پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

گویش همدانی انگیزه «شبخند» صارم

نویسنده : مریم مقدم

■ گفتارم موثر از مرحوم محمودی وثاق است

متولد سال 1365، کارشناسی سینما دارد او از سال 1380که مشغول تحصیل در مقطع دبیرستان بوده است فعالیت خود را در حوزه تئاتر آغاز می‌کند. نامی آشنا در عرصه هنرهای نمایشی دارد و فعالیت‌های مختلفی از قبیل تئاترهای خیابانی، صحنه‌ای، کودک و بزرگسال در کارنامه کاری خود داشته است.
در سال‌های گذشته به واسطه یکی از دوستان خود وارد صداوسیمای همدان می‌شود و آنجا هم به انجام فعالیت‌های نمایشی و کارگردانی مشغول می‌شود و پس از آن به حضور در فضای مجازی رو می‌آورد، اما در این مسیر موفقیت‌های متعددی را کسب می‌کند و در مسیر طنز و کمدی قرار می‌گیرد و اکنون کمتر همدانی و ایرانی است که او را به نام «شبخند» یا آقای فلانی در فضای مجازی نشناسد. این درخشش و اوج معروفیت بهانه یک گفت‌وگوی صمیمانه با پیام صارم شخصیت آقای « فلانی» شد.

مسیر تولد «شبخند» چطور بود؟
این یک اتفاق یک شبه نبود که یک تیم تشکیل دهیم و شروع به کار کنیم و اسمش را «شبخند» بگذاریم. از همان زمانی که تئاتر کار می‌کردم یکسری اجراهای صحنه‌ای در مناسبت‌های شاد می‌رفتم و شاهد استقبال بی‌نظیر مردم بودم و بازخوردهای مطلوبی از آنها می‌دیدم.
بعدها که در سینما هم کار کردم بازخوردهای مطلوب مردم مرا برای ادامه مسیر مشتاق‌تر کرد. مطمئن شدم مردم فضای طنز را دوست داشتند و فهمیدم که می‌توانم کار طنز را با حمایت و استقبال آنها در راستای ارائه برنامه‌های فرهنگی هدفمند انجام دهم. بعدها که فضای مجازی فراگیر شد و اینستاگرام روی همه گوشی‌ها نصب شد مصمم شدم با یک کار خلاقانه در این فضای مجازی، طنز را با محوریت کار نمایشی با گویش شهرم همدان ارائه دهم.
این تصمیم را از استقبال همشهریانم گرفتم وقتی متوجه شدم بیشتر مردم انتشار نمایش‌های مجازی را با گویش همدانی دوست دارند، درواقع آنها به ما جهت دادند که چه کار کنیم.
من قبلاً اصلاً کار طنز انجام نمی‌دادم و بیشتر کار جدی انجام می‌دادم کسانی که از قبل من را از دوران دانشگاه می‌شناسند برایشان سؤال است و می‌پرسند چطور شد که وارد کار طنز شدی؟، اما واقعیت این است که مخاطب‌هایم و همین مردم همراه به من جهت دادند که طنز را ادامه دهم و هنوز فرصت نشده که به کار جدی برگردم.

اوایل بیشتر کارهایتان گروهی بود و بعد به سمت فعالیت فردی پیش رفتید در این مسیر چه اتفاقی افتاد؟
چند دلیل دارد، یک دلیل اینکه ما در همدان آنقدر بازیگر طنز نداریم و قطع به یقین انجام فعالیت طنز کار خیلی سختی است. اکنون همه یک صفحه دارند و شروع به کار کردند، خنداندن مردم کار خیلی سختی است و هر کسی نمی‌تواند صرف آزمون و خطا این کار را انجام دهد و طنز کار کند. در همدان بازیگر خوب زیاد داریم، ولی بازیگر طنز کم داریم که بخواهیم با آنها کار کنیم و دوستانی که 2، 3 دوره قبل با آنها کار کردم ازجمله افرادی بودند که خودم برای آنها کارگاه تشکیل دادم و آنها را از کارگاه خودم انتخاب کرده بودم.
و مورد دیگر بحث کرونا بود با این شرایط امکانپذیر نبود که ما گروه جمع کنیم و 10یا 20 نفری بخواهیم کاری انجام دهیم چندبار این موارد را امتحان کردیم و کار «استندآپ» کمدی انجام دادیم و مردم هم استقبال کردند و آن را هم ادامه دادند.
چند روز آینده هم یک کار را می‌خواهیم استارت بزنیم کوتاه است، ولی در مورد یکی از سوغات‌های همدان است.

صفحه اینستاگرام «شبخند» را از چه موقع با آمار شاخص بالا آوردید و اکنون چند دنبال‌کننده دارید؟ برای اینکه یک صفحه بیشتر دیده شود چه کاری باید انجام داد؟
تقریباً پنجم آبان ماه 5 ساله شد. 2-3سال روی مان کار کردیم، ولی متأسفانه آن صفحه «هک» شد و صفحه جدیدی که اکنون زدم یک سال‌ونیم است که در آن فعالیت می‌کنم که حدود 46 هزار دنبال‌کننده دارد. یک صفحه جدید دیگر هم دارم که حدود 11هزار دنبال‌کننده دارد.
آیتم‌هایی که ما در صفحه اینستاگرام می‌گذاریم در خیلی از صفحه‌ها 10 یا 20درصد بازدید دارد، ولی آیتم‌هایی که ما می‌گذاریم حدود 2 یا 3 برابر آیتم‌هایی که دیگران می‌گذارند بازدید می‌شود. دلیل این کار این است که برخی محتواها را از ما مردم خودشان به اشتراک می‌گذارند و یکسری هم الگوریتم اینستاگرام به دلیل فیک نبودن دنبال‌کننده‌ها ما را به دیگران معرفی می‌کنند تا آنها ما را ببینند و این رمز موفقیت ما برای مطرح شدن در این فضا است.

چقدر برای آیتم‌هایی که ضبط می‌کنید وقت می‌گذارید؟
بعضی‌ وقت‌ها برای یک آیتم یک دقیقه‌ای ممکن است 3 یا 4روز فکرم مشغول باشد که ایده‌پردازی کنم. شاید 30 تا 40بار متن آن را بازنویسی می‌کنم تا برسم به آن چکیده مطلبی که می‌خواهم باشد. محتوا از نگاه من باید روان باشد و خیلی پیچیده نباشد و مردم باید بتوانند با آن محتوا ارتباط برقرارکنند و در اصل باید مخاطب بتواند همزادپنداری کند و بعد به اجرا برسد.
بازی نقش و اجرا در این محتوا شاید خیلی ساده باشد از یک دوربین استفاده شود و یک پلان باشد، ولی برخی اوقات برای یک آیتم‌هایی حتی به برداشت 100 تا 120بار هم رسیدم.

آیا خودتان هم به محتوای تولیدی خودتان خنده‌تان می‌گیرد؟
بله، ولی آن موقع استرس دارم و سختی‌اش آنجاست که در برداشت «120» باید طوری کار را انجام بدهی که گویی از همین الان کار را شروع کرده‌ای درصورتی که گلوخشک شده و خسته شده‌ایی. به هرحال کار سختی خودش را دارد، ولی به محض اینکه در صفحه آن را می‌گذارم و منتشرش می‌کنم، با آمار بالایی بازدید می‌خورد و وقتی کامنت‌ها را می‌بینم صفحه‌‌ها دیگر بازپخش شده است و یا حتی خارج از کشور کارهایم بازپخش شده است و با انگیزه‌تر می‌شوم.

