برای عبادت و روزه در ماه رمضان آماده میکردند. آنگاه کلوخ را محکم بر زمین میزدند تا خُرد شود.
به گفته کارشناس مردمشناسی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری همدان؛ اگر بخواهیم آئینی مخصوص ماه مبارک رمضان را در این استان ثبت کنیم، انواع چاوُشخوانی، سحرخوانی و ذکرخوانی با لهجههای مختلف است که باید ثبت معنوی شود.
فریبا نعمتی در گفتوگو با ایرنا اظهار کرد: در ایام قدیم، علاوه بر بانگ خروس و بیدار شدن مردم برای سحری، افرادی که صدای خوبی داشتند، به ویژه در روستاها، برای مطلع کردن مردم از هنگام سحر، بر پشتبام منازل میرفتند و چاوشخوانی میکردند و در مدح حضرت علی (ع) ذکر میگفتند.
وی با بیان اینکه آئینهای ماه مبارک رمضان را احکام شرع برای ما تعیین میکند و نمیتوانیم در این آئینهای مذهبی دست ببریم، افزود: بسیاری از آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در استان همدان هنوز مرسوم است و نباید اجازه دهیم در گذر زمان به فراموشی سپرده شوند.
“کیسه برکت” راهی برای تقویت همدلی
کارشناس مردمشناسی میراث فرهنگی همدان با اشاره به غذاهای معروف در ماه مبارک رمضان در همدان، بیان کرد: در گذشته هر نقطهای از این استان غذای ویژهای داشت، اما معمولا بیشتر افراد در هنگام سحر از غذاهایی که در طول روز بیشتر از گرسنگی جلوگیری میکند، مانند آبگوشت و در افطار نان و پنیر، چای شیرین، نان و سبزی و نان و گردو استفاده میکردند.
و اما “کیسه برکت” سنتی که مردم نیکوکار همدان در آن مواد غذایی ضروری و مایحتاج روزانه قرار میدادند و به نیازمندان اهدا میکردند. این کار به عنوان یک عمل خیر و نذری در ماه رمضان انجام میشود و هدف آن کمک به خانوادههای کمبضاعت و ایجاد فرصتی برای مشارکت اجتماعی است.
مشهور است که در سالهای دور، زنان همدانی در اواخر ماه رمضان، روز بیست و هفتم این ماه نسبت به دوخت “کیسهبرکت” اقدام میکردند و کسانی که قصد انجام این سنت را داشتند، برای اقامه نماز ظهر و عصر به مسجد رفته و قطعهای پارچه و نخ و سوزن نیز همراه خود میبردند و بین نماز ظهر و عصر این کیسه را میدوختند و مقداری پول در آن میگذاشتند و بین اعضای خانواده تقسیم میکردند تا خیر و برکت نصیب همه اعضای خانه شود و برکت ماه رمضان به ماههای دیگر سال نیز منتقل شود.
نعمتی در این باره گفت: نحوه اجرای سنت کیسه برکت در همدان به یکی از روشها توسط خانوادهها، مساجد و هیأتهای مذهبی، خیرین و سازمانهای مردمنهاد و بانوان انجام میشد و با جمعآوری کمکهای نقدی و غیرنقدی، کیسههای برکت را تهیه و توزیع میکردند.
آش و حلوا زرده زینتبخش سفرههای رمضان
وی درباره اهمیت کیسه برکت در ماه رمضان اظهار کرد: ماه رمضان به عنوان ماه بخشش، نیکوکاری و کمک به دیگران شناخته میشود و سنت کیسه برکت نیز در همین راستا است و به مردم همدان این فرصت را میدهد تا با کمک به نیازمندان، برکت و رضایت الهی را برای خود و خانوادهشان به ارمغان بیاورند. این سنت نه تنها به نیازمندان کمک میکند، بلکه روحیه همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی را نیز تقویت میکند.
مردم همدان اما باور جالبی داشتند که همین باور سبب به وجود آمدن آداب و رسومی در این ماه شد، به گونهای که برخی خانوادهها پس از هر افطار، خردههای نان را از سر سفره جمع میکردند و در ظرفی مخصوص میریختند و این خرده نانها را تا عید قربان نگه میداشتند تا آبگوشتی که از گوشت قربانی تهیه میشد، میل کنند.
یکی از آئینهای جالب توجه مردم استان همدان فرستادن افطاری توسط داماد به خانه عروس است. مطابق این سنت دیرینه در ماه رمضان، جوان دارای نامزد، باید افطاری نامزدش را به خانه پدر عروس ببرد.
در کنار این سنتها، غذاهای ویژه همدانیها در ماه مبارک رمضان بسیار مشهور است و از سالهای دور تا به امروز همچنان پخت این آشها رواج دارد که از جمله میتوان به آش رشته، آش ترش، آش ترخینه، اُماج، سرداشی، ترحلوا، آبگوشت بزباش، آبگوشت کلم، آبگوشت خشکبار، آبگوشت قرمه، رشتهپلو، شیربرنج، شامی کباب، طاس کباب، بورانی و شیرینیهای رایج در همدان همچون کماج، حلوا زرده، انگشتپیچ، آگرده، زولبیا و بامیه و نانهای اوفاق، گرده چرب و شاتی اشاره کرد.
“افطارانه”؛ نودرآمدی برای خانواده عروس
همدانیها آداب و رسوم کهن زیادی دارند. حنابندان در ماه رمضان از دیگر سنتهای دیرین است که همزمان با آغاز ماه رمضان انجام میشد و اغلب زنان و دختران بهجز آنهایی که عزادار بودند، کف دست و ناخنهای خود را حنا میگرفتند. آئینی که جاافتاده و بسیار مورد استقبال زنان و دختران بود. آنها معتقد بودند کسی که در ایام ماه مبارک رمضان دستهایش را برای دعا به سوی خداوند بلند میکند، اگر کف دست و ناخنهایش حنایی نباشد، از درگاه الهی بینصیب خواهد ماند و به این علت سعی در حفظ رنگ حنا تا آخر ماه رمضان داشتند.
کارشناس مردمشناسی میراث فرهنگی همدان درباره دیگر آداب ماه رمضان یادآور شد: مردم همدان همانند دیگر نقاط ایران، شبهای قدر را تا صبح بیدارند و با خدا راز و نیاز میکنند و عید فطر را بسیار بزرگ میدارند و همانند عید نوروز، پس از افطار، به ویژه در روستاها، به دیدن بزرگان میروند و در این روز آش ترش، برنج و غذاهای سبک میخورند.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
