| پنجشنبه - 15 مرداد 1405 - شماره 5479-D |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
کد مطلب: 111285 |
تاریخ انتشار: 1399-06-04 - 09:26 |
تعداد بازدید: 344 |
|
|
|
|
«مجلسنامه غم» مروری بر تاریخ تعزیه در همدان
فرهنگی
«مجلسنامه غم» نام اثری پژوهشی است که تاریخ تعزیه در کهن دیار همدان را از عصر صفویه تا قاجار و پهلوی واکاوی میکند و کیفیت این آئین را در شهرهای مختلف استان شرح میدهد؛ حوزه هنری این کتاب را بهتازگی منتشر کرد.
پیشینه عزاداری مذهبی در همدان را باید در عصر صفویه جستوجو کرد. این سنت در عهد قاجار نیز تداوم داشت؛ ولی در زمان پهلوی ممنوع شد.
درحالحاضر تعزیه در دهه نخست محرم در همدان اجرا میشود که ۹ روز نخست به مجالس یاران شاخص امام حسین(ع) اختصاص مییابد و سرانجام در روز عاشورا تعزیه امام و نحوه به شهادت رسیدن ایشان به نمایش درمیآید.
تعزیهخوانی در همدان به 2 شیوه مرسوم است؛ یکی «تعزیه میدانی» در مکانی ثابت و دیگری «تعزیه سیار» یا گذربهگذر.
تعزیه میدانی یا ثابت مرسومترین شیوه تعزیهخوانی در ایران و همدان است و معمولا در ابتدای روزهای نخست محرم و سپس پس از سوم شهادت امام حسین(ع) و یارانش در طول روزهای متمادی از ابتدای محرم به اجرا درمیآید.
اجراها معمولا بعداز ظهر آغاز میشود و تا پیش از غروب آفتاب به پایان میرسد.
این نوع تعزیه معمولا در میدانچههای محلات و فضاهای باز اجرا میشود. محل اجرا بهشکل دایره است و تماشاگران گرداگرد صحنه مدور حلقه میزنند، البته اگر در محلهای سرپوشیده اجرا شود، سکویی دایرهای شکل نیز تدارک دیده میشود.
همه گفتوگوهای تعزیه میدانی منظوم است و به 2 گونه موسیقایی- آوازی و شعرخوانی بدون موسیقی خوانده میشود. اولیا شعرها را با آواز آهنگین و در دستگاههای موسیقی میخوانند و اشقیا یا مخالف بدون آهنگ یا آواز.
دیگر اجرای تعزیه در ایران «تعزیهخوانی سیار» است این نوع تعزیهخوانی در همدان به تعزیه گذربهگذر شهرت دارد و در مریانج و برخی شهرهای استان اجرا میشود.
اجرای نمایشهای سیار و کارناوالی از گذشته و در برخی مناطق جهان و در بیشتر مناطق کشور مرسوم بوده است و در هر منطقه با نام و عنوان خاصی از آن سخن میرود.
تعزیه سیار در همدان با عنوان تعزیه گذربهگذر در شیراز با نام تعزیه عبوری، در شوشتر با نام تعزیه خیابانی و در اراک با عنوان تعزیه بازار شناخته میشود؛ اما شیوه اجرای آن در مناطق مختلف تفاوت چندانی ندارد.
از آنجا که انواع نقشها اعم از زن و مرد و کودک و نوجوان در تعزیه گذربهگذر یا سیار حضور دارند و در طول مسیر بهصورت پیاده و سواره از ابتدا تا انتهای بازار حرکت میکنند، این نوع تعزیه شباهت بسیاری به کاروان امام حسین(ع) دارد.
در واقع این شیوه تعزیهخوانی شبیهسازی کاروان امام حسین (ع) است؛ چون ورود امام به کربلا و همچنین خروج اهل بیت ایشان از آنجا هر 2 بهصورت کاروانی بود و اجرای این شیوه تعزیهخوانی درست به منزله نمایش و شبیهسازی کاروان حسینی است.
در این شیوه تعزیهخوانی گروهها و کوپههای تعزیه، بخشی از تعزیه را برای عدهای از مردم که در طرفین خیابان به تماشا ایستادهاند اجرا کرده و حرکت میکنند و همان قسمت را که چند دقیقه پیش برای تماشاچیان اجرا کرده بودند، دوباره برای تماشاچیان دیگری اجرا میکنند این روند تا انتهای مسیرهای مورد نظر ادامه مییابد.
شبیهخوانان از سپیده دمان در هیأتها یا مساجد جمع میشوند. اسب، شتر، کجاوهها و تمامی وسایل حرکتی که در حکم وسایل صحنه هستند از شب پیش آماده میشود و جونان به تزئین و بستن بار و بنه لازم به اسبها و شترها میپردازند و شبیهخوانان نقشهای اولیا و اشقیا پس از پوشیدن لباس و زره و کلاهخود به تمرین طومارهای دستنوشته خود مشغول میشوند و در موعد مقرر به حرکت درمیآیند.
تماشاگران تعزیه گذربهگذر در 2 سوی خیابان میایستند و گروههای تعزیه خوان بخشهای مختلف به خود را غالبا درحال حرکت و لحظاتی ایستاده اجرا میکنند.
یکی از نکات جالب توجه اینگونه تعزیه، این است که تماشاگران ثابت و شبیهخوانان و تعزیهگردانها متحرک و سیارند.
گروه نخست، پیشواقعهخوانها هستند که در بین نخستین جماعت ایستاده در 2 سوی خیابان پیشواقعه را میخوانند و سپس گروه موسیقی قطعهای در قالب «چَمری» اجرا میکند.
شبیهخوانها حرکت میکنند پس از قطع موسیقی که نقش فاصله صحنهها را بازی میکند، گروه اولیاخوانها میآیند و به خواندن و اجرای روایت میپردازند؛ سپس موسیقی مجددا اجرا میشود و نقش فاصله صحنهها را بازی میکند و پس از آن گروه اشقیا و به همین ترتیب گروههای دیگر از مقابل تماشاگران میگذرند و به اجرا میپردازند.
ادامه تاریخ تعزیه در دیار همدان را میتوانید در «مجلسنامه غم» بخوانید که بهتازگی روانه بازار کتاب شده است.
پژوهش و تألیف این اثر را اسماعیل مجللی عهدهدار بود و توسط حوزه هنری همدان با شمارگان هزار و صد نسخه چاپ شد.
این کتاب به تاریخ تعزیه در کهن دیار همدان اختصاص دارد و کیفیت اجرای آن را در شهرهای استان شرح داده و دربردارنده 3 مجلس فارسی و 2 مجلس تعزیه ترکی است
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
یلدا شب هندوانه و فال و غزل
|
|
|
|
|
حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام
بلامانع است.
|
|
|
روزنامه همدان پیام (
اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي،
سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول:
نصرت ا... طاقتي احسن
-
سردبير: يدا... طاقتي
احسن
نشاني: همدان، خيابان
شريعتي، ابتداي خيابان مهديه،
ساختمان پيام
تلفن: 8264433
(0811)
- فکس: 8285048
(0811) - سازمان
نیازمندی: 8264400
(0811) - ايميل:
info@hamedanpayam.com |
|
