پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

مراد حنیفه، هنرمند سنگ و سکوت، از میان ما رفت

وداع با تیشه‌دار بی‌صدا

پیکرتراشی که یک عمر درس‌های زندگی را بر روی سنگ سخت مشق کرده بود و سال‌ها به هنر دست خود می‌بالید، روز گذشته از میان ما رفت. مراد حنیفه متولد ۱۳۱۳ خورشیدی در همدان است. این هنرمند پیشکسوت و توانمند صاحب آثار بی‌بدیل و ماندگاری در استان همدان و کشور است که در گمنامی و سکوت در طول سال‌هایی دراز و پرمشقت در کنار معماران بزرگ ایران توانست زیبایی‌آفرین طرح‌ها و ایده‌ها باشد.

آرامگاه بوعلی و باباطاهر؛ 2 نماد اصلی شهر همدان، یادگاری از معماران بزرگ کشور مهندس هوشنگ سیحون و مهندس محسن فروغی است که یک‌یک سنگ‌های این دو بنا به‌دست مراد حنیفه تراشیده و کار گذاشته شده است.

بنای مقبره اوحدی مراغه‌ای، مقبره الشعرای تبریز، مقبره ایرج میرزا، پایه ستون مجسمه فردوسی و ده‌ها اثر ارزشمند دیگر از یادگارهای گرانبهای او است.

مراد حنیفه 70سال هیت کرده است و در آخرین آئین تجلیل خود در حالی که 7دهه از فعالیت هنری خود را گذرانده بود، گفت: اگر اصرار خانواده نبود، باز هم این کار را ادامه می‌دادم. استاد مراد حنیفه، هنرمند سنگ‌تراش ۷۰ ساله همدانی که در مقابل سنگ‌های سخت به زانو در نیامد بلکه شور نوجوانی و نشاط جوانی را به سختی سنگ بخشید و یادگارهایی بزرگ از خود برجا گذاشت.

درگذشت استاد مراد حنیفه، هنرمند تکرارناپذیر و سنگ‌تراش پرآوازه، ضایعه‌ای جانسوز برای هنر ایران است. مردی که 7دهه از عمر خود را در سکوت و وقار با صخره‌های سرد و سخت گره زد و با تیشه‌ی هنرمندانه‌اش، نقش جاودانگی بر پیشانی سنگ‌ها حک کرد.

سنگ، زندگی، تیشه

در یکی از آخرین گفت‌وگوهایش در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفت: روزگاری با سنگ‌های ساده کار می‌کردم، بعدها گرانیت آمد، سخت‌تر و لجوج‌تر، اما ایمان داشتم که می‌توانم از دل آن زیبایی بیرون بکشم.

استاد حنیفه، مرد کهنه‌کار عرصه حجاری، روایتگر روزهایی بود که مأمور ساخت نمای سنگی بانک ملی، مجلس سنا، آرامگاه باباطاهر و سپس شیخ‌الرئیس بوعلی سینا شد. ساخت آرامگاه باباطاهر 5سال و بنای بوعلی 4سال از عمر او را بلعید، اما او واژه‌ای به نام خستگی نمی‌شناخت. آن‌گونه عاشقانه کار کرد که هر پیکره، اثری ماندگار از روح او شد. سفرش برای ساخت مقبره ملک‌الشعرای تبریز، داستانی دیگر از رنج و هنر بود. با وجود سختی راه و هزینه‌های گزاف، سنگ‌ها را از همدان به تبریز برد، اما حتی کمبود منابع نتوانست مانع درخشش هنر او شود.

پس از تبریز، راهی تهران شد؛ آرامگاه ایرج میرزا را در دربند ساخت، سپس به تویسرکان رفت برای بنای آرامگاه آرتیمانی، و در مراغه، مقبره اوحدی را با دستان پرتوان خود احیا کرد.

آفتاب، برف، تیشه

مراد حنیفه از آن‌دست انسان‌هایی بود که خورشید سوزان تابستان را به جان می‌خرید و در سرمای استخوان‌سوز زمستان، برف را کنار می‌زد تا تیغه‌اش زمین‌گیر نشود. ابزارش را با آب خنک می‌شست تا بتواند هنر را زنده نگه دارد. او جسمی خسته اما روحی جوان داشت که تا واپسین لحظات عمر، در سودای خلق اثر بود.

سادگی، شرافت، جاودانگی

او در ۲۵ سالگی زندگی ساده‌ای را آغاز کرد. بی‌تجمل، بی‌تظاهر. در زمانه‌ای که هنوز ابزار برقی وجود نداشت، با دستانش سنگ را رام می‌کرد. گاهی در خیابان‌های همدان قدم می‌زد، به سازه‌های ساخته‌دست خود نگاه می‌کرد و با خود می‌گفت: «این را من ساخته‌ام؟» و لبخندی پنهان گوشه لبش نقش می‌بست. تنها چیزی که مرا سرپا نگه داشت، عشق به این کار بود. اگر عشق نبود، 70سال تیغه نمی‌زدم بر سنگ سرد.

مراد حنیفه، عاشق ماندگاری بود. او می‌خواست ردی از خویش در تاریخ بگذارد، اثری که نسل‌های بعد وقتی از کنار آن عبور می‌کنند، بپرسند: «این را چه کسی ساخته؟» و نام او زمزمه شود.

کودکی بدون کودکی

حنیفه کودکی‌اش را در سایه جنگ جهانی دوم و فقر گذراند. در 7‌سالگی شاگرد نجاری بود و در دوازده‌سالگی، کلنگ به دست گرفت و هیت را آغاز کرد. همان روز نخست، تکه‌سنگی به چشمش پرید. اشک نریخت. آموخت که باید ساخت، باید ادامه داد. هیچ‌کس به او نیاموخت، خود آموخت و استادی شد که نه تنها هنر، که زندگی را بر پیکر سنگ‌ها حک کرد. مراد حنیفه رفت، اما اثرش در قلب تاریخ باقی ماند. او رفت، اما سنگ‌ها هنوز به زبان بی‌زبان خود از او می‌گویند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس