لالجین؛ که به علت وجود خاک مرغوب در زمینه ساخت سفال، کارگاههای سفالگری بسیاری را در خود جای داده است یکی از قطبهای گردشگری استان همدان محسوب میشود.
سفال و سفالگری ریشه در خاک این دیار دارد و همین امر در کنار پارامترهایی دیگر بهانهای شد برای جهانی شدنش. کسب این عنوان در ابتدا گام بلندی بود که برای لالجین رقم خورد و چشمانداز جدیدی را پیش روی کوچکترین شهر جهانی ثبت شده گشود، این امر همچنین در ابتدا در توسعه لالجین و گردشگری استان همدان بسیار مؤثر بود.
لالجین در کنار داشتن قابلیتهای فراوان در زمینه هنر، صنعت سفال و جایگاهی که محصولات کمنظیر این شهر در ایران و جهان دارد متأسفانه هنوز فاصله زیادی با شاخصههای شهرهای جهانی دارد که تاکنون توجهای به آنها نشده است.
شهر جهانی سفال؛ هنوز اندر خم یک کوچه
امروز به نظر میرسد لالجین پس از گذشت حدود 4 سال از جهانی شدن، راه زیادی را تا رسیدن به عنوان پرطمطراق شهر جهانی دارد به عنوان مثال در این شهر هنوز زیرساختهای ابتدایی و اولیه که یک شهر جهانی نیاز دارد به چشم نمیخورد و آنطور که باید و شاید برای گردشگرپذیر بودن آماده نیست.
عضو هیأتمدیره مجموعه سفال تاج لالجین (صادرکننده برتر سفال) در ابتدا در معرفی مجموعه خود به ایسنا، میگوید: مجموعه سفال تاج از سال ۱۳۷۲ با فروش داخلی فعالیت خود را آغاز کرد و در ابتدای فعالیت تنها با داشتن فروشگاه فعالیت میکرد، این مجموعه از سال ۱۳۷۶ فعالیت در زمینه صادرات صنایعدستی را با صدور به کشورهای ترکیه و بلژیک آغاز کرد و تا سال ۱۳۸۰ صادرات را بهصورت غیررسمی انجام میداده است. شرکت فوق از همان سال با عضویت در اتاق بازرگانی استان همدان کارت بازرگانی اخذ کرده و صادرات را بهصورت رسمی و با برند خود انجام میداد.
عادل بشیری ادامه میدهد: از همان سال تا 2 سال گذشته همواره به عنوان صادرکننده نمونه استان مطرح شده و 6 دوره نیز به عنوان صادرکننده نمونه کشور انتخاب شدیم. از یک بازه زمانی فروشگاه جوابگوی حجم صادرات نبود و از اواسط دهه ۸۰ تصمیم گرفتیم واحد تولیدی تحت مدیریت خود را ایجاد کرده و از آن زمان در امر تولید نیز فعالیت میکنیم.
وی تصریح میکند: در این مجموعه برای ۶۰ تا ۷۰ نفر بهطور مستقیم اشتغالزایی ایجاد شده است و در زمان رونق صادرات چندین هزار نفر نیز بهطور غیرمستقیم از این راه شاغل بودند.
بشیری با بیان اینکه متأسفانه برخی قوانین بداهه در وزارتخانهها صادر میشود که در روند رو به رشد صادرات اختلال ایجاد میکنند و ما نیز از این داستان مستثنی نبودیم، میافزاید: 2 سال است که حتی یک دلار صادرات رسمی نداشتیم و هیچ شوقی به ادامه کار صادرات نداریم چراکه مشتریهای ما بیشتر ایرانیان مقیم خارج از کشور هستند و ارزی که به شرکت ما بابت صادرات پرداخت میشود به ریال است و دلاری دریافت نمیکنیم که به دولت بدهیم و همین موجب ایجاد مشکلاتی شده است.
این تولیدکننده سفال در ادامه میگوید: از طرف دیگر دولت میخواهد آمار صادرات غیرنفتی را بالا جلوه بدهد و به همین دلیل ارزشهای کاذب را مصوب کردهاند. به عنوان مثال هر کیلو سفال صادراتی را 7 دلار تعیین کردند درصورتی که سفال میوه و ترهبار نیست که به کیلو فروخته شود و ما از این قانون متضرر میشویم و این مسائل موجب ضربه به صادرات شده است. وی بیان میکند: آخرین سالی که به عنوان صادرکننده نمونه کشور انتخاب شدیم سال 1397 بود که حدود ۱۲میلیون دلار صادرات داشتیم که البته این عدد همان ارزش کاذبی است که به آن اشاره شد و ارزش واقعی صادرات این مقدار نبود و رقم واقعی آن حدود یک میلیون دلار بود.
بشیری اظهار میکند: سازمان توسعه تجارت به عنوان متولی انتخاب صادرکننده نمونه ملاکهایی دارد که همهساله و در مهرماه از بین صادرکنندهها در رشتههای مختلف ارزیابی انجام داده و واحدهای برتر را انتخاب میکنند. همچنین بیشترین ملاک و امتیاز میزان ارزش صادرات به دلار و کیلو، داشتن استانداردهای مدیریتی، استاندارد کالا، حضور در نمایشگاههای خارج از کشور، استفاده از نیروهای متخصص در حوزه تولید و صادرات، ثبت برند در خارج از کشور و داخل و نوع بستهبندی کالا است و در نهایت مجموعههایی که بالاترین امتیاز را کسب میکنند به عنوان صادرکننده نمونه انتخاب میشوند.
وی مطرح میکند: مجموعه سفال تاج لالجین در سالهای گذشته تلاش فراوانی کرده است تا امتیازهای حداکثری را بگیرد. از طرف دیگر دفتر فروش در کشور هلند داریم که امتیاز خوبی برای مجموعه به شمار میرود. برند ثبت شده داخل کشور، رشد سالانه صادرات، تعدد کشورهای صادراتی که بیش از ۲۰ کشور بود و بستهبندی متفاوت محصولات ازجمله امتیازات این شرکت محسوب میشود.
بشیری میافزاید: لالجین در کنار غارعلیصدر و جاذبههای تاریخی مرکز استان یکی از 3 قطب صنعت گردشگری همدان محسوب میشود و به همین دلیل به عنوان شهر جهانی شناخته شده است. همچنین دبیرخانه شهر جهانی موافق و مخالفهای زیادی دارد و باید به دنبال این باشیم که دبیرخانه در چند سال گذشته چه فعالیتهایی کرده که متأسفانه این موضوع تاکنون برای مردم شفاف نشده است. باید ببینیم دبیرخانه شهر جهانی در رابطه با کیفیت بدنه محصولات تولیدی چه اقداماتی انجام داده و در رابطه با غیبت لالجین در رویدادهای بینالمللی مثل اکسپوی دبی چه پاسخی دارد. علاوه بر این دبیرخانه در سایر رویدادهای بینالمللی ضعیف عمل کرده است.
وی ادامه میدهد: باید اعتبار و بودجهای برای شهرهای جهانی در نظر گرفته شود. از طرف دیگر دبیرخانه لالجین یک ماه است که فعالیت خود را آغاز کرده است در حالی که باید از ۴سال گذشته فعالیتش آغاز میشد. یک سرویس بهداشتی برای مسافر در شهر وجود ندارد و سرویس بهداشتی که در سالهای گذشته ساخته شده قابل بهرهبرداری نیست، شهر فاقد هتل است، درمانگاه و بیمارستان مناسب ندارد، اهالی شهر به زبان انگلیسی اشرافیت ندارند و نمیتوانند با توریست ارتباط بگیرند، بنابراین باید مراکز اقامتی و مکانی برای راهنمایان گردشگری در نظر گرفته شود، زیرساختهای شهر جهانی فراهم شود تا لالجین بتواند توریست را در خود جا دهد.
این تولیدکننده سفال در ادامه میگوید: تغییرات باید با توجه به نیازها در شهر آغاز شود و این موضوع باید توسط سازمان میراثفرهنگی و دبیرخانه شهر جهانی پیگیری شود. تا زمانی که مشکلات پیش پا افتاده و زیرساختهای ضروری حل نشده است چطور میخواهیم مشکلاتی در سطح کلان مانند مشکلات صادرات را حل کنیم؟ سالهای گذشته دانشگاه علمی کاربردی و پیامنور لالجین فعال بود که در چند سال اخیر آنها را تعطیل کردند درصورتی که یکی از امتیازات مهم لالجین برای جهانی شدن، داشتن دانشگاه تخصصی در زمینه سفال بود.
وی شرح میدهد: در لالجین یک اقامتگاه بومگردی وجود ندارد و تنها هتل شهر نیز حمایت نمیشود. همچنین تورگردانها اظهار میکنند به دلیل نداشتن جاذبه در لالجین نمیتوانند تور برای این شهر تعریف کنند، بنابراین بومگردی میتواند عاملی باشد تا گردشگران در شهر ماندگاری داشته باشند.
مصطفی لطیفی؛ یکی دیگر از تولیدکنندگان سفال در شهر لالجین نیز در معرفی کارگاه خود میگوید: تولیدات کارگاه ما بهصورت سفال چرخی است و متغیر است چراکه یک نوع محصول تولید نمیشود و نسبت به تقاضای بازار اجناس متنوعی را تولید میکنیم. تولیدات از حدود ۴ تا ۵ هزار قطعه تا هزار قطعه در سال تولید شده و بر حسب ابعاد جنس و سفارشات متغیر است.
وی اضافه میکند: ۵۰ درصد تولید برای بازار داخلی و ۵۰ درصد برای صادرات است. قبل از تحریمها به کشورهای آلمان و هلند صادرات داشتیم، اما پس از تحریمها عمده صادرات سفال لالجین به کشور عراق است و مقدار اندکی از محصولات نیز به آذربایجان و حوزه خلیجفارس صادر میشود، علاوه بر این عمده بازار داخلی، تهران است. لطیفی با اشاره به اینکه کرونا آسیب جدی به شهر لالجین زد و با شیوع این بیماری گردشگر بیش از حد کم شد، تصریح میکند: از طرفی هر اندازه از گردشگری در لالجین حمایت کنیم به نفع شهر و استان است، اما متأسفانه از لالجین حمایتهای لازم نمیشود و با توجه به اینکه منبع درآمد این شهر سفال است و صنایعدستی ارتباط تنگاتنگی با گردشگر دارد هیچ نوع امکاناتی برای گردشگران در شهر وجود ندارد.
این تولیدکننده سفال با اشاره به اینکه لالجین مشکل آب شرب دارد، مطرح میکند: کارگاه تولیدی ما سابقه طولانی در شهر دارد و تولیدات ما نیز علاوه بر تأمین بازار داخلی به بازار خارجی هم صادر میشود و در این زمینهها موفق عمل کردهایم، اما در لالجین مشکل عمده در تأمین خاک سفالگری وجود دارد و در یکی 2 سال اخیر در این مسأله با مشکلات جدی روبهرو هستیم. خاک رس که لازمه کار سفال است با مشکل فراوان تأمین میشود. علاوه بر این مشکلاتی در زمینه کارگاهها مانند نبود زمین با کاربری تولیدی نیز وجود دارد که برخی از تولیدکنندهها را درگیر کرده است و از طرف دیگر تعداد افراد فعال در این حوزه به خاطر مشکلات و تورم روز به روز کمتر میشوند.
لطیفی در پایان بیان میکند: سفال یکی از منابع درآمد اصلی برای استان همدان است و به واسطه همین هنر، صنعت آمار بیکاری لالجین به صفر رسیده و علاوه بر این به اشتغالزایی استان نیز کمک زیادی کرده است. در حالحاضر حدود هزار کارگاه فعال سفالگری در این شهر وجود دارد که هنر سفال را در استان زنده و سرپا نگه داشته است.