همه آیتم‌های شما متن دارد و فی‌البداهه نیست؟
صددرصد، سعی می‌کنم اگر فی‌البداهه‌پردازی داشته باشم باید قبل از ضبط آن را مشخص کنم چراکه موقع ضبط خیلی تند دیالوگ می‌گویم چون اگر بخواهم مکث کنم از ریتمش می‌افتد. ریتم در ناخودآگاه مخاطب بسیار تأثیرگذار است و اگر این ریتم جابه‌جا شود مخاطب می‌فهمد که یک جای کار می‌لنگد.

محدودیت زمانی 15ثانیه که برای تولید استوری‌ها دارید کار را سخت می‌کند چطور محتوا را با این محدودیت زمانی تهیه می‌کنید؟
اگر به ما بگویند راجع به یک مسأله‌ای برای ما توضیح بدهید تا ما بخواهیم آن موضوع را توجیه کنیم ممکن است اندازه 10صفحه صحبت کنیم، اگر بگویند این را در یک دقیقه توضیح بده این کار را سخت می‌کند و اگر بگویند در 15 ثانیه خیلی بیشتر سخت می‌ش ود. در این کارهایی هم که عرض کردم کرنومتر که ندارم، ولی آنقدر تمرین می‌کنم که برای پست روی 59 ثانیه و برای استوری روی 15 ثانیه کارم تمام شود، چون اینجا یک دقیقه هم برای من نقش بازی می‌کند.

توجه به گویش همدانی و کلمات همدانی اتفاق خوبی بود که در کارهای شما رقم خورد برای تهیه محتوا از کجا کمک می‌گیرید؟
اگر می‌خواستیم به گویش معمولی فارسی محتوا را تهیه کنیم در دریای عظیمی از انتشار محتواها گم می‌شدیم و اصلاً مطرح نمی‌شدیم. این را اختصاصی‌تر کردیم که حداقل اول شهر خودمان را معرفی کنیم و پوشش دهیم و بعد گویش‌های دیگر را. سال‌ 1392یک نمایشی به نام «من و باجناقم» کار کردیم که از شبکه نمایش خانگی پخش شد، مردم گویش همدانی را در آن تولید دوست داشتند، اما سطح تولید به این گویش اتفاقاً خیلی هم دقت و مطالعه می‌خواهد و شاید برخی تصور کردند کسی که می‌خواهد گویش همدانی حرف بزند باید کوچه بازاری صحبت کند، اما ما گفتیم اگر می‌خواهیم همدانی کار کنیم ویژگی‌های این گویش باید به شکل اصولی استخراج حفظ و بازنشر شود.

منابع تهیه محتوای گویش همدانی برای تولیداتتان چه بود؟
من با استاد علی‌اکبر محمودی‌وثاق رابطه نزدیکی داشتم خیلی وقت‌ها پیش من می‌آمد و یک محتوای نوشتاری یا ضبط شده به من می‌داد و می‌گفت: «پیام جان این محتوا را داخل کامپیوترت ذخیره کن که اگر یک روز من مردم یک نفر این محتوا را برای بازنشر داشته باشد». برخی از کارهایش را هیچ کس ندارد و یکسری هم کار از ایشان دارم که اگر قسمت بشود می‌خواهم دوباره آنها را بازسازی کنم. همه کارهای ایشان صوتی است، اکثراً با اینکه همه ما همدانی هستیم، ولی خیلی‌وقت‌ها معنی برخی از کلمات را نمی‌دانیم و مرجع من برای استفاده از کلمات همان فایل‌های صوتی مرحوم «محمودی وثاق» است. مثلاً یک فایل 2ساعته را گوش می‌کردم از بین اینها کلمه را استخراج کردم و خیلی از این تکه‌‌کلام‌ها را از آیتم‌های ایشان برداشتم.

این درست است که برخی از کلمات هم ابداع خود شماست؟
البته خیلی از اینها هم ابداع من نیست و خیلی از همدانی‌ها به کار می‌برند. خیلی‌ها ایراد می‌گیرند که مثلاً این کلمات را همدانی‌ها طور دیگری تلفظ می‌کنند، حالا من خالق آنها می‌شوم و دلم می‌خواهد این کلمه را به سبک خودم به کار ببرم.
دوست دارم بین مردم بروم و کلماتی که استفاده می‌کنند را استفاده کنم. مانند عبارت «گمانی شدم» که از بین محاوره‌ای که بین 2 خانم همدانی در خیابان بود شنیدم و من همیشه عادت دارم کلمات جدید را یک‌جا یادداشت می‌کنم و سعی می‌کنم در کارهایم از آن کلمات استفاده کنم که آنقدر این کلمه را به کار بردم الان همه‌گیر شده و مردم هم دوست دارند از کلمات جدید استفاده کنند.

شما روی گویش همدانی کار کردید و این یک اتفاق فرهنگی خوب است کسی سراغی از شما گرفته؟
یک زمانی برایم مهم بود شاید گلایه هم می‌کردم و استوری هم می‌کردم، ولی اکنون یکی، 2سال است که برایم مهم نیست. من انرژیم را از مردم می‌گیرم و مردم خیلی هوایم را دارند و به من انرژی می‌دهند.

این ماه به خاطر کرونا تئاتری‌ها روزهای سختی را پشت سر گذاشتند، کسی سراغی از آنها گرفت؟‌
مسئولان خیلی برای شهر هزینه کردند با بنر و بلندگو و... به مردم گفتند که بیرون نیایند مردم از صبح تا شب سرشان در گوشی‌های همراهشان است هنرمندان را حمایت می‌کردند چراکه خیلی بیشتر از بنر و... پیام‌هایشان می‌تواند تأثیرگذار باشد.
طنز برخی مواقع حتی غم‌انگیز است چون گاهی مشکلات فرهنگی و اقتصادی جامعه را مطرح می‌کند. طنز را غلو نکنیم چراکه می‌شود کمدی، در واقع تا دغدغه مردم را نداشته باشیم نمی‌توانیم موفق شویم.

الان نگرانی من از این است که اگر روزی گویش همدانی را در کارها ارائه ندهم و اگر بدون گویش کار کنم مردم من را باز هم می‌پذیرند یا نه؟
برای همین می‌خواهم در کنار خودم از افراد دیگر با گویش تهرانی یا محاوره عادی استفاده کنم ببینم می‌توانم کارهایم را به آن سمت بکشم. ما روی گویش اگر کار کنیم کسی متوجه نمی‌شود و باید زیرنویسی کنیم. ما بیشتر روی لهجه کار می‌کنیم.
امیدوارم در آینده این باور برای مسئولان در زمینه بهره بردن از ظرفیت‌های غنی فرهنگی به واسطه هنرمندان تئاتر و هنرهای دیگر حتی شکل بگیرد. شاید حمایت آنها انگیزه هنرمندان را برای ادامه فعالیت‌ها زنده نگه دارد.

حرف آخر...
من از کسی پول نمی‌‌خواهم اگر پول می‌خواستم شبی 2 تا تبلیغ در صفحه‌ام بیشتر می‌گذاشتم، ولی در همدان بحث تبلیغاتی نداریم کار کردن در فضای مجازی برای معرفی فرهنگ و گویش همدانی و روحیه دادن به مردم را دوست دارم گاهی با همه آلامم می‌آیم و محتوای طنز ارائه می‌دهم چون مردمم همشهری‌ام و نگاه مخاطبم برای من مهم است، اما صادقانه بگویم ما تا وقتی در دسترس هستیم قدرمان را نمی‌دانند. هنرمند همدانی را زمانی دوست دارند که از همدان برود تا وقتی که در همدان است هیچ اهمیتی نمی‌دهند. این خوب نیست، اما هنرمندان بومی توجه می‌خواهند حمایت می‌خواهند، انگیزه می‌خواهند.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس