■ منبت، قابسازی و سفال هنری که زمینهساز جهانی شدن روستاهای همدان هستند
کاج در شهر رزن جزو روستاهایی است که از طرف میراثفرهنگی و صنایعدستی به عنوان خوشه صنعتی محسوب شده و در تولید محصولاتی مانند قاب عکس، آیینه و میز کنسول در غرب کشور بینظیر و در ایران کمنظیر است، روستای اشترمل، سید شهاب و مبارکآباد از توابع شهرستان تویسرکان، مروار در روستای گوراب ملایر از جمله روستاهایی هستند که میتوانند همدان را جهانی کنند، اما هرگز برنامهریزان حوزه صنایعدستی به احتمال محقق شدن مسیر جهانی شدن این روستاها عینیت نبخشیدند و این مهم مغفول مانده است.
مدیرکل آموزش و ترویج صنایعدستی وزارت میراثفرهنگی در گفتوگو با همدان پیام، با اشاره به اهمیت برندسازی و جهانی شدن یک شهر یا روستا به نام صنایعدستی گفت: این امر موجب تقویت وضعیت اقتصادی و سهولت معیشت میشود و به رشد و ثروت هم میانجامد که چهره اجتماع را دگرگون میکند.
شورای جهانی صنایعدستی (World Crafts Council) به اختصار .CC، در سال ۱۹۶۴ تأسیس شده و از زیرمجموعههای سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی و مللمتحد(یونسکو) است و در مقام مشورتی این سازمان جهانی در حوزه تخصصی صنایعدستی هم ایفای نقش میکند.
برپایی جنبش صنایعدستی برای ارائه آیندهای بهتر برای سازندگان یا تولیدکنندگان صنایعدستی در سراسر جهان، توانبخشی جایگاه صنایعدستی به عنوان بخشی حیاتی از فرهنگ و زندگی اقتصادی، ارتقای همکاری میان سازندگان صنایعدستی در جهان، تشویق، کمک و راهنمایی آنها و توسعه اقتصادی از طریق فعالیتهای درآمدزا از مهمترین اهداف شورای جهانی صنایعدستی است.
اجرای طرحهای خاص و بزرگمقیاس در هر یک از مناطق 5گانه آفریقا، آسیا- اقیانوسیه، اروپا، آمریکایلاتین و آمریکایشمالی، ایجاد تعامل و همکاری اعضا با یکدیگر با همه اشتراکات و تفاوتهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در این مناطق، فراهم کردن بستر مشارکت عمومی برای فعالیتهای داخلی و بینالمللی، از مهمترین تلاشها و مأموریتهای شورای جهانی صنایعدستی در چند دهه گذشته است.
ثبت شهرها و روستاهای جهانی صنایعدستی در شورای جهانی صنایعدستی که از 7 سال گذشته ۱۳۹۴(۲۰۱۵) آغاز شده هم برنامهای الهام گرفته از شهرهای خلاق یونسکوست؛ روند این ثبتها تا پیش از شیوع کرونا در جهان اواخر سال ۲۰۱۹ به صورت عادی و طبق روال انجام میشد و ایران حتی برای سال ۱۳۹۹پرونده چند منطقه کمتر شناخته شده از جنوب کشور را آماده کرده بود، اما شیوع کرونا مانع از سفر و حضور و بازدید ارزیابان بینالمللی از این مناطق و منجر به توقف این فرایند شد. اکنون ۱۱شهر و ۳روستا با عناوین صنایعدستی منحصر به همان مناطق، ثبت جهانی شدهاند و ایران در ثبت جهانی شهرها و روستاهای صنایعدستی از سردمداران دنیاست.
از طرفی از سال ۹۶ که شورای راهبردی انتخاب شهرها و روستاهای ملی صنایعدستی تشکیل شده، ۵۲شهر و روستا هم با عنوان صنایعدستی بهنام و منحصربهفرد خود در فهرست ملی قرار گرفتهاند که به گفته پویا محمودیان معاون صنایعدستی و هنرهایسنتی وزارت میراثفرهنگی، این فرایند مسیر جهانی شدن و ثبت شهرها و روستاهای کشور را در شورای جهانی صنایعدستی، تسهیل و تسریع میکند.
شورای جهانی صنایعدستی؛ اعتباربخشی به دستساختههای کمتر شناختهشده
مدیرکل دفتر آموزش و ترویج صنایعدستی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در گفتوگو با ایرنا، به نقش و جایگاه شورای جهانی صنایعدستی اشاره کرد و گفت: تشویق، کمک و راهنمایی صنعتگران و هنرمندان همچنین بالا بردن سطح اطلاعات تخصصی و حرفهای آنها با توجه به زمینههای متفاوت فرهنگی موجود در هر یک از کشورهای عضو از اقدامات اثربخش این شورا در ارتقای شأن صنایعدستی و هنرمندان این رشته در جهان است.
ویدا توحدی بیان کرد: حفظ و تقویت صنایعدستی و تجلی آن به عنوان یکی از ارکان اساسی حیات فرهنگی هر ملت و ایجاد همبستگی میان صنعتگران دستساختههای سراسر جهان را میتوان از مهمترین دستاوردهای شورای جهانی صنایعدستی عنوان کرد. وقتی کارشناسان ارشد شورای جهانی صنایعدستی به مناطق خاستگاه یک هنر بیبدیل سفر میکنند و بدیع، اصیل و منحصربه فرد بودن یک هنر و صنعت در یک روستا و شهر را ارزیابی و تأیید میکنند، نوعی اعتباربخشی به آن هنر صنعت و دستساختهها است.
وی ارتقای جایگاه صنایعدستی را هدف اصلی شورای جهانی صنایعدستی دانست و گفت: اقداماتی که از سالهای گذشته در حوزه صنایعدستی در سطح جهانی مانند برگزاری نمایشگاهها و جشنوارهها و نشستهای تخصصی انجام شده موجب معرفی بیشتر و بهتر صنایعدستی، توسعه اقتصاد فرهنگی صنایعدستی محور و حتی ایجاد بازارهای مشترک محلی و منطقهای شده است.
توحدی افزود: نمیتوان با سادهاندیشی و این تلقی که شورای جهانی صنایعدستی نهادی صرفاً غیردولتی است، ثبت شهرها و روستاهای صنایعدستی را کمارزش و فاقد اعتبار دانست. همین که بسیاری از کشورهای جهان رقابت جدی در این زمینه دارند و علاقه بسیاری نشان میدهند که شهرها و روستاهای کمتر شناخته شده خود را در زمینه صنایعدستی ثبت و به جهان معرفی کنند و لابیهای سیاسی، اقتصادی و دولتی هم انجام میدهند. ارزش کاری که در این ۷سال اتفاق افتاده و ایران را با ۱۴شهر و روستای صنایعدستی در صدر جهان قرار داده، مشخص میشود.
واگذاری برنامهها و مأموریتهای ویژه یونسکو به شورای جهانی صنایعدستی
وی با بیان اینکه شورای جهانی صنایعدستی یک شورای تخصصی و متولی صنایعدستی در جهان است، گفت: این شورا از زیرمجموعه سازمان بینالمللی یونسکو محسوب میشود که در سالهای اخیر همه وظایف و مأموریتهای یونسکو در حوزه صنایعدستی از جمله اعطای گواهینامه مهر اصالت بینالمللی صنایعدستی به عنوان یکی از طرحهای ویژه این سازمان بود به این شورا واگذار شده است؛ در حالحاضر ثبت شهرها و روستاهای صنایعدستی هم یکی از طرحهای ویژه این شوراست که از همان آغاز ایران در این روند مشارکت جدی داشته و حتی نخستین روستای جهانی صنایعدستی(سفال کلپورگان استان سیستانوبلوچستان) به نام ایران ثبت شده است.
مدیرکل دفتر آموزش و ترویج صنایعدستی بیان کرد: مباحث اقتصادی، بهویژه تولید و فروش محصولات برای شورای جهانی صنایعدستی اهمیت فراوانی دارد و کمیت کارگاههای تولیدی در کنار کیفیت محصولات، شاخص بسیار اساسی محسوب میشود؛ اما از آنجا که صنایعدستی، بالذات دارای جنبههای فرهنگی و اجتماعی بسیاری است، نمیتوان پیشرفت هر یک را بدون ارتقای وضعیت دیگری انتظار داشت.
شورای جهانی صنایعدستی بالاترین و معتبرترین مرجع جهانی برای کشورهای فعال در صنایعدستی است که شبکهای بسیار منسجم از متخصصان، علاقهمندان حرفهای و فعالان صنایعدستی را تشکیل داده است، از طرفی ارتباطات بسیار گسترده و تعاملات تخصصی میان اعضای آن، موجب شده گردش اطلاعات و کارشناسی آثار و نقد نظرات با سرعت و دقت بینظیری انجام شود، همین موارد موجب کسب اعتبار و ارتقای این شورا در مجامع علمی، نظری و اجرایی فرهنگی و اقتصادی جهان شده است. »
رونق اقتصادی صنایعدستی و معرفی مقصدهای جدید گردشگری
توحدی درباره ثبت ملی و جهانی شدن شهرها و روستاهای صنایعدستی گفت: ثبت جهانی شهرها و روستاهای صنایعدستی جدا از برندسازی برای صنایعدستی و مناطقی که یک هنر-صنعت در آنجا خاستگاه دارد و همچنان پویا و زنده است، به معرفی ظرفیتها و زوایای فرهنگی آن شهرها و روستا و همچنین استوار شدن پایههای صنایع فرهنگی جامعه در سطح ملی و بینالمللی کمک میکند.
مدیرکل دفتر آموزش و ترویج صنایعدستی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی افزود: ثبت شهرها و روستاهای صنایعدستی علاوه بر معرفی صنایعدستی در سطح ملی و جهانی، منجر به حفظ و توسعه صنایعدستی موجود در یک منطقه و تقویت سطح درآمد و تقویت معیشت و اقتصاد هنرمندان میشود و به ساماندهی کارگاهها، فروشگاهها، تعاونیها و احیای کارگاههای صنایعدستی که در حال فراموشی یا منسوخ شدن هستند، کمک میکند.
وی گفت: ثبت شهرها و روستاهای ملی و جهانی همچنین این امکان را فراهم کرده که محصولات فرهنگی این مناطق با تمرکز بیشتر در کشور معرفی شوند تا در میانمدت مسیرهای جدید گردشگری به سمت مناطق صنایعدستی ایجاد و ورود گردشگر به این شهرها و روستاها افزایش و منجر به رشد و رونق اقتصادی شود.
مدیرکل دفتر آموزش و ترویج صنایعدستی وزارت میراثفرهنگی، با اشاره به قدمت، تنوع و کیفیت صنایعدستی ایران در جهان گفت: طراحی مسیرها و مقصدهای جدید گردشگری به سوی شهرها و روستاهای ملی و جهانی صنایعدستی، علاوه بر رونق و تقویت گردشگری و افزایش رفتوآمد گردشگر خارجی، زمینه تجارت در سطح بینالمللی و افزایش جذب منابع و سرمایهگذاری خارجی در حوزه صنایعدستی را ایجاد میکند، البته برای معرفی و تثبیت این مقاصد جدید در گردشگری هنری باید ظرفیتها و فرصتهایشان توسط بخش خصوصی در نمایشگاههای خارجی تخصصی صنایعدستی و گردشگری معرفی و تبیین شود.
وی افزود: امیدواریم ثبت جهانی شهرها و روستاهای صنایعدستی همچنین موجب بهتر دیده شدن ظرفیتهای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، آدابورسوم، آیینها و مردم این مناطق در کنار تولیدات صنایع فرهنگی آنها با کیفیت و شکل بهتری به مخاطبان معرفی شود.
