پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام

فردوسی شاعر حماسه‌سرا

بی‌گمان در تاریخ بسیار کهن ایران‌زمین، صدها و شاید هزاران زن و مرد نامدار، شایسته، خردمند، فرخنده و والامقام آمده‌اند و رفته‌اند؛ اما هیچ‌یک از آنان هرگز نتوانسته‌اند و نه می‌توانند به بزرگی، فرخندگی، اعتبار و شایستگی ابرمردی افسانه‌ای، میهن‌دوست، آزاده، ملی، رهایی‌بخش، نیک‌پندار، نیک‌گفتار و نیک‌کردار مانند حکیم ابوالقاسم فردوسی در بین توده‌های مردم و در قلب آنها زندگی کنند.

این سربلندترین فرزند همیشه ایستاده و استوار ایران‌زمین، با خلق کتابی به نام “شاهنامه” آن‌چنان طوفانی در فکر و اندیشه میلیون‌ها نفر از هم‌عصران خود و میلیاردها نفر از انسان‌های مواج بعد از خود، ایجاد کرده است که هیچ دانشمند، حکیم، فیلسوف، ریاضی‌دان، ادیب و شاعری نتوانسته است حتی به بارگاه این فرزانه زمانه‌ها نزدیک شود. مردی از تبار آریایی‌های پاک و از نژاد خودشان، با خلق حماسه‌ای جدا از تمام آثار حماسی گیتی، توانسته است بر بلندترین نقطه اوج، افتخار، سربلندی، شرافت، آزادگی، فرهیختگی، دانشمندی و عشق به وطن بیارآمد و صدها هزار نفر از خردمندان والامقام و اندیشمندان گران‌سنگ گیتی را در ستایش از خردمندی خود و کتابش به دنبال بکشد. فردوسی در مقامی از شعر و حماسه‌سرایی قرار گرفته است که هیچ شخص دومی را یارای دسترسی به این مقام افسانه‌ای نبوده است.

او چون از قلب توده‌های ستم‌دیده وطنش برخاسته است، بر دل آنها نشسته و بر تارک راست‌قامتان تاریخ گام گذاشته و از آن زمان تا کنون و تا پدیداری هستی، بر بلندای شکوه و افتخار انسان‌های آزاده و ستم‌ستیز به جاودانگی زندگی خواهد کرد. فردوسی فرزند راستین ایران‌زمین است که به دور از هرگونه وابستگی، بنیان‌گذار زیرساخت‌های فرهنگی و فکری ملی‌گرایی است.

در شب هنگام تولد فردوسی، پدرش در خواب می‌بیند که فرزند نوزاد بر بام بسیار بلندی می‌رود و رو به سوی هستی، فریادی بلند برمی‌دارد و با عناصر 4گانه هستی به سخن می‌پردازد و از همان پدیده‌ها پاسخی می‌شنود. پدر در صبحگاه دیگر، خواب خود را می‌گوید و از تعبیرکنندگان خواب، تفسیر خوابش را می‌پرسد و پاسخ می‌شنود که فرزند به دنیا نیامده‌اش چون به بار آید و بزرگ شود، کارش آن‌چنان بالا می‌گیرد و آوازه‌اش آن‌چنان در فراخ‌نای هستی گسترده می‌شود که در 4 گوشه گیتی به نام و خرد، بلندآوازه می‌شود.

بلاشک؛ این استعداد، نبوغ، گستره دانش، بینش، اندیشه و استادی بی‌گمان فردوسی بر تاریخ، شعر و ادب پارسی بوده است که او را قادر کرده است تا حکایتی، داستانی و یا حماسه‌ای را به شعر درآورد که لبی را بخنداند و چشمی را گریان کند و یا پادشاهی را که ستم می‌گستراند و تخم اهریمنی می‌پراکند، به بدعهدی و زشت‌خویی براند و آن امیری را که عدالت می‌گستراند و در راه مردم به حقوق آنان می‌رسد، به پاکی و پرهیزگاری و شرافت فرا بخواند.

از همین رو؛ کینه‌توزی و بدگویی‌های وزیر سلطان محمود غزنوی از فردوسی، تأکید شاعر بر نژاد پادشاهان و برشمردن نیاکان آنها، اشاره به شاهانی که نیاکانشان همگی از پادشاهان بوده‌اند و سلسله‌های موروثی پادشاهان از یک‌سو و کاهش علاقه محمود غزنوی به شعر و شاعری، همه و همه دست‌به‌دست هم دادند تا شاعر بزرگ حماسه‌سرا را در فشار مالی، روحی و اجتماعی قرار داده و او را وادار به واکنش کنند؛ اگرچه شاعر بزرگ مورد کینه و تنفر محمود غزنوی و وزیرش قرار گرفته بود؛ اما بسیاری از حاکمان و امیران همسایه حاکمیت محمود غزنوی، از فردوسی به شایستگی یاد می‌کردند و هدایای ارزشمندی برایش می‌فرستادند. پس از افت و خیزهای فراوان، سرانجام شاعر بزرگ موفق شد شاهنامه را در ۶۰ هزار بیت به پایان برساند.

می‌توان گفت؛ زمان درستی از تاریخ وفات فردوسی در دست نیست؛ اما مرگ او به علت بدعهدی سلطان محمود و حسادت حاسدان، در دورانی سخت و در شرایط نابه‌سامان مالی بوده است.

بنا به روایت‌های به‌جا مانده از نظامی گنجوی، مرگ فردوسی هم‌زمان با تصمیم سلطان محمود غزنوی به دلجویی از فردوسی و پرداخت پاداش بابت سرودن شاهنامه به او بوده است.

محمود تصمیم گرفت همان‌گونه که عهد کرده بود ۶۰ هزار دینار طلا در مقابل ۶۰ هزار بیت شاهنامه برای فردوسی بفرستد. او فرمان می‌دهد تا ۶۰ هزار دینار طلا را سوار بر اشتران به توس برند و این کار انجام شد؛ اما طلاها وقتی به دروازه شهر توس رسید که جنازه فردوسی از دروازه دیگر برای خاکسپاری به قبرستان می‌رفت. در هنگام وفات، از دفن فردوسی در قبرستان توس به علت شیعه بودن فردوسی، ممانعت شد و سرانجام او را در حیاط خانه خودش دفن کردند.

براساس گفته‌های تاریخی؛ ۲۵ اردیبهشت‌ماه، روزی است که فردوسی سرودن شاهنامه را بعد از ۳۰سال به پایان رساند و به همین علت این روز در تقویم رسمی ایران، روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی نام گرفته است.

نجمه سیددخت

پاکی آوردی ای امید سپید

یلدا شب هندوانه و فال و غزل

حال و هوای صحاف خانه همدان در آستانه بازگشایی مدارس