از ابتدای اسفندماه که شیوع ویروس کرونا همه فعالیتهای فرهنگی را در کشور تعطیل کرد، تا همین امروز که اگرچه سالنها باز شده اما اجرایی در آن وجود ندارد، تئاتر در بغرنجترین وضعیت خود قرار گرفته است. این وضعیت که مشخص نیست تا چه موقع ادامه خواهد داشت، تأثیر مستقیمی بر هنرمندان تئاتر، بهویژه آنهایی که در شهرهایی مثل همدان از تئاتر امرار معاش میکنند، گذاشته است. تا پیش از کرونا اگرچه هزینههای اجرای تئاتر آنقدر بالا بود که همه اهالی این هنر از وضعشان گله داشته باشند، اما حداقل اجراهایی محدود در همدان وجود داشت و چرخ تئاتر جدی و بزرگسال همدان، اگرچه دشوار و بهسختی، اما میچرخید. در وضعیت کنونی چه آیندهای میتوان برای تئاتر همدان متصور بود؟ چند روز پیش بود که «کیانوش بهروزپور» رئیس انجمن تئاتر همدان در گفتوگویی درباره وضعیت نهچندان خوب هنرمندان همدان هشدار داده بود و از مسئولان خواسته بود که فکری به حال این قشر از هنرمندان کنند. اما کدام مسئولان و چه کمکی؟ این پرسشی است که با «روحا... صالحی» و «سعید باغبانی» 2 نفر از هنرمندان تئاتر همدان در میان گذاشتیم. صالحی اعتقاد دارد تئاتر همدان نیاز به کمک دارد اما «هر پیشنهاد حمایت و کمک هم خارج از اداره ارشاد است. » سعید باغبانی اما از مسئولان ارشد استان گله دارد که تئاتر را به رسمیت نمیشناسند.
سعید باغبانی: کسی از حال ما خبـر دارد؟
زندگی اهالی تئاتر، پس از تعطیلی اجراها چطور میگذرد؟
تعدادی از هنرمندان تئاتر، مثل خود من، از این رشته ارتزاق میکنیم و شغل دیگری نداریم. ما این روزها در بدترین شرایط مالی و روحی هستیم. روح و روانمان از نبود حمایت و توجه آسیب دیده است. تئاتر از اواسط برج ده سال گذشته تعطیل است. نه فقط اهالی تئاتر، که این مشکل برای بچههای دیگر در رشتههای هنری موسیقی، سینما، ادبیات، خوشنویسی و... هم وجود دارد. میدانم که آقای احسانی، مدیرکل اداره ارشاد استان، در تلاش است که به اهالی تئاتر کمکهایی کند اما تا امروز هیچ کمکی انجام نشده است.
اما چند ماه پیش صحبت از کمک به هنرمندان بود!
درست است. چند ماه پیش از ما خواستند که فرمی پر کنیم تا از نظر مالی حمایتی انجام شود. از اسفندماه فرم پر کردهایم ولی هیچ اتفاقی رخ نداده است. بعدا شنیدیم که قرار است به جای کمک، به هنرمندان وام بدهند. یعنی پولی داده شود و ما را به دولت یا هر نهاد دیگر مقروض کنند. ما چند ماه است متضرر شدهایم حالا باید مقروض هم بشویم؟
مسئولان استان چطور میتوانند به اهالی تئاتر کمک کنند؟
من از آقای استاندار گله دارم. آیا ما جزو شهروندان همدان محسوب میشویم؟ آیا هنرمند این استان هستیم؟ آقایان در این مدت، شده که یک بار با تئاتریها جلسه بگذارند؟ میدانند ما از کجا کسب درآمد میکنیم؟ چه مشکلاتی داریم؟ چطور در روز خبرنگار به دوستان هدیه و شام میدهند و پای حرفهایشان مینشینند ولی ما حرف نداریم؟ نه فقط تئاتریها، بلکه بچههای سینمای جوان و خطاط و... هم همینطور هستند. حمیدرضا رضایی مجد (عمو حمید)، شهرام صمدینیا و حداقل سی چهل نفر دیگر از صحنه نان میخورند. کسی خبر دارد اکنون چطور روزگار میگذرانند؟ ما واقعا خسته، درمانده و تنهاییم.
حمایت از نظر شما چطور باید اتفاق بیفتد؟ پیشنهاد مشخصی دارید؟
ببینید درآمد اهالی تئاتر از اسپانسر و خرید بلیت است. اسپانسر که خداراشکر در همدان وجود ندارد. فقط میماند خرید بلیت. من این پیشنهاد را بارها مطرح کردهام. ما در استان دهها اداره و سازمان دولتی و غیردولتی داریم. اگر هر اداره فقط 50 بلیت نیمبها برای هر نمایش در همدان خریداری کند و به کارمندانش بدهد، هم فرهنگ این شهر رونق میگیرد و هم چرخ زندگی بسیاری از هنرمندان میچرخد. مگر ادارات وظیفه فرهنگسازی ندارند؟ یک راهش همین است.
در روزهایی که اجراها تعطیل است چه حمایتی باید از هنرمندان تئاتر شود؟
وزارت ارشاد قرار بود بیمه 3 ماه بهار هنرمندان را پرداخت کند ولی فقط یک ماه آن را پرداخت کرد. بقیهاش را چطور تهیه کنیم؟ اصلا مگر چند نفر در استان شغلشان تئاتر است؟ از طریق ارشاد میتوان این افراد را شناسایی کرد و فعلا، تا اجراها آغاز شود، به آنها ماهیانه کمک شود تا بتوانند زندگی کنند و جواب خانوادهشان را بدهند. خود من چه باید بگویم به پدر و مادرم که زندگیشان به زندگی من وابسته است؟
روح ا... صالحی: کو حمایت و حل مشکل؟
پس از شیوع کرونا و تعطیلی سالنها چه حمایتی از اهالی تئاتر همدان و در مقیاسی بزرگتر، کشور انجام شده است؟
وضعیت تئاتر در استان همدان و شهرهای دیگر تفاوت چشمگیری با یکدیگر ندارد. مشکل اصلی این است که نهادهای فرهنگی به این پرسش فکر نمیکنند که آیا «تئاتر را بهعنوان یک شغل قبول دارند یا خیر؟». ما بیمه داریم اما جز آن هیچ حمایت مالی، شغلی و عاطفی از بچههای تئاتر نمیشود. پس از تعطیلی سالنها و اجراها بهدلیل شیوع ویروس کرونا، سایتی را معرفی کردند که اگر هنرمندان دچار مشکل بودند به آن مراجعه و ثبتنام کنند. اما کو حمایت و حل مشکل؟
اهالی تئاتر همدان بیش از 300 نفر هستند. افرادی که تئاتر شغل اصلیشان است، امیدی به بهبود اوضاع دارند؟
تئاتر برای بیشتر هنرمندان این رشته در همدان شغل اصلی است. تا چند روز پیش که اجراها تعطیل بود. بعد هم که اجازه فعالیت داده شد، پروتکلهای بهداشتی عملا کار را غیرممکن کرده است. چون هم اجرای آنها بسیار پرهزینه است و هم در این روزها خانوادهها تمایلی به دیدن نمایش در سالنها ندارند. بنابراین گمان میکنم تئاتر همدان، حداقل تا پایان امسال، هیچ پویایی نخواهد داشت.
در روزهایی که مردم در همه بخشها دچار مشکلات فراوان هستند، دولت چه کمکی میتواند به تئاتر کند؟
ببینید تئاتر دو بخش است. یکی نمایشهای مبتنی بر گیشه است که شامل نمایشهای شبانه با بلیتهای گرانقیمت میشود که خب، خرج خودش را در میآورد. اما گروههای حرفهای، تجربهگرا یا حتی گروههای آماتوری که میخواهند جدی کار کنند، در تمام دنیا جز با حمایت مستقیم دولتها توان فعالیت ندارند. تا پیش از سال 90 ادارات ارشاد استانی، هزینه سالن، دکور و تبلیغات گروههای تئاتر را متقبل میشدند. پس از مدتی قرار شد همه گروهها زیر نظر انجمن هنرهای نمایشی فعالیت کنند و هزینهها را تهران پرداخت کند. اما هزینهها بسیار ناچیز بود و در عمل هیچ مشکلی را حل نمیکرد. آخرین دورهای که این روش انجام شد سال 97 بود و پس از آن دیگر هیچ حمایتی از طرف انجمن هنرهای نمایشی وجود ندارد.
اما ادارات ارشاد استانها اعتقاد دارند هر کمکی که بتوانند برای نجات تئاتر خواهند کرد. ولی توانشان بیش از این نیست.
درست است. درحالحاضر سالن برای اجرا به مدت 15 شب از طرف اداره ارشاد به گروههای نمایشی به صورت رایگان ارائه میشود. اما شهرداریها هیچ کمکی بابت تبلیغات نمیکنند. از طرفی بسیاری از گروهها به سمت اجرای کودک میروند چون هم استقبال بیشتری از آن میشود و هم ورودی شرکت در جشنوارهای مثل جشنواره تئاتر کودک و نوجوان چندین برابر جشنوارههای استانی است. همه این مشکلات سبب شده که تئاتر بزرگسال همدان نیمهتعطیل باشد. هر پیشنهاد حمایت و کمک هم خارج از اداره ارشاد است و در عمل دستمان به جایی نمیرسد.
