پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

به مناسبت روز جهانی پست

زنگار فراموشی برسیمای فرسوده چاپارخانه

نویسنده : مریم مقدم

■ کارشناس مردم شناسی: همدان می تواند موزه زنده از پیشینه پست داشته باشد

اگر اهل همدان هستید که چاپارخانه شهر منطقه ای نام آشنا برای شما است .

منطقه ای که هم نام و هم اغلب گاراژهای آن همچنان پس از سالهای سال از مهمترین و پویاترین شریان اقتصادی شهر به حساب می آیند.اگر سری به گوشه و کنار تعمیرگاه های قدیمی و سیاه شده با روغن در آنجا بزنید خواهید دید روی در و دیوار آنها پر است از اسناد خاک گرفته ای که امروز حکم میراث قدیمی شهر را دارد .
چاپار در گذشته یکی از ابزارهای انتقال نامه ها و کالاها بوده است و چاپارخانه هایی برای پرورش و نگهداری این اسب ها ساخته می‌شدتاریخ شکل گیری چاپارخانه همدان هم از این قاعده مستثنی نیست. چاپارخانه همدان که یک روز مسیر تردد حاملان پیام و ارزاق و ادوات مورد نیاز بود و میتواند امروز یک تاریخ گویا از پیشینه پست باشد ، فراموش شده است.

بشر با بهره گیری از این سبک قدیم و پیشرفت علم و تکنولوژی اداره پست مرکزی را در هر کشور ایجاد کردند و سپس به سطح استان ها و شهرستان های گسترش یافت که مشتریان جهت استفاده از خدمات شرکت پست باید به صورت حضوری به دفاتر پستی مراجعه کنند اما رفته رفته با فراگیری تکنولوژی اینترنت خدمات پستی اینترنتی به کمک این دفاتر و مشتریان آمادند که به شدت در صرفه جویی وقت و هزینه مشتریان مؤثر است.

17مهرماه به نام روز جهانی پست نام گذاری شده است و از آنجا که خواستگاه شکل گیری پست همین چاپارخانه های قدیمی بوده است ، این مناسبت بهانه ای شد برای یک گفتگو با فریبا نعمتی ، کارشناس مردم شناسی میراث فرهنگی همدان که گزیده آن را در ذیل می‌خوانید.

چاپار چیست و چاپارخانه به کجا ختم میشده است ؟
چاپار کلمه ای است که اساسا ریشه آن از زبان ترکی گرفته شده و معنی لغوی آن به معنای دویدن، چهار نعل رفتن اسب، شتاب چاپار کردن و دوانیدن است و در اصطلاح به معنای پیک، قاصدک و نامه بر می باشد. در واقع به کسی که وظیفه بردن نامه ها را بر عهده داشت و در چاپارخانه ها سکونت داشت چاپار نامیده می شد. در فرهنگ لغت دهخدا نیز معنای قاصد، نامه بر، پست و پیک برای آن قید شده است. به طور خلاصه می توان گفت به اسب سواری که در چاپارخانه ها حضور داشت و آماده بردن نامه بود چاپار گفته می شود.

تاریخچه چاپارخانه در استان همدان را بگویید.
ایرانیان باستان از اسب و سواره های تازه نفس (چاپار) برای جابه جایی نامه های دولتی خود با سرعت خیلی زیاد به نقاط مختلف استفاده می‌کردند. همدان از جمله شهرهایی است که هنوز ردپا و نام چاپارخانه‌های قدیم را با خود همراه دارد .
در دوره اول با گذشت زمان برای رفاه حال چاپار و اسب ها ساختمان‌های بین راهی به نام چاپارخانه ایجاد شد که با هدف استراحت چاپارهای دولتی و تعویض اسب های خسته با اسب های تازه نفس تشکیل شد که این سازمان دهی به خدمات پستی در زمان هخامنشیان اشاره دارد.

چاپار نامه ها و دستورهای دولتی را به دیگر ایالات و برعکس از طرف فرستنده ها به دست گیرنده ها می رساندند. برقراری این ساختمان ها در زمان داریوش اول ایجاد و پیشرفت کرد و جاده های زیادی نوسازی شدند که این چاپارخانه ها در محل های مناسب تری قرار بگیرند.

ارتباط چاپارخانه و پست به چه ترتیب بوده است ؟
یکی از بنا‌های مهم بین‌راهی ، چاپارخانه‌ها بودند، که از آن‌ها برای استراحت چاپار‌های دولتی و تعویض اسب‌های خسته با اسب‌های تازه نفس استفاده می‌کردند و به خدمات پستی می‌پرداختند. چاپارخانه همدان یکی از مراکز اصلی خدمات پستی بوده است . از آن‌ها برای استراحت چاپارهای دولتی و تعویض اسب‌های خسته با اسب‌های تازه نفس استفاده می‌کردند و به خدمات پستی می‌پرداختند.

امروزه این چاپارخانه، به تعمیر و ساخت انواع ابزار کشاورزی و ماشین‌آلات سبک و سنگین اختصاص یافته است. تراشکاران، فروشندگان ابزارآلات خودرو، تعمیرکاران و... سالهاست در این چاپارخانه در بین این همه سیاهی در پی روزی حلالند.

یکی از بناهای مهم بین‌راهی در ایران، چاپارخانه‌ها بودند، وجود محله ای در همدان به نام «چاپارخانه» تاریخ پست در این استان را نشان می دهد. وجود محله ای در همدان به نام «چاپارخانه» تاریخ پست در این استان را نشان می دهد.

تفاوت چاپارخانه امروز در همدان با سالیان گذسته را چگونه قیاس می‌کنید؟
پست یکی از خدمات اساسی دولت‌ها به مردم بوده است. چاپارخانه همدان بیش از یکصد سال قدمت دارد و این نشان دهنده قدمت این شهر است و به مرور با مدرن شدن تجهیزات حمل و نقل و جایگزینی وسایل نقلیه با اسب تعمیر خودرو ها و فروش لوازم یدکی در چاپارخانه همدان جای رسیدگی به ادوات قدیمی برای نقل و انتقالات را گرفت و با اینکه دنیا مدرن شده اما پست همچنان فعال ماند و چاپارخانه همدان حیات خود را حفظ کرد .

پست خود را با تحولات دنیا به روز کرده و اگر این کار را نمی کرد، به پایان کارمی رسید، شهرهای بزرگ اکنون مشکل آلودگی و ترافیک دارند و این مشکل را پست با کاهش سفرها، می تواند کاهش دهد.

پست امروزه تغییر کرد اما چاپارخانه چاپارخانه ماند چه بهره ای از آن بردیم ؟
به تدریج ساختار سنتی پست از جمله چاپار از میان برداشته شد و سرویس های نوینی از جمله پست پیشتاز، پست مستقیم، تحویل هوشمند مرسوله به دست گیرنده، پیک ویژه و دهها خدمت دیگر از طرف شرکت پست به مشتریان ارائه شد. اما منطقه چاپارخانه همدان می‌توانست یک موزه زنده باشد که امروز نیاز به باز زنده سازی و حفظ ردپای ماندگار از فعالیت‌های اقتصادی گذشته باشد . چاپارخانه از جمله معدود عناوین و مکانهای به جا مانده از گذشته های شهر است که نیاز به حفظ به عنوان میراث فرهنگی دارد و میتوان آنجا را به یک موزه زنده تبدیل کرد.

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس