پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

تندیس جشنواره صنایع‌دستی به استاد همدانی رسید

«سرو سیمین» در دستان «دل زنده»

نویسنده : مریم مقدم

سرو سیمین ششمین جشنواره صنایع‌دستی و هنر‌های سنتی فجر به عباس دل‌زنده، استادکار خراطی و نازک‌کاری چوب در همدان رسید.
جشنواره فجر صنایع‌دستی و هنرهای سنتی مکانی برای شناسایی هنرمندان، کشف استعدادهای جدید و نمایش آخرین دستاوردهای هنرمندان سراسر کشور است، این جشنواره مکانی برای ارتباط بی‌واسطه علاقه‌مندان به فرهنگ، هنر، صنایع‌دستی و هنرهای سنتی ایران با هنرمندان است.
هر هنرمند حداکثر با 3 اثر در جشنواره حضور پیدا کرد و امکان حضور آثاری که در جشنواره‌های فجر گذشته شرکت کرده بودند، در این دوره وجود نداشت. در اختتامیه نیز 6 نفر از صنعتگران موفق به کسب سرو سیمین و 6 نفر موفق به اخذ دیپلم افتخار ششمین جشنواره فجر صنایع‌دستی و هنرهای سنتی شدند.
امسال توجه ویژه به بخش رویش دوباره سرو با هدف شناسایی و تجلیل از بازماندگان پیشکسوتان، اساتید و نخبگانی که ادامه‌دهنده راه هنرمندان هستند، به منظور حفظ رشته در دستور کار قرار گرفت.
570 اثر به جشنواره ارسال شد و داوری‌ها در 2 مرحله انجام شد. در ابتدا آثار از طریق عکس‌های ارسالی گزینش شدند و پس از آن داوران 320 اثر را برای راه‌یابی به جشنواره انتخاب کردند که این آثار از ۱۸بهمن ماه در محل موزه ملی ایران بخش دوران اسلامی به نمایش درآمد. و درنهایت به ۶ اثر برگزیده نشان سرو سیمین ویژه جشنواره و ۶ هنرمند هم دیپلم افتخار اعطا شد که نام استاد عباس دل‌زنده برای سروسیمین و استاد برق‌زادگان برای دیپلم افتخار از پایتخت تاریخ و تمدن ایران‌زمین در این میان می‌درخشید.

استادی که با هنر چوب را جان آفرید
استاد عباس دلزنده از نازک‌کاران چوب همدان است که عشق به کار از او استادی چیره‌دست و صاحب‌نام و صاحب سبک در عرصه ملی و بین‌المللی خلق کرده است. وی متولد ۱۳۳۶ در همدان است که در زمینه صنایع‌دستی چوبی از ۱۲سالگی در کنار نخستین و تنها استاد خود که پدر مرحوم ایشان بود، فعالیت خود را در حرفه چوب آغاز کرد. دستان هنرمندش 43 سال است با هنر خراطی و نازک‌کاری چوب عجین شده است.
دل‌زنده هنرمندی از کهن شهر هگمتانه، با عشق به صیقل دادن چوب‌های این دیار، ندای ماندگاری آثارش را به گوش جهانیان رسانده و 3 بار، موفّق به اخذ مهر بین‌المللی اصالت برای این دیار شده است. او دارای 3 مهر اصالت از یونسکو و ۱۶نشان ملی مرغوبیت کالا در دوسالانه‌های صنایع‌دستی است که همدان به آن افتخار می‌کند. این مهم بهانه‌ای شد تا در این گفت‌وگوی رسانه‌ای پای حرف‌های استاد بنشینیم.
سال‌هاست در کارگاه کوچکش به چوب‌های بی‌جان با هنر سرانگشتانش جان می‌بخشد هنری که همه و همه حکایت از دل‌زندگی دارد. استاد دلزنده از نازک‌کاران چوب همدان است که بیشتر از آنچه همدانی‌ها اورا بشناسند ایران او و هنر استاد را می‌شناسد.

از چگونگی ایجاد علاقه کاری خود در دوران کودکی بگویید.
پدرم از ۱۲سالگی کار مشبک در داخل منزل انجام می‌دادند هرچند معلم خط و نقاشی نیز بودند، بنابراین من هم خیلی زود به مشبک علاقه‌مند شدم و به محض اینکه پدرم بیرون می‌رفت با ابزارش بازی می‌کردم و خرابکاری هم داشتم. پس از مدتی با ساختن چیزهایی با چوب همچون اول اسم و اسماءا... آغاز به کسب درآمد کردم، حدود ۱۲سالم بود و ظرف چند ماه توانستم کارهای خوبی انجام دهم به‌طوری که آن موقع درآمدم دوشادوش آدم‌بزرگ‌ها پیش می‌رفت و همین موضوع موجب شد کارم را ادامه دهم.
پدرم معلم خط و نقاشی و تنها قره‌نی‌نواز همدان بود و در اوقات فراغت، مشبک‌کاری می‌کرد. من از همان دوران عاشق چهارپایه‌ای که پدرم روی آن می‌نشست و کار می‌کرد و کمان ‌اره‌مویی و تخته سه‌لایه‌های مورد استفاده او شدم. استعداد خوبی داشتم و عاشق چوب شدم. در ۱۴سالگی نخستین فعالیت جدی خودم را با کمک اره‌مویی در ساخت اسامی برای دوستان و آشنایان از چوب و فروش آن آغاز کردم که درآمد خوبی هم داشتم، 10شاهی و یک ریال آثار خود را به دوستان و آشنایان می‌فروختم و در انباری و حیاط خانه فعالیت هنری خودم را آغاز کردم.

آیا از ابتدا به خلق آثار هنری علاقه‌مند بودید؟
دنبال دکوراسیون‌سازی، رنگ‌آمیزی، خراطی و... رفتم تا اینکه امروز در خراطی حرف برای گفتن دارم ـ خیلی به کارم علاقه داشتم، بنابراین فکر کردم و به این نتیجه رسیدم که بالاترین چیزی که در خراطی می‌توان ساخت، ساز است به همین دلیل دنبال ساخت سازهای سنتی رفتم و ابتدا با تنبور آغاز کردم هرچند آن موقع یاد گرفتن سخت بود، ولی الان بهتر شده است.
کارم را با قالب منقلی آغاز کردم، قالب منقلی شکل دهنه‌ ساز است و کف داشت که درون آن ذغال و چوب می‌ریختیم؛ حرارت موجب می‌شد چوب خیس شده و شکل بگیرد، اما بعدها قالب‌های چدنی و فلزی نیز به میان آمد.

چه کسانی در انتقال این مهارت به شما نقش داشته‌اند؟
از بچگی یادم هست استادی بود که سعادت دیدن او را هم نداشتم، استاد مولا؛ استاد نازک‌کار چوب بود و تمام کارهای او را اروپایی‌ها می‌بردند و قدیمی‌های همدان می‌دانند که بنا به دلایلی که محترم است؛ به کسی کار یاد نمی‌داد، اما من با پسر او دوست شدم به‌طوری که نصف روز در کارگاه خودم بودم و نصف روز را با استاد مهدی می‌گذراندم.
به قدری با هم دوست بودیم که تمام چیزهایی که از پدر مرحومش به او رسیده بود درنهایت همه به من رسید از جمله میز کار و رنده و ...بعد هم میزی را نشان داد، این وسیله چوبی هنوز میز روز دنیاست چراکه همه جای پیچ‌ها و مهره‌ها با دست رنده شده که نشان از تبحر بسیار بالایی دارد.
فاصله سنی من و پسر استاد مولا زیاد بود، ولی از بس عشق و علاقه دوستی با ایشان داشتم، از نظر کاری نتوانستم فوت و فن زیادی یاد بگیرم، اما یاد گرفتم که با دیدن یاد بگیرم و به نوعی استاد من دیدن و نگاه کردن به کار بود.
از آنچه در ذهن خلاق شما جوانه می‌زد و موجب شد امروز شما استاد دل‌زنده باشید بگویید.
بعدها دیدم کارهای چوبی زیادی هست، بنابراین باید کاری انجام دهم که اکنون موجود نیست مثلاً در جعبه‌های مختلف قفل‌های محدودی است و کارایی مناسب ندارند، بنابراین آغاز کردم با چوب و فنر قفل ساختم، ۱۴ قفل جورواجور ساخته‌ام به‌طوری که جعبه‌ای دارم که ۱۲سال است باز و بسته می‌شود، اما صدمه‌ای به آن نرسیده است.

چه کارهای هنری تاکنون خلق کرده‌اید که همواره در ذهنتان مانا است؟
در زمینه ساخت ابزارآلات موسیقی سنتی عضو خانه موسیقی استان و در نازک‌کاری صاحب سبک بوده‌ام و سبک معرق منظم را ابداع کرده‌ام که این سبک در همه سطحی قابل اجرا است. در زمینه ساخت قفل هم برای انواع و اقسام محصولات تولیدی و هنری خود، ۱۷نوع قفل چوبی سنتی و اصیل ساخته‌ام که سالیان سال قابل استفاده است و اگر محصول تولیدی، در محل رطوبتی قرار بگیرد، کل محصول تغییر حجم می‌دهد و قفل و لولا نیز تغییر حجم می‌دهند و مشکلی برای محصول هنری تولید شده، ایجاد نمی‌شود و همچنین در محل خشک، مشکلی برای هنر و کالای ساخته شده ایجاد نمی‌شود.

هنر شما مخصوص همدان است یا شهرهای دیگر هم هستند که این هنر را داشته باشند؟
در همه جای ایران خراطی و نازک‌کاری داریم، اما برخی از آنها فقط با نازک‌کاری، تخته نرد می‌سازند، اما نازک‌کاری فقط تخته نرد نیست و می‌توان آثار زیادی ساخت. باید گفت هنرِدست ایرانیان، چون آمیخته با عشق به خدای خود بوده و هنرمندان به دنبال منابع مادی زیاد نبوده و بیشتر به دنبال زیبایی‌ها هستند، به همین دلیل هنر ایرانیان بسیار زیباست و خواهان زیادی در کل جهان دارد.

از سوابق حضورتان در رویدادهای ملی و بین‌المللی بگویید
در طول این سالیان در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی از جمله صنایع‌دستی کشور ایتالیا حضور داشتم و دارای 3 مهر اصالت یونسکو بوده و ۱۶ نشان ملی مرغوبیت کالا را در دوسالانه‌های صنایع‌دستی از آن خود کردم و دارای نشان درجه یک هنری در زمینه نازک‌کاری چوب و ساخت ابزارآلات موسیقی سنتی بوده و ۱۲۸ لوح تقدیر نیز از سوی شخصیت‌ها و مقام‌های کشوری را دریافت کرده‌ام.

آیا در حوزه آموزش هم وارد شده‌اید؟
هنرمند کسی است که هنر و کالایی را ابداع کند. استادی هنرمند است؛ که داشته‌های خود را در اختیار دیگران قرار دهد که بنده نیز بیش از ۱۲۰ هنرآموز تاکنون داشته و تجربیات خود را در اختیار آنان قرار داده و خواهم داد. من علاقه دارم به کسی آموزش بدهم که سفره‌اش خالی باشد، یک کاری به او یاد بدهم که از آن برای خانواده‌اش کسب درآمد کرده و سفره‌اش را پر کند و از مسئولان می‌خواهم حامی هنرمندان در جای جای استان بوده و اگر هنرمندی در یک گوشه روستایی در حال هنرآفرینی است از او نیز حمایت شود.
در هر زمانی، هستند هنرجویانی، که به دنبال یادگیری خراطی، سازسازی و نازک‌کاری هستند که من هم به آموزش آنان کمک می‌کنم، معتقدم در هر رشته باید آن را ادامه داد و خود من هم به خاطر عشق به کار وارد همه رشته‌های خراطی و نازک‌کاری شدم و هنوز هم خودم را هنرجو می‌دانم و یاد می‌گیرم و هنوز هم تشنه یادگرفتن هستم و عاشقانه به کارگاه می‌آیم.

سخن پایانی.
هنرمندانی هستند که از فرهنگ و هنر این مرز و بوم حمایت می‌کنند و شایسته است که سنگر هنر خود را حفظ کنیم و خدا رزق و روزی همه را می‌رساند و به همین خاطر می‌توان گفت شریف‌ترین و حلال‌ترین پیشه، پیشه صنایع‌دستی است.
در جشنواره‌های مختلف حضور داشتم و در جشنواره‌ ابتکارات و نوآوری دو سال کار کردم و در بخش ابداعات و نمایشگاه‌های اروپایی و داخلی و هر جای کشور که اتفاقی بود حضور داشتم تا کارهایم را معرفی کنم.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس